Reforma gregoriańska

Reforma Gregoriańska - Kościół w kryzysie

Sytuacja kościoła w XI i XII w.

Chrześcijaństwo na zachodzie w X i XI wieku miało bardzo wiele problemów. Duchowieństwo było zależne od osób świeckich, gdyż te finansowały chrześcijaństwo, rozwój kościołów i zakonów itp. Bardzo powszechną praktyką była symonia (świętokupstwo), czyli kupowanie godności kościelnych. Wielu księży posiadało rodziny, co umożliwiało zatrzymanie zgromadzonego majątku i godności kościelnych jako dziedzicznych. Ponadto duchownych zajmowała bardziej polityka lub udział w wojnach, aniżeli sprawy Kościoła.

Dodatkowym problemem była inwestytura, czyli decydowanie władców świeckich o tym, kto obejmie stanowiska kościelne W skutek czego godności kościelne otrzymywali ludzie niegodziwi, prowadzący niemoralne życie

CELIBAT

W starożytności i wczesnym średniowieczu duchowni chrześcijańscy mogli być żonaci. Różne formy ascezy, w tym również celibat, czyli bezżenność, praktykowali mnisi. Wprowadzenie zasady bezżenności księży w ramach reformy gregoriańskiej wynikało z pragnienia, by podkreślić odmienność i świętość stanu kapłańskiego, szczególne kwalifikacje moralne miały też uzasadniać pierwszeństwo duchownych w społeczeństwie. Nakaz celibatu spotykał się jednak z oporem księży, a w krajach odległych od Stolicy Apostolskiej bardzo często był przyjmowany jako jeden z ostatnich elementów reformy gregoriańskiej. W Polsce jeszcze na początku XIII w. biskupi oficjalnie miewali rodziny.

Papież Grzegorz VII rozpoczął głęboką reformę średniowiecznego Kościoła - REFORMĘ GREGORIAŃSKĄ

DICTATUS PAPAE dokument, w którym Grzegorz zawarł program reform

Najważniejszym celem Grzegorza było ustanowienie władzy papiestwa nad całym światem chrześcijańskim. Miała się ona wyrażać w zwierzchnictwie papieża nad cesarzem i królami. Biskup Rzymu uznał, że skoro koronuje cesarzy, ma prawo również ich detronizować. To ostatecznie doprowadziło do poważnego konfliktu papiestwa z cesarstwem.

Papież Grzegorz VII

Wydał on dekret przeciw inwestyturze, którego nie respektował cesarz Henryk IV, czemu dał wyraz w wystąpieniu przeciw papieżowi na synodzie w Wormacji. Postawił tam zarzut, że wybór Grzegorza VII był nieformalny i ogłosił jego depozycję (pozbawienie urzędu).

Usłyszawszy o synodzie wormackim, papież ogłosił ekskomunikowanie Henryka IV i przywódców biskupiej opozycji oraz zwolnienie poddanych z przysięgi nakazującej wierność wobec króla.

Henryk IV poczuł się niepewnie, jego władza zaczęła słabnąć, książęta wymówili mu posłuszeństwo

Wyruszył więc na spotkanie z papieżem, by otrzymać zwolnienie z ekskomuniki. Pod Canossą jego posłowie pertraktowali z Grzegorzem VII, ale bez skutku. Wówczas na zamek przybył sam cesarz Henryk. Ubrany w pokutną szatę stał przez trzy dni na śniegu, błagając Grzegorza VII o cofnięcie ekskomuniki. Papież ustąpił.

Wewnątrz cesarstwa niemieckiego pojawił się nowy problem, ponieważ znalazł się kolejny pretendent do tronu. Papież nie opowiedział się po stronie Henryka IV, ponowił ekskomunikę, ale nie przyniosło to efektu. Henryk IV dokonał depozycji Grzegorza VII i wybrał antypapieża – Klemensa III. Grzegorz VII schronił się w Salerno, gdzie zmarł w 1085 r.

Papież miał prawo: – do ustanawiania i dzielenia biskupstw, – do wydawania nowych praw dla całego Kościoła powszechnego, – do pozbawienia władzy cesarzy oraz zwalniania poddanych z przysięgi wierności względem nich, jeżeli postępują niegodziwie.

Reforma przyczyniła się do: – wzrostu autorytetu papiestwa jako najwyższej normy prawa kościelnego, – ujednolicenia struktur w Kościele i rozwoju kurii, – rozbudowania praktyki wysyłania legatów papieskich, – zrzeczenia się przez cesarza inwestytury kościelnej, – nakazu celibatu dla duchowieństwa, – usunięcia symonii, – ustanowienia konkordatu.

SKUTKI REFORMY

Reforma gregoriańska dotyczyła również zmian w liturgii. Ujednoliceniu liturgii przysłużyło się wprowadzenie ksiąg liturgicznych w rycie rzymskim. Reformie gregoriańskiej przypisuje się wprowadzenie zapisu nutowego w księgach liturgicznych.