Prezentacja Dziedzictwo Rzeczypospolitej Obojga Narodów Sebastian Zdeb

Prezentacja

Dziedzictwo Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Spis treści

Monarchia elekcyjna

Rozbiory polski

Czym była szlachta?

Fazy rozbiorów

Wiek wojen

Strój szlachecki

Potop Szwedzki cz. 1

Powstanie kościuszkowskie

Przywileje szlachty

Potop Szwedzki cz. 2

Sejm walny - schemat

Wojna z Turcją cz. 1

Demokracja szlachecka

Wojna z Turcją cz. 2

Odsiecz Wiedeńska

Rzeczpospolita Obojga Narodów

Kryzys państwa polskiego

Rzeczpospolita Obojga Narodów - mapa

Konstytucja 3 maja

Spis treści

Szlachta - Była to warstwa społeczna, ukształtowana w Europie u schyłku średniowiecza, która w społeczeństwie stanowym tworzyła grupę uprzywilejowaną pod względem prawnym, politycznym i ekonomicznym, a następnie była głównym oparciem władzy państwowej w większości systemów absolutystycznych. Powstała z przekształcenia się stanu rycerskiego w szlachecki.

Opis Stroju

Spis treści

Spis treści

Przywileje szlachty

Do końca XVIII wieku szlachta w Polsce cieszyła się licznymi przywilejami: wyłącznego prawa własności ziemskiej, wolności od uwięzienia przed wydaniem wyroku sądowego (neminem captivabimus nisi iure victum, prawo to nie przysługiwało nieposesjonatom), wolności od podatków z ziem folwarcznych, wolności od ceł przywozowych za towary nabyte za granicą na własny użytek, prawa do nabywania po niskiej cenie soli, wyłączności do korzystania z praw publicznych, wyłączności na dostęp do godności świeckich i publicznych. Samo szlachectwo nie dawało pełni praw, dopiero w powiązaniu z ziemiaństwem stanowiło obywatelstwo i stwarzało możliwości korzystania ze wszystkich wolności szlacheckich.

Spis treści

Info

Spis treści

Demokracja szlachecka

System panujący w XV i XVI wieku w Królestwie Polskim, a następnie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W założeniu gwarantował masom szlacheckim prawo głosowania i decydowania o sprawach państwa, a także miał być przykładem tolerancji i formalnej równości praw w łonie samego stanu szlacheckiego.

Info

Szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie

Info

Spis treści

Rzeczpospolita Obojga Narodów lub Korona Polska i Wielkie Księstwo Litewskie - państwo złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego powstałe w roku 1569 na mocy unii lubelskiej, przestało istnieć w wyniku traktatów rozbiorowych w 1795 roku.Pierwszym krokiem do utworzenia wspólnego państwa polsko-litewskiego była zawarta w 1385 unia w Krewie. Na przestrzeni dwóch wieków unia ta była na zmianę zacieśniana, osłabiana, a nawet zrywana. Dopiero w drugiej połowie XVI w. wobec braku potomka dynastii Jagiellonów przystąpiono do działań mających na celu utrwalenie międzypaństwowego związku. Federacyjna Rzeczpospolita Obojga Narodów powstała w efekcie unii lubelskiej z 1569.

Spis treści

Spis treści

Monarchia elekcyjna

• Dynastia Jagiellonów wygasła po śmierci Zygmunta II Augusta w 1570 r.
• Szlachta podjęła decyzję o obsadzaniu tronu polskiego w drodze wolnej elekcji
• Podczas pierwszego bezkrólewia został ustanowiony obowiązek zaprzysiężenia przez nowo obranego króla dwóch dokumentów:

– artykuły henrykowskie – zawierały najważniejsze zasady ustroju politycznego państwa– pacta conventa – zawierały osobiste zobowiązania kandydata na tron polski

• Pierwsi królowie elekcyjni na tronie polskim:

– Henryk Walezy – panował w latach 1573-1574– Stefan Batory – panował w latach 1576-1586

Spis treści

Wiek wojen

Po śmierci Stefana Batorego na króla wybrano Zygmunta Wazę (1587-1632) - syna jednej z córek Zygmunta Starego i króla Szwecji, Jana III. Dynastia Wazów panowała w Polsce do 1668 roku. Następcami Zygmunta III (który był również królem szwedzkim w latach 1592-1599) byli jego synowie: Władysław IV (1632-1648) i Jan Kazimierz (1648-1668) - wybierani drogą elekcji. Dążeniem nowego monarchy było odzyskanie utraconego tronu szwedzkiego. Główną przyczyną wojen był zamiar opanowania Inflant przez Szwecję. Detronizacja Zygmunta III Wazy w Szwecji – na tronie szwedzkim zasiadł Karol IX Sudermański.

