KINO

"KINO POLSKIE."

start

• Pionierami polskiej kinematografii byli działający od 1893 roku wynalazcy: Piotr Lebiedziński, Bolesław Matuszewski i Kazimierz Prószyński. Ten ostatni wynalazł w 1895 roku pleograf. Matuszewski z kolei realizował krótkie filmy dokumentalne przy użyciu kinematografu, dostrzegł również kluczową rolę medium filmowego jako rejestratora rzeczywistości. Inną oryginalną postacią wśród wynalazców polskich był Jan Szczepanik, który opracował, zbyt kosztowną na ówczesne czasy, metodę produkcji filmu barwnego. 18 lipca 1896 roku odbył się pierwszy pokaz filmowy, jednakże niezależnie od pionierów, bo przy użyciu kinetografu spółki Edisona. Natomiast pierwsza projekcja kinowa miała miejsce 14 listopada 1896 roku i została przeprowadzona przez ekipę operatorską należącą do Louisa Lumière’a. Pierwsze kino na ziemiach polskich – Gabinet Iluzji – zostało założone w Łodzi w 1899 roku przez braci Antoniego i Władysława Krzemińskich, nie zachowało się jednak do czasów współczesnych

Kazimierz Prószyński filmujący wynalezionym przez siebie aeroskopem ulice Paryża w 1909 roku

reż. Mieczysław Krawicz

Kadr z filmu Paweł i Gaweł (1938). W trakcie dwudziestolecia międzywojennego popularność wśród publiczności zyskały takie osobowości kina, jak Eugeniusz Bodo i Adolf Dymsza (na zdjęciu).

reż. Mieczysław Krawicz

Kadr z filmu Paweł i Gaweł (1938). W trakcie dwudziestolecia międzywojennego popularność wśród publiczności zyskały takie osobowości kina, jak Eugeniusz Bodo i Adolf Dymsza (na zdjęciu).

Kadr z kroniki filmowej ukazującej ruiny Prudential podczas powstania warszawskiego

„Zakazane piosenki” w reżyserii Leonarda Buczkowskiego, to pierwszy pełnometrażowy film fabularny wyprodukowany w Polsce po II wojnie światowej – w 1946 roku. Zdjęcia powstawały w organizowanym w tamtym czasie atelier filmowym przy ul. Łąkowej w Łodzi, w łódzkich plenerach oraz w plenerach Warszawy. Głównym bohaterem filmu jest piosenka – patriotyczna, partyzancka, satyryczna, podnosząca na duchu mieszkańców okupowanej Warszawy. W pierwotnym zamyśle autorów film miał być średniometrażowym dokumentem muzycznym – swoistą antologią kilkunastu piosenek wojennych, jednak w trakcie realizacji został wzbogacony o ciekawe postacie i epizody. Osią kompozycyjną filmu jest opowieść muzyka, Romana Tokarskiego, który za pomocą piosenek przybliża czasy okupacji i swoje przeżycia z tamtego okresu. „Zakazane piosenki” stały się przebojem kinowym. Jednak tych entuzjastycznych opinii nie podzielali niektórzy krytycy (między innymi Adam Ważyk), którzy zarzucali filmowi tani sentymentalizm oraz fałszowanie rzeczywistości okupacyjnej. W związku z tym film został wycofany z kin i poddany przeróbkom. Nowa wersja kładła większy nacisk na okrucieństwa niemieckiej okupacji i wyzwoleńczą rolę Armii Czerwonej – zgodnie z obowiązującą już wtedy wersją historii. Te ideologiczne zmiany miały jednak mały wpływ na popularność filmu, którego istota wiązała się raczej z umiejętnym wykorzystaniem dobrze znanych, swojskich melodii, stanowiących wspólną część kulturowej świadomości Polaków. Druga premiera filmu miała miejsce 2 listopada 1948 r.

