Prezentacja z Historii
Rewolucja angielskai monarchia parlamentarna
By MATEUSZ WOLAK 2E
Start
13. Dyktatura Cromwella
1. Anglia w XVI i XVII w.
index
14. Lord Protektor
2. Gentry
3. Izba Gmin
15. Akt Nawigacyjny
4. Purytanie
16. Karol II Stuatr
5. Rządy Stuartów
17. Jakub II Stuart
6. Rewolucja Angielska
18. Torysi i Wigowie
7. Wojna Domowa
19. Wilhelm III Orański
8. Armia Cromwella
20. Deklaracja Praw
9. Oliwer Cromwell
21. Monarchia Parlamentarna
10. Bitwa pod Naseby
22. Wielka Brytania
23. Ciekawostka
11. Parlament Kadłubowy
12. Strata Karola I
24. Podsumowanie
1. Anglia w XVI i XVII w.
Od połowy 16 wieku Anglia przeżywała okres szybkiego rozwoju gospodarczego: rosła produkcja w przemyśle metalurgicznym i sukienniczym, zwiększyło się także wydobycie węgla. Ogromne zapotrzebowanie na wełnę sprawiło że wielkim właścicielem ziemskim nie opłacało się już dzierżawienie swoich ziem chłopom, bo znacznie większe zyski zapewnia hodowla owiec. Nasilił się zatem proces ogradzania . Działania te spowodowały, że duża część mieszkańców wsi straciła swoje gospodarstwa i musiała szukać nowego zajęcia w miastach.
2. Gentry
Zmiany gospodarcze pozwoliły wzbogacić się, tym którzy dysponowali odpowiednim kapitałem i umieli go zainwestować. W efekcie w Anglii powstała warstwa zamożnych posiadaczy ziemskich określanych mianem nowej szlachty - gentry. Równocześnie rozwój przemysłu i handlu umacniał pozycję bogatego mieszczaństwa. W tej sytuacji te dwie grupy społeczne zaczęły dążyć do uzyskania większego wpływu na sprawy państwa.
Poza tym w ówczesnej Anglii zmagały się napięcia religijne i polityczne. Zaprowadzone w 16 wieku reformy kościoła wydawały się wielu protestantom niewystarczające, a wyznanie panujące - anglikanizm - zbyt podobne do katolicyzmu. Purytanie oczekiwali zatem głębszych zmian w duchu kalwinizmu, oczekiwania te były szczególnie rozpowszechnione wśród zyskujących na znaczeniu przedstawicieli getry i mieszczaństwa spośród których rekrutowała się niższa izba angielskiego parlamentu czyli Izba Gmin. Z kolei tworzące Izbę Lordów arystokraci w większości chcieli pozostawić zasady anglikanizmu w dotychczasowej formie.
3. iZBA gmin
4. Purytanie
Zwolennikami oczyszczenie anglikanizmu z elementów katolickich byli radykalni protestanci purytanie. Żądali usunięcia z kościołów: obrazów, rzeźb, ołtarzy, wszelkich ozdób oraz uproszczenia kultu, w tym zmniejszenia liczby świąt, zaburzających rytm pracy. Za szczególnie ważne cnoty uznawali powiem pracowitość, powściągliwość i oszczędność. Surowo potępiali rozrywki i zabawy, kładli za to duży nacisk na naukę czytania, gdyż uważali, że wszyscy wierni powinni samodzielnie poznawać Biblię.
5. Rządy Stuartów
Po śmierci Elżbiety I w 1603 roku na tronie zasiadł jej krewny Jakub I Stuart, król Szkocji. W ten sposób oba oba kraje zostały połączone Unią personalną przez dynastię Stuartów. Nowy monarcha nie uznawał ograniczeń władzy królewskiej na rzecz parlamentu angielskiego i rzadko go zwoływał. Swoje rządy opierał na dawnej arystokracji i kościele anglikańskim. W 1625 roku tron objął jego syn Karol I, który stał się starał się kontynuować tę politykę. Król Anglii był zmuszony zwołać parlament jedynie wówczas, gdy niezbędne były dodatkowe fundusze na prowadzenie wojen. W efekcie przez 11 lat w ogóle nie doszło do żadnego prowadzenia tego typu posiedzeń.
