Literatura zaangażowana

Literatura zaangażowana

Amelia Biniaś Agata Wasiak Dominika Kasperek Oliwia Szafraniec Julia Mendyk

„Ostatni despotyzm”

Cyprian Kamil Norwid

„Cóż nowego?” — „Despotyzm runął!… Wraz opowiem… Oto depesza…” „Jakże pan cieszy się zdrowiem? Niech pan siędzie! Depesza? mówi… Spocząć proszę. Lecz co słyszę! W przysionku chrzęszczą mekintosze Ktoś nadchodzi! — To baron! Jakże cenne zdrowie? Niech siędzie! Cóż nowego nam baron opowie?…” * „Depesza ta co mówi?… Może pomarańczę?… Lub może wody z cukrem?” — „Upadły szarańcze W Grecji… Na Cyprze brzeg się w otchłanie usunął… W Cyruliku Sewilskim występuje Pitta… — Pomarańcza, jak widzę, z Malty — wyśmienita!” „Może drugą?…” * „I jakże despotyzm ów runął?” Lecz — właśnie anonsują eksszambelanowę Z synem przybranym… — Cóż pan mówisz na nepotyzm? Chłopiec starszy od matki o rok i o głowę… Właśnie nadchodzą… Jakże? Runął ów despotyzm?»

LOREM IPSUM

Przykładem literatury zaangażowanej jest utwór „Ostatni despotyzm” ,autorstwa Cypriana Kamila Norwida. Epoką, w której tworzył ten artysta jest romantyzm.Utwór należy do liryki pośredniej.

Tłem historycznym tego wiersza są bez wątpienia wydarzenia z roku 1864. Miało wtedy miejsce obalenie rządów Romualda Traugutta. Rząd był naczelnym organem władzy. Powstał on 17 października 1863 ,po aresztowaniu naczelnika Warszawy Józefa Piotrowskiego. Władze wtedy zostały zagrożone dekonspiracją ,więc Franciszek Dąbrowski (przewodniczący Rządu Narodowego) chcąc temu zapobiec zwołał Romualda Traugutta by utworzyć rząd w nowym składzie. Rządy te jednak upadły po aresztowaniu Romualda 20 kwietnia 1864 roku, o czym opowiada wiersz.

Wiersz jest dobrym przykładem na to ,że sami powinniśmy dbać o siebie i swoje sprawy ,gdyż nikt inny się tym nie zainteresuje. Pokazuje on ,że ludzie którzy powinni być najbardziej świadomi podchodzą do sprawy lekceważąco. Przesłanie tego dzieła jest niezwykle łatwe do zauważenia ,gdyż obcokrajowy rozmawiający z Polakiem nie dają mu nawet dojść do słowa. Gdy Polak próbuje opowiedzieć o zaistniałej sytuacji towarzystwo udaje jedynie zainteresowanie treścią depeszy. Gdy myślimy ,że uda się bohaterowi dojść do słowa ,rozmówca przerywa mu i zaczyna kolejną błahą rozmowę. Mało znaczące sprawy wysuwają się na pierwszy plan i są bardziej interesujące niż ważne wydarzenia w Polsce. Widać tu doskonale ,że Polacy muszą zatroszczyć się sami o swoje sprawy i problemy ,gdyż losy Polski są dla obcokrajowców całkowicie nieistotne. Celem autora było ukazanie kryzysu w środowisku arystokracji i ich zobojętnieniu. Cyprian Kamil Norwid chciał pokazać Polakom ,że jeśli nie zatroszczą się o swoje losy ,nie otrzymają od nikogo pomocy. Myślę ,że autor osiągnął swój cel i w późniejszym czasie Polacy bardziej dbali o swoje dobro ,nie licząc na inne kraje. Norwid był cudownym patriotą i w jego tekstach mocno widać jak tęskni za Polską.

Genezą utworu Norwida jest upadek „ostatniego despotyzmu” ,a wiersz opowiada o reakcji arystokracji na to wydarzenie. Gdy Traugutt został aresztowany przez rosyjska policję ,upadł despotyzm. Wiersz jest ukazany z perspektywy Polaka rozmawiającego z obcokrajowcami. Polak ten przebywał na emigracji i próbował opowiedzieć swoim rozmówcą jaka katastrofa wydarzyła się w Polsce. Norwid spędził większość swojego życia na emigracji ,przez co znał wiele zachowań osób z innych krajów i wiedział on ,że nie obchodzą ich losy Polski ,a ich podejście jest niezwykle lekceważące.