Andrzej Wajda (na zdjęciu) stanowił jedną z czołowych postaci polskiej szkoły filmowej. Reprezentował w jej ramach nurt romantyczny

Andrzej Munk (na zdjęciu) był przedstawicielem nurtu racjonalistycznego w polskiej szkole filmowej

Urodził się w Suwałkach w 1926 roku. Lata wojny spędził w Radomiu, gdzie uczęszczał na tajne komplety i krótko uczył się w prywatnej szkole malarskiej, pracując jednocześnie na kolei. Po wojnie studiował malarstwo w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi. Kanał (1957) był jego drugim – po Pokoleniu (1954) – filmem kinowym. Po nim nakręcił głośny Popiół i diament (1958), który ugruntował jego czołową pozycję w kinie polskim i europejskim. W 1959 roku Wajda nakręcił swój pierwszy kolorowy film – Lotna, a w kolejnych latach filmy Niewinni czarodzieje, Samson (przedstawiał historię Żyda zbiegłego z getta) i dwa filmy zagraniczne: jugosłowiańską Powiatową lady Makbet oraz Miłość dwudziestolatków we francusko-niemieckiej koprodukcji (1962). Do najgłośniejszych spośród blisko czterdziestu zrealizowanych filmów fabularnych Wajdy należą ekranizacje polskiej klasyki literackiej – m.in. Popiołów Stefana Żeromskiego (1965), Wesela Stanisława Wyspiańskiego (1973), Ziemi obiecanej Władysława Reymonta (nominacja do Oscara, 1974), Smugi cienia Josepha Conrada (1976) i Panien z Wilka Jarosława Iwaszkiewicza oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza (1999). Wielką popularność zyskały też polityczne filmy rozrachunkowe – Człowiek z marmuru (1978) i Człowiek z żelaza (nagrodzony Złotą Palmą na MFF w Cannes, 1981), a także Danton (1982) i Korczak (1990). Za Katyń (2007) był nominowany do Oscara. Twórczość artystyczna Andrzeja Wajdy ma charakter kina autorskiego o dużej różnorodności. Czerpie z malarstwa, literatury polskiej oraz polskiej tradycji narodowej. Niektóre pomysły filmowe Wajdy były w okresie Polski Ludowej przedmiotem licznych ingerencji cenzury; wywoływały burzliwe dyskusje i spory. W roku 2000 Andrzejowi Wajdzie przyznano honorowego Oscara, a w 2006 berlińskiego Złotego Niedźwiedzia za całokształt twórczości. W latach 1979-1983 Wajda był prezesem Stowarzyszenia Filmowców Polskich (obecnie jest prezesem honorowym). Jest także członkiem Amerykańskiej i Europejskiej Akademii Filmowej. W latach 1989-1991 był senatorem RP. Jest inicjatorem powstania i fundatorem (za otrzymaną w 1987 roku nagrodę Kyoto) Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha” w Krakowie oraz założycielem działającej od 2002 roku w Warszawie Mistrzowskiej Szkoły Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy. Andrzej Wajda zmarł 9 października 2016 roku. Odszedł w wieku 90 lat.

Andrzej Wajda Jeden z najbardziej znanych i honorowanych w świecie polskich reżyserów filmowych, współtwórca Polskiej Szkoły Filmowej; wybitny reżyser teatralny, scenarzysta i scenograf