Dopiero wybuch powstania w Szkocji w 1640 roku zmusił króla Karola I do zwołania parlamentu. Obrady te był jednak bardzo krótkie, jako że posłowie odrzucili postulaty króla, a dodatkowo zażądali rozliczenień jego nadużyć. Wkrótce sytuacja stała się na tyle dramatyczna, że władca musiał ponownie zwołać posiedzenie. Tym razem posłowie przeforsowali nowe prawo, które uzależniało rozwiązanie obrad parlamentu od zgody samych parlamentarzystów. W ten sposób wybuchła tzw. rewolucja angielska. W rezultacie rozpoczęte wówczas obrady (tj. długi parlament) trwały formalnie aż 13 lat. Coraz większe wpływy mieli podczas nich purytanie, domagający się reform i kontroli nad królewskimi ministrami. Aby zdusić opozycję w zarodku, król rozkazał uwięzić purytańskich posłów, lecz nie dopuściło do tego mieszczaństwo Londynu. Ostatecznie wobec buntu poddanych monarcha musiał opuścić miasto.
6. Rewolucja Angielska
7. Wojna domowa
Konflikt między królem, a parlamentem doprowadził w 1642 roku do wybuchu wojny domowej w Anglii. Za monarchą odpowiedzieli się o rojaliści:
- arystokraci, wielcy właściciele ziemscy i ich poddani
-duchowni Kościoła anglikańskiego
-prześladowani dotąd katolicy
Z kolei poparcie dla parlamentu wyrazili: - przedstawiciele getry
- mieszczanie
- Chłopi
8. Armia Cromwella
Przewaga liczebna należała do wojsk parlamentu, jednak były one słabiej uzbrojone i wyszkolone co sprawiło, że początkowe zwycięstwa odnosiła armia królewska. Przełom nastąpił na skutek reformy wojska parlamentu, którą przeprowadził jeden z jego dowódców - Oliver Cromwell. W zorganizowanej przez niego Armii Nowego Wzoru obowiązywała surowa dyscyplina, a żołnierze utrzymywali żołd. Stopnie oficerskie przyznawano za rzeczywiste zasługi, a nie jak dotąd ze względu na arystokratyczne pochodzenie.
9. Oliwer Cromwell
Dowódca wojsk parlamentu i dyktator Anglii. Urodził się w 1599 roku w rodzinie szlacheckiej, wyznawał purytanizm. Jako poseł do Izby Gmin był przeciwnikiem anglikanizmu i absolutyzmu królewskiego. Nieprzejednany wobec króla Karola I zniwieczył plan ugody i doprowadził do jego skazania i egzekucji. Jako lord protektor sprawował rządy dyktatorskie z wykorzystaniem armii. Popularność przyniosło mu nadawanie majątków zebranym racjonalistom. W czasie restauracji Stuartów został ogłoszony królobójcą, jego zwłoki ekshumowano i zbezczeszczono.
10. Bitwa pod Naseby
Nowoutworzone siły zmierzyły się w 1645 roku z wojskami królewskimi w bitwie pod Naseby, gdzie odniosły zwycięstwo. W rezultacie monarcha zbiegł wkrótce do Szkocji, lecz Szkoci zdecydowali się go wydać parlamentowi. Chwiejne postępowanie przywódców Parlamentu, z których wielu liczyło na zawarcie z królem kompromisu i pogarszająca się sytuacja w kraju, boleśnie odczuwającym koszty prowadzonej wojny, wywołały kolejny zryw rojalistów. Idąca im pomocą szkocka armia została jednak znowu całkowicie rozbita przez Cromwella i w 1648 roku wojna domowa zakończyła się zwycięstwem sił parlamentu.
11. Parlament Kadłubowy
Dalsze losy więziennego Karola I pozostały nierozstrzygnięte. Nadal duża część parlamentarzystów była skłonna zawrzeć z władcą kompromis i w zamian za poszerzenie ich uprawnień pozwolić mu zatrzymać koronę. Zupełnie inne były oczekiwania armii i stojącego na jej czele Cromwella. Na rozkaz tego dowódcy wojsk aresztowało prawie połowę posłów, ponieważ nie podzielali jego opinii co do dalszych losów króla. Tak okrojone zgromadzenie tzw. Parlament Kadłubowy oskarżyło króla o zbrodnię zdrady stanu i i oddało pod sąd. W wyniku krótkiego procesu Karol I został skazany na śmierć i ścięty w styczniu 1649 roku.
12. Strata Karola I
Postawieniem przed sądem króla była w 17 wieku wydarzeniem niespotykanym i budziło wątpliwości, nawet wśród tych którzy przeciwko niemu walczyli. Trudno było go osądzić jako poddanego, nie mógł być także sądzony przez równych sobie, czyli innych władców. Powołano zatem specjalny trybunał złożony ze 135 członków, ale z tego starannie dobranego grona wyrok podpisało tylko 59 osób. Karola I skazano ostatecznie za zdradę, za którą uznano przedłożenie własnego interesu ponad interes publiczny, za niesprawiedliwość, za złamanie zasad prawa oraz za nadużycia finansowe.
