Oddziaływania między gatunkami

Oddziaływania nieantagonistyczne i antagonistyczne

Oddziaływania nieantagonistyczne

mutualizm

protokooperacja

komensalizm

Mutualizm

Symbiotyczna, obowiązkowa zależność między przeżuwaczami a mikroorganizmami żyjącymi w układach pokarmowych przeżuwaczy

Przeżuwacze żywią się trudnym do strawienia pokarmem, zawierajacym celulozę. Bakterie i pierwotniaki żyjące w jednej z komór żołądka przeżuwaczy trawią celulozę, pomagając np. jeleniom przyswoić pokarm z witaminami B i K oraz cukry i białko. Przykłady jelenie, bydło.

Mutualizm

Mikoryza również jest przykładem mutualizmu obowiązkowego. Polega na współpracy grzybów z roślinami.

Strzępki grzybni oplatają korzenie roślin. Dzięki temu zwiększa się powierzchnia chłonna korzeni. Grzyby dostarczają rośłinom wodę, związki azotu i fosforu. W zamian odzywiają się pokarmem wytwarzanym przez roślinę w czasie fotosyntezy. Przykładem są mikoryzy brzóz i koźlarzy, dębów i borowików, świerków i rydzów.

Protokooperacja

Protokooperacja

Symbioza nieobowiązkowa. Przynosi korzyści organizom, które mogłyby poradzić sobie samodzielnie.

Kraby pustelniki nie posiadają twardej skorupy na odwłoku. Chowają więc delikatny odwłok w muszli. Na muszli przyczepiają ukwiał, w celu dodatkowego kamuflażu. Gdy rosną i zmieniają muszlę przenoszą ukwiał na nową skorupę. Pasażer - ukwiał - korzysta z darmowego transportu i żywi się resztkami z "krabowego stołu".

Protokooperacja

Innym przykładem tej zależności jest współpraca małych i dużych zwierząt.

Ptaki wydziobują resztki pokarmu z zębów krokodyla. W ten sposób ptaki zdobywają pokarm, a krokodyle mają oczyszczone zęby.

Ptaki - bąkojady - wydziobują ze skóry bawołów, antylop, nosorożców itp. pasożyty. Przynosza ulgę ssakom i zdobywają pokarm.

Na rafie koralowej małe rybki - wargatki - usuwają zalegające resztki pokarmu i pasożyty z jam skrzelowych i gębowych dużych ryb. Wargatki zdobywają pokarm, a duże ryby pozbywają się resztek i pasożytów.

Komensalizm

Zależność ta jest często obserwowana w środowisku. Jeden gatunek odnosi korzyści, podczas gdy drugi gatunek nie odnosi strat i jest mu to obojętne.

Żuk gnojowy odżywia się odchodami zwierząt kopytnych np. koni, jeleni, saren itp. W odchodach składa też jaja. Potomstwo ma wówczas zapewniony pokarm i schronienie. Dla zwierząt kopytnych, wykorzystywanie odchodów przez chrząszcza jest całkowicie obojętne.

Komensalizm

Remora wykorzystuje rekiny jako środek transportu.

Wróble i Mazurki gnieżdżą się w dolnej części bocianiego gniazda. W ten sposób zyskują schronienie.

Innym przykładem jest pozostawianie resztek pokarmu przez lwy dla padlinożerców np. sępów, hien, marabutów. Padlinożercy z kolei zostawiają resztki mrówkom.

Ciekawostki

Mutualizm zachodził najprawdopodobniej między ptakiem Dodo a drzewem Calvaria Major. Nasiona drzewa uzyskiwały zdolność kiełkowania dopiero po przejściu przez układ pokarmowy Dodo. Spadek liczeności drzew nastąpił po wymarciu Dodo.

Dla karalucha obecność mikroorganizmów symbiotycznych jest niezbędna do przeżycia. Pozbawiony symbiontów ginie z powodu niedożywienia.

Oddziaływania antagonistyczne

drapieżnictwo

pasożytnictwo

konkurencja

Drapieżnictwo

Najczęściej obserwowanym przykładem drapieżnictwa jest polowanie dużych drapieżników na zwierzęta roślinożerne.

Gepardy polują na antylopy. Ich strategią jest szybki pościg. Jest to typowy przykład drapieżnictwa, najlepiej znany w świecie zwierząt

Drapieżnictwo

Inny przykładem są mięsożerne gąbki (harfa poniżej), które odkryto w 1995 roku. Na swym ciele tworzą pułapkę przypominajacą rzep. To do niego przyczepia się ofiara

Drapieżne bakterie Bdellovibrio bacteriovorus są szansą na skuteczną broń w walce z drobnoustrojami odpornymi na antybiotyki. Odkryto, że potrafią sobie poradzić z wieloma innymi groźnymi bakteriami.

Pająki chwytają swoje ofiary w sieci. Sieć jest klejącą substancją wytwarzaną przez kądziołki przędne. W Polsce żyje kilka gatunków pająków drapieżnych.

Pasożytnictwo

W tej zależności jeden organizm, czyli pasożyt żyje kosztem swojego żywiciela. Pasożyt nie dąży do uśmiercenia ofiary, aby nie stracić źródła pokarmu

Pasożytem jest kukułka, która podrzuca swoje jaja do gniazd innych ptaków. Pisklęta kukułek usuwaja z gniazda inne jaja lub pisklęta już wyklute.

Pasożytnictwo

Komary również są pasożytami. Odżywiają się krwią ssaków i są jednymi z najbardziej nielubianych owadów. Nie tylko przez ludzi. Krwią odżywiają się też wszy, jusznice deszczowe, pchły i kleszcze.

Pasożytami bywają też rośliny, np. jemioła - półpasożyt. Pobiera z drzewa wodę i sole mineralne, ale sama prowadzi fotosyntezę.

Pasożytami są wszystkie wirusy, wiele bakterii i grzybów. Wiele z nich pasożytuje w ciałach ssaków. Często doprowadzają do choroby. W przeciwieństwie do bakterii żyjących ze ssakami w symbiozie.

Konkurencja

Organizmy konkurują o przestrzeń, światło, wodę i pożywienie. Silniejszy konkuretn może wyprzeć , wyeliminować słabszego. Może zachodzić w obrębie gatunku lub między gatunkami

Jaskółki i szpaki jedzą te same rodzaje owadów, przez co powstaje konkurencja troficzna (konkurują o pokarm)

Konkurencja

Silnym konkurentem są buki. Wydzielają do gleby substancje uniemożliwiające kiełkowanie innych roślin. To dlatego w lesie bukowym prawie nie ma podszytu.

Przykładem konkurencji mogą być pola uprawne i łąki. Wiele organizmów jednego gatunku walczy o wodę, przestrzeń, pokarm i światło, czyli o przetrwanie.

Dzięcioł czarny wykuwa dziuple w drzewach, ponieważ potrzebuje gniazda. Sowa włochatka nie potrafi wykuć dziupli, więc zajmuje dziuple dziecioła.

Źródła

Notatki graficzne

• epodreczniki.pl
• wikipedia.pl
• biologianaukaozyciu.pl
• biologusdesignans

Materiał wyszukał i opracował Hubert Poteraj kl. 8 a