Reżyser filmowy, scenarzysta, aktor. Urodził się 5 grudnia 1929 roku w Warszawie. Absolwent Wydziału Reżyserii PWSF w Łodzi, który ukończył w 1954 roku, jednak dyplom uczelni uzyskał dwadzieścia lat później. Zaczynał jako asystent reżysera na planie Godzin nadziei (1955) Jana Rybkowskiego oraz Szkiców węglem (1956) Antoniego Bohdziewicza, podjął też współpracę reżyserską przy Warszawskiej syrenie (1956) Tadeusza Makarczyńskiego oraz Nikodemie Dyzmie (1956) Rybkowskiego. Występował też jako aktor w rolach epizodycznych. Zadebiutował w 1960 roku lekką komedią Mąż swojej żony, utrzymaną w tradycji kina przedwojennego. W takiej też konwencji zrealizował później filmy Żona dla Australijczyka (1963) oraz Małżeństwo z rozsądku (1966). Z kolei Przygoda z piosenką (1968) według scenariusza własnego to kino oparte na klasycznym musicalu hollywoodzkim. Filmy Barei z lat 60. były zabawnymi, nieco stereotypowymi farsami, pełnymi zapożyczeń oraz elementów widowiska rewiowego. W drugim nurcie jego zainteresowań leżał kryminał. Tuż po debiucie fabularnym nakręcił Dotknięcie nocy (1961) – sprawnie zrealizowany film kryminalny oparty na autentycznych wydarzeniach, ze scenariuszem Aleksandra Ścibora-Rylskiego. W 1965 wyreżyserował serial Kapitan Sowa na tropie z Wiesławem Gołasem w roli tytułowej. Lata 70. i 80. przyniosły zasadniczą zmianę: Bareja zaczął realizować filmy utrzymane w tonie prześmiewczym i kpiarskim, ukazujące za pomocą satyry i przejaskrawienia różne absurdy w codziennym życiu Polaków. Do takich należą Poszukiwany poszukiwana (1973), Nie ma róży bez ognia (1974), Brunet wieczorową porą (1976) i Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz (1978), wszystkie według scenariuszy własnych bądź pisanych we współpracy z satyrykiem Jackiem Fedorowiczem lub Stanisławem Tymem. Bareja grał w nich role epizodyczne. W 1980 roku powstał jego najgłośniejszy film Miś, uznawany dziś za kultowy. W latach 80. wyreżyserował także dwa popularne seriale: Alternatywy 4 (1983) oraz Zmiennicy (1986). Zmarł 16 czerwca 1987 roku w Essen (zachodnie Niemcy), pochowany został w Warszawie. Pośmiertnie uhonorowano go Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2006) oraz specjalną nagrodą Złotej Kaczki w kategorii reżyser komediowy stulecia (2008).

Stanisław Bareja

Urodził się 18 sierpnia 1933 roku w Paryżu. Gdy miał cztery lata, jego rodzina przeniosła się do Krakowa. Okres wojny spędził głównie w Wysokiej koło Wadowic, gdzie ukrywał się pod nazwiskiem Roman Wilk. Jego kariera artystyczna rozpoczęła się w Krakowie od „Radiowej Gromadki” Marii Biliżanki. Na scenie teatru Groteska zadebiutował w listopadzie 1949 roku w przedstawieniu Cyrk Tarabumba. W popularnym Teatrze Młodego Widza wcielił się w rolę Żaczka w Farfurce królowej Bony Anny Świrszczyńskiej, a prawdziwą furorę zrobił jako Wania w Synu pułku Walentina Katajewa. Absolwent Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi (1957; dyplom w 1959). Filmy Morderstwo (1957), Dwaj ludzie z szafą (1958), Lampa (1959), Gdy spadają anioły (1959), Gruby i chudy (1961) i Ssaki (1962)– przyniosły mu uznanie i festiwalowe laury. W 1961 roku zrealizował pierwszy pełnometrażowy film fabularny Nóż w wodzie. Następne filmy realizowa za granicą: Diamentowy naszyjnik, nowelę wchodzącą w skład Najpiękniejszych oszustw świata, nakręcił we Francji, Wstręt i Matnię w Anglii, zaś Nieustraszeni pogromcy wampirów powstali w koprodukcji angielsko-amerykańskiej. Jego pierwszym filmem amerykańskim była ekranizacja powieści Iry Levina Dziecko Rosemary, która przyniosła mu duży rozgłos i dwie oscarowe nominacje w 1969 roku . Skandal obyczajowy w 1978 roku spowodował, że Polański zdecydował się opuścić USA. W 2002 roku przyznano mu Oscara za reżyserię Pianisty. Laureat jednak Oscara nie odebrał. Nakręcony w koprodukcji polsko-niemiecko-francuskiej Pianista (2002), poświęcony Władysławowi Szpilmanowi, wspaniałemu muzykowi, któremu udało się przeżyć wojnę w okupowanej Warszawie. Nagriody za film: Złota Palma canneńskiego festiwalu, siedem statuetek Cezarów, dwie brytyjskie Nagrody Filmowe 2002, trzy Oscary. Dwa najnowsze filmy – Rzeź (2011) i Wenus w futrze (2013). Roman Polański to także znakomity aktor. Zanim wyjechał z Polski, stworzył wiele niezapomnianych ról w Pokoleniu (1954) i Niewinnych czarodziejach (1960) Andrzeja Wajdy, Końcu nocy (1956) Juliana Dziedziny, Pawła Komorowskiego i Walentyny Uszyckiej, Do widzenia, do jutra… (1960) Janusza Morgensterna. Później – po latach – zagrał w Zemście (2002) Andrzeja Wajdy. Odznaczony Złotym Medalem Zasłużony Kulturze – Gloria Artis (2005), doktor honoris causa Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi (2000), członek francuskiej Akademii Sztuk Pięknych (1999), laureat Europejskiej Nagrody Filmowej za całokształt twórczości (2006), Orła za osiągnięcia życia (2003), Platynowych Lwów (2011) oraz wielu innych prestiżowych nagród.