13. Dyktatura Cromwella
Pozbawiona monarchii Anglia stała się na mocy ustawy parlamentu republiką, w której władzę miał sprawować jednoizbowy parlament, zniesiono bowiem Izbę Lordów. Faktycznie jednak decydującą rolę odgrywał sam Cromwell. Wykorzystując sprawną i doświadczoną armię w 1649 roku uderzył on na Irlandię, a rok później na Szkocję. Dzięki temu umocnił angielskie wpływy w tych krajach i jednocześnie zaspokoił oczekiwania żołnierzy, którym nadano na własność ziemię zagarnięte Irlandczykom. Ponadto wkrótce udało mu się zdławić wszelkie ruchy opozycyjne w kraju.
14. Lord Protektor
W 1653 roku Cromwell rozwiązał parlament kadłubowy i przyznał sobie tytuł Lorda protektora zastępując republikę - dyktaturą wojskową. Z czasem jednak złagodził politykę wobec przeciwników politycznych, religijnych i pokonanych rojalistów, w którym zaczęto oddawać skonfiskowane majątki ziemskie. Powołał również parlament i przywrócił Izba Lordów.
15. Akt Nawigacyjny
W polityce zagranicznej dokonał zmian, które wzmocniły pozycję Anglii, choć jednocześnie naraziły ją na konflikty. W 1651 roku parlament przyjął Akt Nawigacyjny. Odtąd na tej podstawie import produktów mógł być prowadzony tylko z wykorzystaniem statków angielskich lub tych krajów z których pochodziły dane towary. Tak restrykcyjne prawo miało uderzyć przede wszystkim w interesy kupców z protestanckiej Holandii i wywołał serię wojen z tym krajem. Ostatecznie rozwiązanie to przyczyniło się do rozbudowy angielskiej floty handlowej i stało się jednym z filarów przyszłej potęgi gospodarczej Anglii.
16. Karol II Stuatr
Po śmierci Cromwella w 1658 roku władzę objął jego syn Ryszard, który jednak nie miał talentu i autorytetu ojca i po kilku miesiącach został zmuszony do ustąpienia z funkcji lorda protektora. Następnie nowo wybrany parlament zadecydował o przywróceniu monarchii. Koronę zaproponowano synowi ściętego monarchy - Karolowi II Stuartowi. Nowy władca został koronowany w 1660 roku, lecz wcześniej złożył obietnice, że nie będzie mścił się na przeciwnikach politycznych jego ojca i zachowa pokój religijny w kraju.
17. Jakub II Stuart
Szybko okazało się jednak, że Karol II nie odpowiada oczekiwaniom angielskiego społeczeństwa. Podejrzewanego o planowanie przywrócenia władzy absolutnej i krytycznie oceniano jego próby zbliżenia się z katolicką Francją. Dodatkowo monarcha nie miał męskiego potomka, a zatem tron angielski miał objąć jego brat Jakub II Stuart, który był katolikiem i bliskim sojusznikiem króla Francji.
W parlamencie wówczas doszło do podziału i powstania dwóch stronnictw politycznych:
- torysi popierali władcę i i opowiadali się za nienaruszalnością jego praw do tronu
- opozycyjni wobec nich w wigowie zgłosili że władza zwierzchnia należy do parlamentu i może on pozbawić monarchę Korony. W rezultacie Jakub II rozpoczął swoje rządy w 1685 roku, ale podjęte przez niego próby wprowadzenia władzy absolutnej oraz przywrócenia katolicyzmu jako religii państwowej spowodowało zjednoczenie się wszystkich grup społecznych przeciwko monarsze. Po trzech latach rządów Jakub II został opuszczony nawet przez swoich dawnych zwolenników i wyjechał z Anglii, aby szukać sprzymierzeńców i zebrać armię która umożliwiłaby mu odzyskanie tronu.
Pochodzący ze schyłku 17 wieku podział na dwa stronnictwa polityczne okazał się niezwykle trwały. Torysi początkowo wywodzili się głównie z arystokracji i wielkich posiadaczy ziemskich. Popierali silną władzę królewską i dominującą pozycję Kościoła anglikańskiego. Wigowie rekrutowali się spośród gentry i bogatszego mieszczaństwa - odpowiadali się za przewagą parlamentu nad królem, tolerancją religijną i poszerzeniem swobód dla obywateli. Nazwy obu stronic miały charakter obraźliwy: określenie „torysi” odnosiło się początkowo do banitów i powstańców irlandzkich, zaś mianem „wigów” określano z kolei szkockich buntowników. W XIX wieku stronnictwo torysów przekształciło się w Partię Konserwatywną, a ugrupowanie wigów w Partie Liberalną. Ta pierwsza odgrywa dużą rolę do dziś, jej członkowie nadal określani są mianem torysów. Zaś druga ustąpiła zmianę z czasem miejsca Partii Pracy.