,,LUDZIE BEZDOMNI’’

Stefan Żeromski

TŁO HISTORYCZNE UTWORU:

„Ludzie bezdomni” zostali ukazani światu w dobie Młodej Polski. O ostatecznej wersji książki zadecydowało wiele czynników, przy czym godne wspomnienia wydają się trzy spośród nich. Są nimi: tło historyczne (dla Polski były to szczególnie dążenie niepodległościowe wymagające działań, zamiast bierności i czarnowidztwa), światopoglądy samego Autora (uznawanego za Człowieka-Instytucję, prowokującego wiele kontrowersyjnych dyskusji), tendencje epoki (z tą że należy wiązać osoby filozofów: A. Schopenhauera i F. Nietzschego)

GENEZA POWSTANIA DRAMATU:

Książka Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni” powstała w ostatnich latach XIX stulecia. Żeromski pisał ją w 1898 i 99 roku, w druku ukazała się już w nowym stuleciu, w roku 1900. Książka opowiada o losach lekarza Tomasza Judyma i jego narzeczonej, Joanny Podborskiej. Niektóre wątki i sceny w powieści zostały zaczerpnięte z życia Żeromskiego, na przykład uzdrowisko Cisy, gdzie pracuje Judym, to w rzeczywistości Nałęczów – tam Żeromski pracował jako guwerner. Niezwykle dokładne i realistyczne są opisy Warszawy i Dąbrowy Górniczej, dokąd pisarz jeździł, by na własne oczy przekonać się jak żyją robotnicy. Listownie prosił przyjaciół, by opisali mu wygląd niektórych miejsc w Paryżu, gdzie chciał umieścić Judyma. To nie koniec, niektórzy bohaterowie wzorowani są na rzeczywistych postaciach, na przykład Joanna ma cechy żony Żeromskiego, Oktawii. Żeromski stworzył całkiem nowy typ powieści. „Ludzie bezdomni” mają charakter dyskusji ideowej. W swojej wymowie są refleksją na temat odpowiedzialności człowieka za kształtowanie rzeczywistości. Powieść porusza także kwestie odpowiedzialności społecznej, a także szczęścia osobistego w jej kontekście.

PRZESŁANIE DZIEŁA I INTENCJE AUTORA

LOREM IPSUM

W „Ludziach Bezdomnych” w szeroki sposób ujęta została problematyka społeczna. Doktor Judym- wykształcony młody lekarz, wywodzący się z niższej klasy społecznej – nie chce i nie może zgodzić się na wyzysk i degradację najbiedniejszych. Jego walka skazana jest jednak na klęskę, ponieważ pojedyncza osoba nie ma dość siły ani też dość wpływów, by przeciwstawić się skostniałemu systemowi, skutkującemu spychaniem najsłabszych na margines społeczeństwa. Judym z pobudek ideowych popada w konflikty z tymi, od których zależy jego praca i w konsekwencji staje się jednostką niepożądaną, wrogą i izolowaną. Żeromski w „Ludziach bezdomnych” piętnują klasę inteligentów, którzy mimo świadomości społecznej, nie robią nic, by zmienić sytuację najuboższych, daje ciche przyzwolenie na dalsze krzewienie się zła i na wyzysk. Lekarze zajmują się jedynie zdrowiem bogatych, ponieważ to przynosi im zyski materialne, o zdrowie biednych nie dba zaś nikt. Nikt też nie chce zająć się poprawą warunków ich życia i higieną wśród chłopów, która z pewnością przyczyniłaby się do mniejszej zachorowalności wśród tej warstwy społecznej. e) Myślę, że odbiorcy książkiStefana Żeromskiego podjęli głęboką refleksję po przeczytaniu utworu. Autor przedstawił problem, z którym należy walczyć i go piętnować. Podkreśla, iż każdy człowiek zasługuje na szacunek, tolerancje, pomoc. Potępia natomiast złe działanie i wyzysk na osobach uboższych. Jestem przekonana, iż główna postać, którą wykreował autor swoim zachowaniem zachęciła niejednego z nas do piętnowania klasy inteligentów i polepszenia pozycji i sytuacji ubogich.