Roman PolańskiReżyser filmowy i teatralny, scenarzysta, aktor, producent.

Urodził się 17 czerwca 1939 roku w Warszawie. Studiował fizykę na Uniwersytecie Warszawskim (1955-1959) oraz filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim (1959-1962). W 1966 r. ukończył Wydział Reżyserii PWSFiT w Łodzi. Na przełomie lat 50. i 60. był działaczem amatorskiego ruchu filmowego oraz współzałożycielem pierwszego DKF-u „Po prostu”, a także autorem filmów amatorskich (m.in. Tramwaj do nieba, 1958). W 1965 roku zrealizował film dyplomowy Śmierć prowincjała, opowiadający o poszukiwaniach duchowych młodego historyka sztuki. Zadebiutował filmem Struktura kryształu (1969, nagrody na festiwalach w Mar del Plata, Valladolid, Panamie i Kolombo). Następnie zrealizował Życie rodzinne (1971), Za ścianą (1971), Hipotezę (1972). Kolejne filmy Iluminacja (1973), Bilans kwartalny (1974), Barwy ochronne (1976), Spirala (1978), Constans (1980) filmy te przyniosły wiele nagród i utrwaliły wizerunek reżysera.W latach 80. Zanussi realizował także filmy w RFN. W 1981 roku nakręcił Da un paese lontano: Giovanni Paolo II (tytuł polski: Z dalekiego kraju) – opowieść o życiu Karola Wojtyły z historią Polski w tle. W 1996 powstał autobiograficzny Cwał, zaś później cykl telewizyjny Opowieści weekendowe (1996-2000). Następnie zrealizował film Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2000), Suplement (2002), Persona non grata (2005), Serce na dłoni (2008) oraz Rewizytę (2009). Reżyserował także w teatrach w Polsce i za granicą (Kraków, Warszawa, Mediolan, Palermo, Paryż, Rzym, Brema, Bazylea), głównie sztuki dramaturgów europejskich. Był przewodniczącym Rady Polskiej Federacji DKF (1975-1977). W 1980 roku został kierownikiem Zespołu, a następnie dyrektorem Studia Filmowego „Tor” (funkcję tę pełni do dziś). Działacz Federacji Europejskiej Realizatorów Audiowizualnych FERA (także jej prezes od 1990 r.), konsultant Komisji Pontyfikalnej do spraw Kultury w Watykanie, członek Europejskiej Akademii Filmowej, Papieskiej Akademii Sztuk Pięknych i Literatury, polskiego PEN-Clubu i Stowarzyszenia Pisarzy. Pełnił funkcję Prezydenta Stowarzyszenia Eurovisioni. Został uhonorowany licznymi nagrodami, m.in. Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla kultury polskiej i osiągnięcia w pracy twórczej (1999) oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (2006). W 1992 roku uzyskał tytuł profesora Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Wykładał także w PWSFTViT w Łodzi oraz National Film School w Wielkiej Brytanii. Jest doktorem honoris causa oraz autorem książek (m.in. Rozmowy o filmie amatorskim, Spór o PRL, Pora umierać, Między jarmarkiem a salonem), a także zbiorów scenariuszy i nowel filmowych.