18. Torysi i Wigowie
19. Wilhelm III Orański
W nowej sytuacji torysi szybko porozumieli się z wigami i zaoferowali koronę namiestnikowi Holandii - Wilhelmowi III Orańskiemu. Wilhelm przybył wkrótce na Wyspy Brytyjskie z własną armią, która jednak okazała się całkiem niepotrzebna. Niechęć do Jakuba II była tak duża, że nikt nie zamierzał go bronić. Bezkrwawe przejęcie władzy w 1688 roku ochrzczono mianem chwalebnej rewolucji.
20. Deklaracja Praw
Zaraz po koronacji w 1689 roku nowy władca zaakceptował tzw. Deklarację Praw. Zgodnie z jej zapisami:
- nakładanie nowych podatków wymagało zgody parlamentu
- król nie mógł zawieszać obowiązywania ustaw parlamentu
- nielegalne stało się utrzymywanie stałej armii w okresie pokoju
- członkowie parlamentu mieli być wybierani w wolnych wyborach
- obrady parlamentu miały się odbywać regularnie
- w czasie obrad parlamentu obowiązywał przywilej wolności słowa
21. Monarchia Parlamentarna
Dokument znacznie osłabł zatem władzę króla, a zwiększył uprawnienia parlamentu. W ten sposób eliminowano zagrożenie powrotem królewskiej władzy absolutnej i budowano podstawy angielskiej monarchii parlamentarnej, zakładającej ścisłą współpracę króla z parlamentem. W osobnym dokumencie potwierdzono także wolność kultu dla przedstawicieli innych wyznań protestanckich niż angielskiej i zadowolono im w - pewnym zakresie - sprawować urzędy. Po niemal 50 latach duża część postulatów parlamentu została ostatecznie spełniona.
22. Wielka Brytania
Stuartowie wrócili jeszcze na angielskich stronach na początku XIX wieku. Wielką rolę odgrywała wówczas królowa Anna Stuart. Za jej rządów doszło do unii realnej między Anglią i szkocją powstało wówczas 1707 roku Królestwo Wielkiej Brytanii istniejące do dziś.
Podczas rewolucji w Anglii oprócz głównych stronnictw popularność zdobywały również mniejsze ruchy społeczne, które ogłosiły potrzebę głębszych zmian politycznych. Najsilniejszy z nich stworzyli Lewwerzy, czyli zrównywacze. Wielu zwolenników mieli w armii republikańskiej i spośród średniego mieszczaństwa. Domagali się całkowitej władzy dla izby gmin i wolności religijnej oraz zwrotu ziemi bezprawnie zagarniętej przez getry podczas odgradzania. Nawoływali do wprowadzenia równości wobec prawa. Znacznie bardziej radykalne poglądy głosili Diggerzy, czyli kopacze do których przyłączyli się głównie znajdujący się w najtrudniejszej sytuacji, pozbawieni ziemi Chłopi. Zajmowali oni pola i zakładali gospodarstwa rolne gdzie wspólnie uprawiali ziemię. Głosili postulaty wspólnego użytkowania ziemi, a także zniesienia podziałów społecznych i różnic majątkowych. Oba stronnictwa zostały rozbite przez siły rządowe na początku dyktatury Cromwella.
23. Ciekawostka
24. Podsumowanie
Rewolucja angielska (1640-1659) to okres, w którym doszło w Anglii do wojny domowej pomiędzy zwolennikami króla, a członkami parlamentu. W jej wyniku doszło do obalenia monarchii i krótkotrwałego wprowadzenia w Anglii republiki, przez Oliwera Cromwella.
Monarchia parlamentarna to ustrój, w którym władza jest podzielona między władcę i parlament (przy czym rzeczywista rola parlamentu jest większa).
Po krótkim okresie istnienia republiki (dyktatura Olivera Cromwella jako “lorda-protektora”) w 1660 nastąpiła restauracja dynastii Stuartów. Aby uniknąć nadużyć, które spowodowały wojnę domową i obalenie monarchii, sformułowano wówczas akt prawny regulujący stosunki między królem i parlamentem:
1689 – Deklaracja Praw Narodu Angielskiego (wolność słowa, równość wobec prawa, prawo do uczciwego sądu).