"Kamienie na szaniec"

Aleksander Kamiński

SECTION 1

„Kamienie na szaniec” są opowieścią opartą na autentycznych wydarzeniach i opisującą wojenne losy prawdziwych ludzi. Aleksander Kamiński już od pierwszych dni okupacji Polski brał czynny udział w działalności konspiracyjnej. Był między innymi twórcą i komendantem organizacji Małego Sabotażu „Wawer”, do której należeli również bohaterowie utworu. Wśród młodzieży szaroszeregowej był osobą popularną i cenioną – znano go jako autora poczytnych książek i publikacji, a Leszek Domański – „Zeus” był jego przyjacielem. Harcerze, znający powieść „Andrzej Małkowski”, pragnęli, aby powstała książka o ich działalności konspiracyjnej. Naczelnik Szarych Szeregów, Florian Marciniak, zaproponował Kamińskiemu, by napisał utwór o warszawskich harcerzach. Zimą 1941 roku „Kamyk” zasiadł do pracy nad „Wielką grą”, która została uznana za książkę Szkół Bojowych, skupiających młodzież w wieku 16-18 lat. W roku następnym powstał „Przodownik”. Fabułę kolejnego dzieła o działalności Szarych Szeregów podyktowało Kamińskiemu życie znanych mu młodych ludzi i wydarzenia, jakie rozegrały się w marcu 1943 roku. W nocy z 22 na 23 marca tegoż roku gestapo aresztowało hufcowego Hufca Południe, Jana Bytnara – „Rudego”. Wieści o okrutnych torturach, jakich doznawał „Rudy” podczas przesłuchań, ostatecznie wpłynęły na decyzję przyjaciół o odbiciu go z rąk Niemców. Akcja przeprowadzona została 26 marca, pod dowództwem Stanisława Broniewskiego. Pod Arsenałem harcerze zaatakowali niemiecką więźniarkę i uwolnili Janka oraz 25 innych więźniów, przewożonych z alei Szucha do więzienia na Pawiaku. Stan „Rudego” okazał się jednak beznadziejny. Podczas akcji ranny został Aleksy Dawidowski – „Alek”. Obaj zmarli tego samego dnia – 30 marca 1943 roku. Wydarzenia te przyczyniły się bezpośrednio do powstania „Kamieni na szaniec”. Aleksander Kamiński wykorzystał własne doświadczenia, relacje uczestników akcji pod Arsenałem, przyjaciół „Alka” i „Rudego”, między innymi Barbary Sapińskiej – narzeczonej Dawidowskiego oraz Stanisława Broniewskiego „Orszy”. Źródłem informacji o ostatnich godzinach życia Janka Bytnara stał się pamiętnik najbliższego przyjaciela „Rudego”, Tadeusza Zawadzkiego – „Zośki”, który spisał swe wspomnienia w kilkanaście dni po tragicznych wypadkach.

LOREM IPSUM

Grupę szkolnych przyjaciół zaskakuje wojna, która niweczy ich marzenia i plany. Próbują odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Decydują się na udział w akcjach małego sabotażu. Zrywają flagi okupanta, a wywieszają polskie, odkręcają tablicę z niemieckim napisem, wypisują na murach antyniemieckie hasła. Zośka, Rudy i Alek zostają wcieleni do grup szturmowych, przeprowadzających nasilone akcje dywersyjne. W noc sylwestrową chłopcy po raz pierwszy biorą udział w wysadzaniu niemieckich pociągów, które wiozły sprzętwojskowy.

Tytuł„Kamienie na szaniec” został zaczerpnięty z fragmentu wiersza Juliusza Słowackiego „Testament mój”. Słowacki napisał go, gdy Polska była pod zaborami. Fragment ten pojawia się w utworze w momencie śmierci Rudego: umierający Rudy prosi, aby kolega wyrecytował mu wiersz Słowackiego, a następie powtarza za nim część:

"Lecz zaklinam: niech żywi nie tracą nadziei I przed narodem niosą oświaty kaganiec; A kiedy trzeba, na śmierć idą po kolei, Jak kamienie, przez Boga rzucane na szaniec!"

PRZESŁANIR I INTENCJE AUTORA :

„Kamienie na szaniec” to lektura wskazująca najważniejsze wartości w życiu każdego człowieka, takie jak: wolność, sprawiedliwość, patriotyzm, walka ze swymi słabościami, wierność idei braterstwa, przestrzeganie zasad. To książka o niezwykle szybkim dorastaniu do odpowiedzialności za własne czyny i za współtowarzyszy. Historia przedstawiona w „Kamieniach na szaniec”, z racji swej autentyczności, jest nadal ważna dla dzisiejszej młodzieży. Stanowi swego rodzaju testament dla potomnych, jak mają żyć i czym się kierować. Postacie głównych bohaterów to sylwetki zwykłych chłopaków, którzy w obliczu zagrożenia, potrafili zachować się zgodnie z wyznawanymi zasadami. Stąd od lat są wzorem do naśladowania.