Spis treści

Potop Szwedzki cz. 1

W ciągu 3 miesięcy Szwedzi zajęli prawie całe terytorium Rzeczypospolitej, a król Jan Kazimierz musiał szukać schronienia na Śląsku (poza granicami kraju). Bezwzględne metody postępowania Szwedów - nakładanie na ludność podatków, rabunki i wywóz do Szwecji przedmiotów mających wartość materialną (również z kościołów) - wywołały działania obronne (wojna obronna), do których przystąpiło całe społeczeństwo Polski: chłopi, mieszczanie i szlachta. Działaniami zbrojnymi przeciw Szwedom i ich sojusznikom (Brandenburgii, Siedmiogrodzianom, Kozakom) dowodził Stefan Czarniecki - od 1657 r. hetman polny koronny. Prowadził on wojnę partyzancko-podjazdową, w której nękał przeciwnika, unikając otwartych bitew. W 1656 r. zwyciężył Szwedów pod Warką, a następnie pokonał księcia Siedmiogrodu - Rakoczego.

Spis treści

Potop Szwedzki cz. 2

Najazd wojsk szwedzkich miał miejsce, gdy Rzeczpospolita prowadziła wyniszczającą wojnę obronną z Rosją, która wiosną i latem 1654 roku najechała ponad połowę jej terytorium (potop rosyjski) i wsparła trwające od 1648 roku powstanie Chmielnickiego. Zajęcie przez Rosjan Ukrainy i większości terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego stanowiło zagrożenie dla szwedzkich wpływów nad Bałtykiem i było bezpośrednią przyczyną wkroczenia Szwedów do Polski i na Litwę w 1655 roku. Walki ze Szwedami zakończyły się w roku 1659 wyparciem najeźdźców z terenu Rzeczypospolitej. Wojnę zakończył traktat pokojowy w Oliwie (1660 r.), w którym Jan Kazimierz zrezygnował z praw do korony szwedzkiej i Rzeczpospolita zrzekła się większej części Inflant.

Spis treści

Przyczyny wojen polsko-tureckich: – rywalizacja o wpływy w Mołdawii – najazdy Tatarów krymskich na polską Ukrainę, a Kozaków na Turcję – napór Turcji na Europę, szczególnie na monarchię Habsburgów (konflikt polityczny i religijny). 1620 r. - polska wyprawa do Mołdawii zakończona porażką wojsk polskich pod Cecorą, a następnie, podczas odwrotu, klęską i śmiercią dowodzącego, hetmana Stanisława Żółkiewskiego. 1621 r. - odwetowa wyprawa turecka na Rzeczpospolitą została zatrzymana pod Chocimiem. Warowny obóz był oblegany przez armię turecko-tatarską. Wojskami polskimi dowodził hetman J. K. Chodkiewicz, który podtrzymywał na duchu wycieńczoną załogę. Jego śmierć zatajono, aby nie dopuścić do paniki wśród wojska. Ostatecznie Turcy odstąpili od oblężenia.

Spis treści

Pod Chocimiem zawarto w 1621 r. pokój, przywracający granicę polsko-turecką na Dniestrze.W 1672 roku Turcy zaatakowali ponownie, zdobywając Kamieniec Podolski. W 1673 roku hetman wielki koronny i znakomity wódz, Jan Sobieski, odniósł zwycięstwo nad Turkami pod Chocimiem, spychając wroga ku rzece Dniepr. Zwycięskiego hetmana wybrano na króla. Agresywna polityka Turcji zagrażała nie tylko Polsce, ale również krajom znajdującym się pod panowaniem Habsburgów oraz wywołała zaniepokojenie papieża. W 1683 roku Rzeczpospolita zawarła sojusz z Austrią, skierowany przeciw Turcji - w razie zagrożenia Krakowa lub Wiednia państwa przyrzekały sobie pomoc wojskową. W lipcu 1683 r. armia turecka dowodzona przez wielkiego wezyra Kara Mustafę rozpoczęła oblężenie stolicy Austrii - Wiednia.

Spis treści

Odsiecz Wiedeńska

Jan III Sobieski pospieszył na odsiecz Wiedniowi z 25-tysięczną armią polską. 12 września 1683 r. rozegrała się bitwa między sprzymierzonymi wojskami polskimi, austriackimi i niemieckimi (ogółem 70 tys. żołnierzy), którymi dowodził król polski Jan III, a oblegającą Wiedeń armią turecką (ok. 115 tys. żołnierzy - dowódca wielki wezyr Kara Mustafa). W wyniku starcia, w czasie którego wyróżniła się taktyka polskiej artylerii oraz atak polskiej husarii, zniszczono główne siły tureckie, a Polacy zdobyli cały obóz turecki. Zwycięstwo króla Jana III przyniosło mu wielką sławę jako wodzowi, a Polska zdobyła rozgłos jako kraj będący „obrońcą Europy” i „przedmurzem chrześcijaństwa”. Odsiecz wiedeńska i klęska Turków przyczyniły się do zakończenia panowania Imperium Osmańskiego w Europie. Po śmierci króla Jana III w 1699 roku między Rzeczpospolitą a Turcją podpisano pokój, na mocy którego Polska odzyskała Podole z Kamieńcem i Ukrainę na prawym brzegu Dniepru.