Zakres władzy monarchy:– “król panuje, ale nie rządzi” (jest głową państwa, ale bez realnego wpływu na rządzenie)
– władza jest podzielona między króla i parlament (w praktyce król tylko reprezentuje państwo)
Koniec
Rewolucja Angielska i Monarchia Parlamentarna
Ziomek Nowak
Created on May 22, 2021
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Vaporwave presentation
View
Animated Sketch Presentation
View
Memories Presentation
View
Pechakucha Presentation
View
Decades Presentation
View
Color and Shapes Presentation
View
Historical Presentation
Explore all templates
Transcript
Prezentacja z Historii
Rewolucja angielskai monarchia parlamentarna
By MATEUSZ WOLAK 2E
Start
13. Dyktatura Cromwella
1. Anglia w XVI i XVII w.
index
14. Lord Protektor
2. Gentry
3. Izba Gmin
15. Akt Nawigacyjny
4. Purytanie
16. Karol II Stuatr
5. Rządy Stuartów
17. Jakub II Stuart
6. Rewolucja Angielska
18. Torysi i Wigowie
7. Wojna Domowa
19. Wilhelm III Orański
8. Armia Cromwella
20. Deklaracja Praw
9. Oliwer Cromwell
21. Monarchia Parlamentarna
10. Bitwa pod Naseby
22. Wielka Brytania
23. Ciekawostka
11. Parlament Kadłubowy
12. Strata Karola I
24. Podsumowanie
1. Anglia w XVI i XVII w.
Od połowy 16 wieku Anglia przeżywała okres szybkiego rozwoju gospodarczego: rosła produkcja w przemyśle metalurgicznym i sukienniczym, zwiększyło się także wydobycie węgla. Ogromne zapotrzebowanie na wełnę sprawiło że wielkim właścicielem ziemskim nie opłacało się już dzierżawienie swoich ziem chłopom, bo znacznie większe zyski zapewnia hodowla owiec. Nasilił się zatem proces ogradzania . Działania te spowodowały, że duża część mieszkańców wsi straciła swoje gospodarstwa i musiała szukać nowego zajęcia w miastach.
2. Gentry
Zmiany gospodarcze pozwoliły wzbogacić się, tym którzy dysponowali odpowiednim kapitałem i umieli go zainwestować. W efekcie w Anglii powstała warstwa zamożnych posiadaczy ziemskich określanych mianem nowej szlachty - gentry. Równocześnie rozwój przemysłu i handlu umacniał pozycję bogatego mieszczaństwa. W tej sytuacji te dwie grupy społeczne zaczęły dążyć do uzyskania większego wpływu na sprawy państwa.
Poza tym w ówczesnej Anglii zmagały się napięcia religijne i polityczne. Zaprowadzone w 16 wieku reformy kościoła wydawały się wielu protestantom niewystarczające, a wyznanie panujące - anglikanizm - zbyt podobne do katolicyzmu. Purytanie oczekiwali zatem głębszych zmian w duchu kalwinizmu, oczekiwania te były szczególnie rozpowszechnione wśród zyskujących na znaczeniu przedstawicieli getry i mieszczaństwa spośród których rekrutowała się niższa izba angielskiego parlamentu czyli Izba Gmin. Z kolei tworzące Izbę Lordów arystokraci w większości chcieli pozostawić zasady anglikanizmu w dotychczasowej formie.
3. iZBA gmin
4. Purytanie
Zwolennikami oczyszczenie anglikanizmu z elementów katolickich byli radykalni protestanci purytanie. Żądali usunięcia z kościołów: obrazów, rzeźb, ołtarzy, wszelkich ozdób oraz uproszczenia kultu, w tym zmniejszenia liczby świąt, zaburzających rytm pracy. Za szczególnie ważne cnoty uznawali powiem pracowitość, powściągliwość i oszczędność. Surowo potępiali rozrywki i zabawy, kładli za to duży nacisk na naukę czytania, gdyż uważali, że wszyscy wierni powinni samodzielnie poznawać Biblię.
5. Rządy Stuartów
Po śmierci Elżbiety I w 1603 roku na tronie zasiadł jej krewny Jakub I Stuart, król Szkocji. W ten sposób oba oba kraje zostały połączone Unią personalną przez dynastię Stuartów. Nowy monarcha nie uznawał ograniczeń władzy królewskiej na rzecz parlamentu angielskiego i rzadko go zwoływał. Swoje rządy opierał na dawnej arystokracji i kościele anglikańskim. W 1625 roku tron objął jego syn Karol I, który stał się starał się kontynuować tę politykę. Król Anglii był zmuszony zwołać parlament jedynie wówczas, gdy niezbędne były dodatkowe fundusze na prowadzenie wojen. W efekcie przez 11 lat w ogóle nie doszło do żadnego prowadzenia tego typu posiedzeń.