"Który skrzywdziłeś"

Czesław Miłosz

Który skrzywdziłeś człowieka prostego Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając, Gromadę błaznów koło siebie mając Na pomieszanie dobrego i złego, Choćby przed tobą wszyscy się skłonili Cnotę i mądrość tobie przypisując, Złote medale na twoją cześć kując, Radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli, Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta Możesz go zabić - narodzi się nowy. Spisane będą czyny i rozmowy. Lepszy dla ciebie byłby świt zimowy I sznur i gałąź pod ciężarem zgięta

1.Autorem utworu "Który Skrzywdziłeś" jest Czesław Miłosz. Tekst powstał w epoce współczesnej, a dokładnie w 1950roku. Ma formę liryki apelu. ( Podmiot liryczny zwraca się za pomocą rozbudowanej apostrofy do władcy, który jest adresatem monologu)

2.Za głębokimi słowami autora kryje się nieszczęśliwy czas dla wielu Polaków. Był to mianowicie rok, w którym Miłosz zdecydował się na emigracje z powodu powojennej sytuacji w Polsce. Wiązała się ona z rokiem 1949, kiedy na zjezdzie Związku Literatów Polskich ograniczono wolność słowa, a poeci i pisarze mieli tworzyć w duchu ideologii socjalistycznej. Z tego powodu wiele twórców opuściło kraj, gdyż nie chcieli życia w zniewoleniu.

3.Przebywając na emigracji w Waszyngtonie Miłosz uświadamia sobie, jak złą rzeczą jest despotyzm. Myśli nad tragicznymi skutkami systemu totalitarnego. Obwinia on władców za sytuacje poddanych. Pisze więc wiersz, który w ironiczny spos,ów nawiązuje do literatury dworskiej. Nie ma jednak na celu pochwały władzy, a jego potępienie.

Za pomocą wiersza autor pragnie wykazać motyw rozrachunku komunistycznych przywódców. Podmiot liryczny używa w tym celu trzech motywów: władcy, dworu oraz poety(motyw poczęści odnosi się do niego samego. Władca, w utworze ukazany jest jako tyran, despota który czerpie siłę z poniżania prostego człowieka, co jest najgorszą zbrodnią i musi zostać pomszczone. Ma wokół siebie dwór, który jest określony mianem błaznów. Władca czerpie z nichj siłę, gdyż dają oni mu uwielbienie, które spowodowane jest ich zastrzaszaniem("Radzi, że jeszcze jeden dzień przeżyli"). W końcu w pojawia się poeta, którego teksty są narzędziem do walki z depocyzmem. Mówi o tym, iż znajdą się poeci, którzy w utworach będą głosić prawdę o władzy, tym samym stanowiąc jej opór mimo, cenzury ciążącej na literaturze.(„Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta Możesz go zabić – narodzi się nowy.Spisane będą czyny i rozmowy”.) Jest to pewnego rodzaju klątwa, gdyż nawet po zabiciu jednego poety znajdzie się kolejny, który będzie głosił okrutne czyny władcy, co zakłóca jego spokój . W ostatnich dwóch wersach pisarz daje władcy ostrzeżenie przed karą, która go czeka jeśli nie zmieni swojego postępowania. Wyraża to w słowach: „Lepszy dla ciebie byłby świt zimowy I sznur i gałąź pod ciężarem zgięta.” Jest to wizja samobójcza władcy, która wynika z nie zniesienia ciężaru, który wisi nad nim za krzywdę innych. Z wiersza wynika więc, iż władza despotyczna zawsze obraca się przeciwko tym, którzy ją dzierżą.

Utwór ma wspólne cechy z Pieśńą XIV (Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie) Jana Kochanowskiego. Są to m.in. pouczenia dla władców, ostrzeżenia przed występkami oraz retoryczna budowa odezwu do władzy. Utwory te dzieli kilkaset lat, z czego możemy wnioskować, że " Który skrzywdziłeś" ma ponadczasowy i uniwersalny wymiar, którego problem stanowi relacja władzy z obywatelem. Owy tekst można zaliczyć do literatury zaangażowanej, gdyż widzimy tu wyraźnie zainteresowanie twórcy sytuacją w swojej ojczyźnie. Widoczna jest też próba naprawy problemu z władzą w kraju, przez autora, który powołuje się na poetów, a zarazem na siebie, mówiąc o tym, że postępki władcy nie zostaną zapomnniane, a będą głoszone. Poucza on również rządzących i wizualizuje obraz kary, który może spotkać władze jeśli nie zmienią swego postępowania.

Dziękujemy za uwagę!