Spis treści

Kryzys państwa polskiego

• Panowania władców z saskiej dynastii Wettinów:

-Augusta II Mocnego (1697–1706 i 1709–1733)-Augusta III Sasa (1733–1763)

• Kryzys demokracji szlacheckiej:

– nagminne zrywanie sejmów (liberum veto)– wzrost znaczenia sejmików i lokalnych -nasilenie się lokalnych partykularyzmów

• Załamanie się międzynarodowego znaczenia Polski:

– mieszanie się państw sąsiednich w wewnętrzne sprawy Polski– klęski wojenne

Spis treści

Konstytucja 3 maja

Konstytucja 3 maja, właśc. Ustawa Rządowa z dnia 3 maja – uchwalona 3 maja 1791 roku ustawa regulująca ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 r.) spisaną konstytucją. Uchwalona przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wraz ze stanami skonfederowanemi w liczbie podwóyney naród Polski reprezentującemi. Została zaprojektowana w celu zlikwidowania obecnych od dawna wad opartego na wolnej elekcji i demokracji szlacheckiej systemu politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Konstytucja zmieniła ustrój państwa na monarchię dziedziczną, ograniczyła znacząco demokrację szlachecką, odbierając prawo głosu i decyzji w sprawach państwa szlachcie nieposiadającej ziemi (gołocie), wprowadziła częściowe zrównanie praw osobistych mieszczan i szlachty oraz stawiała chłopów pod ochroną państwa, w ten sposób łagodząc nadużycia pańszczyzny. Konstytucja formalnie zniosła liberum veto.

Spis treści

Rozbiory polski

Okres w dziejach Polski i Litwy w latach 1772–1795, kiedy Rzeczpospolita Obojga Narodów za sprawą sąsiednich Rosji, Prus i Austrii dokonała na ich rzecz cesji części swojego terytorium, jako wynik przegranej wojny bądź pod groźbą użycia siły. Przyczyną rozbiorów była niezdolność kraju do reform, mogących wzmocnić siłę militarną Polski. Mimo znacznego potencjału gospodarczego, nie zdołano przeprowadzić koniecznych reform podatkowych (np. stałego opodatkowania szlachty i duchowieństwa) i politycznych (m.in. zniesienie liberum veto i pańszczyzny). Przeciw reformom była zarówno większość szlachty, magnaterii, jak i duchowieństwa. Podejmowane próby reform w myśl idei oświeceniowych upadły. Szczególną rolę odegrała zdrada części magnatów, wyższego duchowieństwa i szlachty w ramach tzw. konfederacji targowickiej.

Spis treści

Fazy rozbiorów

Główne fazy rozbiorów to:

• I rozbiór Polski – 1772 (Rosja, Prusy, Austria)
• Prusy – ok. 36 tys. km²
• Austria – ok. 83 tys. km²
• Rosja – ok. 92 tys. km²
• II rozbiór Polski – 1793 (Rosja, Prusy)
• Prusy – ok. 58 tys. km²
• Rosja – ok. 250 tys. km²
• III rozbiór Polski – 1795 (Rosja, Prusy, Austria)
• Prusy – ok. 55 tys. km²
• Austria – ok. 47 tys. km²
• Rosja – ok. 120 tys. km²

Spis treści

Powstanie kościuszkowskie

Insurekcja kościuszkowska, powstanie kościuszkowskie, dawn. rewolucja polska 1794 roku – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji i Prusom w 1794 roku, które obejmowało również insurekcję warszawską, wileńską, kurlandzką, wielkopolską i kilka innych. Po klęsce wojny polsko-rosyjskiej w 1792 roku terytorium Rzeczypospolitej było okupowane przez wojska rosyjskie. Władze konfederacji targowickiej pod dyktando posła rosyjskiego przeprowadziły likwidację dzieła Konstytucji 3 maja. Wojska rosyjskie dokonywały wielu grabieży połączonych z represjami politycznymi. Nastąpiło załamanie gospodarcze i finansowe państwa. 24 marca 1794 na rynku krakowskim Tadeusz Kościuszko złożył narodowi uroczystą przysięgę i objął formalnie przywództwo insurekcji jako Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej. Powstanie zakończyło się całkowitą klęską, po której nastąpił III rozbiór Polski.

Spis treści

Home

Koniec