Dopiero wybuch powstania w Szkocji w 1640 roku zmusił króla Karola I do zwołania parlamentu. Obrady te był jednak bardzo krótkie, jako że posłowie odrzucili postulaty króla, a dodatkowo zażądali rozliczenień jego nadużyć. Wkrótce sytuacja stała się na tyle dramatyczna, że władca musiał ponownie zwołać posiedzenie. Tym razem posłowie przeforsowali nowe prawo, które uzależniało rozwiązanie obrad parlamentu od zgody samych parlamentarzystów. W ten sposób wybuchła tzw. rewolucja angielska. W rezultacie rozpoczęte wówczas obrady (tj. długi parlament) trwały formalnie aż 13 lat. Coraz większe wpływy mieli podczas nich purytanie, domagający się reform i kontroli nad królewskimi ministrami. Aby zdusić opozycję w zarodku, król rozkazał uwięzić purytańskich posłów, lecz nie dopuściło do tego mieszczaństwo Londynu. Ostatecznie wobec buntu poddanych monarcha musiał opuścić miasto.
6. Rewolucja Angielska
7. Wojna domowa
Konflikt między królem, a parlamentem doprowadził w 1642 roku do wybuchu wojny domowej w Anglii. Za monarchą odpowiedzieli się o rojaliści: - arystokraci, wielcy właściciele ziemscy i ich poddani -duchowni Kościoła anglikańskiego -prześladowani dotąd katolicy Z kolei poparcie dla parlamentu wyrazili: - przedstawiciele getry - mieszczanie - Chłopi
8. Armia Cromwella
Przewaga liczebna należała do wojsk parlamentu, jednak były one słabiej uzbrojone i wyszkolone co sprawiło, że początkowe zwycięstwa odnosiła armia królewska. Przełom nastąpił na skutek reformy wojska parlamentu, którą przeprowadził jeden z jego dowódców - Oliver Cromwell. W zorganizowanej przez niego Armii Nowego Wzoru obowiązywała surowa dyscyplina, a żołnierze utrzymywali żołd. Stopnie oficerskie przyznawano za rzeczywiste zasługi, a nie jak dotąd ze względu na arystokratyczne pochodzenie.
9. Oliwer Cromwell
Dowódca wojsk parlamentu i dyktator Anglii. Urodził się w 1599 roku w rodzinie szlacheckiej, wyznawał purytanizm. Jako poseł do Izby Gmin był przeciwnikiem anglikanizmu i absolutyzmu królewskiego. Nieprzejednany wobec króla Karola I zniwieczył plan ugody i doprowadził do jego skazania i egzekucji. Jako lord protektor sprawował rządy dyktatorskie z wykorzystaniem armii. Popularność przyniosło mu nadawanie majątków zebranym racjonalistom. W czasie restauracji Stuartów został ogłoszony królobójcą, jego zwłoki ekshumowano i zbezczeszczono.
10. Bitwa pod Naseby
Nowoutworzone siły zmierzyły się w 1645 roku z wojskami królewskimi w bitwie pod Naseby, gdzie odniosły zwycięstwo. W rezultacie monarcha zbiegł wkrótce do Szkocji, lecz Szkoci zdecydowali się go wydać parlamentowi. Chwiejne postępowanie przywódców Parlamentu, z których wielu liczyło na zawarcie z królem kompromisu i pogarszająca się sytuacja w kraju, boleśnie odczuwającym koszty prowadzonej wojny, wywołały kolejny zryw rojalistów. Idąca im pomocą szkocka armia została jednak znowu całkowicie rozbita przez Cromwella i w 1648 roku wojna domowa zakończyła się zwycięstwem sił parlamentu.
11. Parlament Kadłubowy
Dalsze losy więziennego Karola I pozostały nierozstrzygnięte. Nadal duża część parlamentarzystów była skłonna zawrzeć z władcą kompromis i w zamian za poszerzenie ich uprawnień pozwolić mu zatrzymać koronę. Zupełnie inne były oczekiwania armii i stojącego na jej czele Cromwella. Na rozkaz tego dowódcy wojsk aresztowało prawie połowę posłów, ponieważ nie podzielali jego opinii co do dalszych losów króla. Tak okrojone zgromadzenie tzw. Parlament Kadłubowy oskarżyło króla o zbrodnię zdrady stanu i i oddało pod sąd. W wyniku krótkiego procesu Karol I został skazany na śmierć i ścięty w styczniu 1649 roku.
12. Strata Karola I
Postawieniem przed sądem króla była w 17 wieku wydarzeniem niespotykanym i budziło wątpliwości, nawet wśród tych którzy przeciwko niemu walczyli. Trudno było go osądzić jako poddanego, nie mógł być także sądzony przez równych sobie, czyli innych władców. Powołano zatem specjalny trybunał złożony ze 135 członków, ale z tego starannie dobranego grona wyrok podpisało tylko 59 osób. Karola I skazano ostatecznie za zdradę, za którą uznano przedłożenie własnego interesu ponad interes publiczny, za niesprawiedliwość, za złamanie zasad prawa oraz za nadużycia finansowe.
13. Dyktatura Cromwella
Pozbawiona monarchii Anglia stała się na mocy ustawy parlamentu republiką, w której władzę miał sprawować jednoizbowy parlament, zniesiono bowiem Izbę Lordów. Faktycznie jednak decydującą rolę odgrywał sam Cromwell. Wykorzystując sprawną i doświadczoną armię w 1649 roku uderzył on na Irlandię, a rok później na Szkocję. Dzięki temu umocnił angielskie wpływy w tych krajach i jednocześnie zaspokoił oczekiwania żołnierzy, którym nadano na własność ziemię zagarnięte Irlandczykom. Ponadto wkrótce udało mu się zdławić wszelkie ruchy opozycyjne w kraju.
14. Lord Protektor
W 1653 roku Cromwell rozwiązał parlament kadłubowy i przyznał sobie tytuł Lorda protektora zastępując republikę - dyktaturą wojskową. Z czasem jednak złagodził politykę wobec przeciwników politycznych, religijnych i pokonanych rojalistów, w którym zaczęto oddawać skonfiskowane majątki ziemskie. Powołał również parlament i przywrócił Izba Lordów.
15. Akt Nawigacyjny
W polityce zagranicznej dokonał zmian, które wzmocniły pozycję Anglii, choć jednocześnie naraziły ją na konflikty. W 1651 roku parlament przyjął Akt Nawigacyjny. Odtąd na tej podstawie import produktów mógł być prowadzony tylko z wykorzystaniem statków angielskich lub tych krajów z których pochodziły dane towary. Tak restrykcyjne prawo miało uderzyć przede wszystkim w interesy kupców z protestanckiej Holandii i wywołał serię wojen z tym krajem. Ostatecznie rozwiązanie to przyczyniło się do rozbudowy angielskiej floty handlowej i stało się jednym z filarów przyszłej potęgi gospodarczej Anglii.
16. Karol II Stuatr
Po śmierci Cromwella w 1658 roku władzę objął jego syn Ryszard, który jednak nie miał talentu i autorytetu ojca i po kilku miesiącach został zmuszony do ustąpienia z funkcji lorda protektora. Następnie nowo wybrany parlament zadecydował o przywróceniu monarchii. Koronę zaproponowano synowi ściętego monarchy - Karolowi II Stuartowi. Nowy władca został koronowany w 1660 roku, lecz wcześniej złożył obietnice, że nie będzie mścił się na przeciwnikach politycznych jego ojca i zachowa pokój religijny w kraju.
17. Jakub II Stuart
Szybko okazało się jednak, że Karol II nie odpowiada oczekiwaniom angielskiego społeczeństwa. Podejrzewanego o planowanie przywrócenia władzy absolutnej i krytycznie oceniano jego próby zbliżenia się z katolicką Francją. Dodatkowo monarcha nie miał męskiego potomka, a zatem tron angielski miał objąć jego brat Jakub II Stuart, który był katolikiem i bliskim sojusznikiem króla Francji. W parlamencie wówczas doszło do podziału i powstania dwóch stronnictw politycznych: - torysi popierali władcę i i opowiadali się za nienaruszalnością jego praw do tronu - opozycyjni wobec nich w wigowie zgłosili że władza zwierzchnia należy do parlamentu i może on pozbawić monarchę Korony. W rezultacie Jakub II rozpoczął swoje rządy w 1685 roku, ale podjęte przez niego próby wprowadzenia władzy absolutnej oraz przywrócenia katolicyzmu jako religii państwowej spowodowało zjednoczenie się wszystkich grup społecznych przeciwko monarsze. Po trzech latach rządów Jakub II został opuszczony nawet przez swoich dawnych zwolenników i wyjechał z Anglii, aby szukać sprzymierzeńców i zebrać armię która umożliwiłaby mu odzyskanie tronu.
Pochodzący ze schyłku 17 wieku podział na dwa stronnictwa polityczne okazał się niezwykle trwały. Torysi początkowo wywodzili się głównie z arystokracji i wielkich posiadaczy ziemskich. Popierali silną władzę królewską i dominującą pozycję Kościoła anglikańskiego. Wigowie rekrutowali się spośród gentry i bogatszego mieszczaństwa - odpowiadali się za przewagą parlamentu nad królem, tolerancją religijną i poszerzeniem swobód dla obywateli. Nazwy obu stronic miały charakter obraźliwy: określenie „torysi” odnosiło się początkowo do banitów i powstańców irlandzkich, zaś mianem „wigów” określano z kolei szkockich buntowników. W XIX wieku stronnictwo torysów przekształciło się w Partię Konserwatywną, a ugrupowanie wigów w Partie Liberalną. Ta pierwsza odgrywa dużą rolę do dziś, jej członkowie nadal określani są mianem torysów. Zaś druga ustąpiła zmianę z czasem miejsca Partii Pracy.
18. Torysi i Wigowie
19. Wilhelm III Orański
W nowej sytuacji torysi szybko porozumieli się z wigami i zaoferowali koronę namiestnikowi Holandii - Wilhelmowi III Orańskiemu. Wilhelm przybył wkrótce na Wyspy Brytyjskie z własną armią, która jednak okazała się całkiem niepotrzebna. Niechęć do Jakuba II była tak duża, że nikt nie zamierzał go bronić. Bezkrwawe przejęcie władzy w 1688 roku ochrzczono mianem chwalebnej rewolucji.
20. Deklaracja Praw
Zaraz po koronacji w 1689 roku nowy władca zaakceptował tzw. Deklarację Praw. Zgodnie z jej zapisami: - nakładanie nowych podatków wymagało zgody parlamentu - król nie mógł zawieszać obowiązywania ustaw parlamentu - nielegalne stało się utrzymywanie stałej armii w okresie pokoju - członkowie parlamentu mieli być wybierani w wolnych wyborach - obrady parlamentu miały się odbywać regularnie - w czasie obrad parlamentu obowiązywał przywilej wolności słowa
21. Monarchia Parlamentarna
Dokument znacznie osłabł zatem władzę króla, a zwiększył uprawnienia parlamentu. W ten sposób eliminowano zagrożenie powrotem królewskiej władzy absolutnej i budowano podstawy angielskiej monarchii parlamentarnej, zakładającej ścisłą współpracę króla z parlamentem. W osobnym dokumencie potwierdzono także wolność kultu dla przedstawicieli innych wyznań protestanckich niż angielskiej i zadowolono im w - pewnym zakresie - sprawować urzędy. Po niemal 50 latach duża część postulatów parlamentu została ostatecznie spełniona.
22. Wielka Brytania
Stuartowie wrócili jeszcze na angielskich stronach na początku XIX wieku. Wielką rolę odgrywała wówczas królowa Anna Stuart. Za jej rządów doszło do unii realnej między Anglią i szkocją powstało wówczas 1707 roku Królestwo Wielkiej Brytanii istniejące do dziś.
Podczas rewolucji w Anglii oprócz głównych stronnictw popularność zdobywały również mniejsze ruchy społeczne, które ogłosiły potrzebę głębszych zmian politycznych. Najsilniejszy z nich stworzyli Lewwerzy, czyli zrównywacze. Wielu zwolenników mieli w armii republikańskiej i spośród średniego mieszczaństwa. Domagali się całkowitej władzy dla izby gmin i wolności religijnej oraz zwrotu ziemi bezprawnie zagarniętej przez getry podczas odgradzania. Nawoływali do wprowadzenia równości wobec prawa. Znacznie bardziej radykalne poglądy głosili Diggerzy, czyli kopacze do których przyłączyli się głównie znajdujący się w najtrudniejszej sytuacji, pozbawieni ziemi Chłopi. Zajmowali oni pola i zakładali gospodarstwa rolne gdzie wspólnie uprawiali ziemię. Głosili postulaty wspólnego użytkowania ziemi, a także zniesienia podziałów społecznych i różnic majątkowych. Oba stronnictwa zostały rozbite przez siły rządowe na początku dyktatury Cromwella.
23. Ciekawostka
24. Podsumowanie
Rewolucja angielska (1640-1659) to okres, w którym doszło w Anglii do wojny domowej pomiędzy zwolennikami króla, a członkami parlamentu. W jej wyniku doszło do obalenia monarchii i krótkotrwałego wprowadzenia w Anglii republiki, przez Oliwera Cromwella.
Monarchia parlamentarna to ustrój, w którym władza jest podzielona między władcę i parlament (przy czym rzeczywista rola parlamentu jest większa).
Po krótkim okresie istnienia republiki (dyktatura Olivera Cromwella jako “lorda-protektora”) w 1660 nastąpiła restauracja dynastii Stuartów. Aby uniknąć nadużyć, które spowodowały wojnę domową i obalenie monarchii, sformułowano wówczas akt prawny regulujący stosunki między królem i parlamentem:
1689 – Deklaracja Praw Narodu Angielskiego (wolność słowa, równość wobec prawa, prawo do uczciwego sądu).
Zakres władzy monarchy:– “król panuje, ale nie rządzi” (jest głową państwa, ale bez realnego wpływu na rządzenie) – władza jest podzielona między króla i parlament (w praktyce król tylko reprezentuje państwo)
Koniec