Krzysztof ZanussiReżyser, scenarzysta, producent.

Urodził się 27 czerwca 1941 roku w Warszawie – zmarł 13 marca 1996 roku w Warszawie. W latach 1957-1962 uczęszczał do Liceum Technik Teatralnych, a następnie pracował jako garderobiany w warszawskim Teatrze Współczesnym. Absolwent Reżyserii Państwowej Szkoły Teatralnej i Filmowej (1968; dyplom w 1970). Tytuł jego pracy magisterskiej, pisanej pod kierunkiem Jerzego Bossaka, brzmiał: Film dokumentalny a rzeczywistość. Uzupełnieniem pracy teoretycznej były dwa krótkie filmy: Zdjęcie (1968) i Z miasta Łodzi (1969). Ten pierwszy był rodzajem dokumentalnego śledztwa – jego autor przedstawiał starą fotografię dwóch chłopaków z karabinami w rękach, po czym ich odnajdywał i rejestrował kamerą ich aktualne emocje, ten drugi – obserwacją „cierpliwym okiem" codziennego życia robotniczej Łodzi. Z miasta Łodzi nakręcił Kieślowski w Wytwórni Filmów Dokumentalnych w Warszawie, z którą związał całą swą dokumentalną twórczość, z jednym wyjątkiem – Byłem żołnierzem (1970), zrealizowane wspólnie z Andrzejem Titkowem, kolegą z roku w łódzkiej szkole filmowej, powstało w warszawskiej Wytwórni Filmowej Czołówka. W Z miasta Łodzi Kieślowski ustawił kamerę m.in. w łódzkich zakładach włókienniczych, rok później – w Fabryce (1970) – przeniósł ją do warszawskich Zakładów Mechanicznych Ursus, kontrastując naradę produkcyjną z panującymi tam ciężkimi warunkami pracy. O coraz większym rozdźwięku między propagandą a rzeczywistością, towarzyszącym na co dzień bohaterom jego dokumentów, opowiedział Kieślowski w pogłębiony sposób w zrealizowanym wspólnie z kolegami – Tomaszem Zygadłą, Wojciechem Wiszniewskim, Pawłem Kędzierskim i Tadeuszem Walendowskim – średniometrażowym filmie Robotnicy 1971: Nic o nas bez nas (1972), który spotkał się z ostrą reakcją cenzury i władz partyjnych (przemontowana pod ich naciskiem krótsza wersja nosi tytuł Gospodarze). Notabene, rozziew pomiędzy propagandowym a aktualnym obrazem rzeczywistości przedstawił Kieślowski dobitnie blisko dwadzieścia lat później w Dworcu (1980), dokumentalnym wizerunku warszawskiego Dworca Centralnego, sztandarowej inwestycji gierkowskiej dekady. Z biegiem lat można dostrzec w jego twórczości również ewolucję w dobieraniu tematów filmów: od opisu tego, co wokół, czyli zewnętrznej rzeczywistości, coraz bardziej zbliża się do człowieka, najpierw obserwując go w szerszym kontekście, najczęściej pośród współtowarzyszy pracy, później bardziej kierując kamerę na jednostkowego bohatera, a właściwie na jego wnętrze. Murarza (1972) – portret warszawskiego robotnika – który na premierę musiał czekać dziewięć lat, nakręcił Kieślowski w ciągu jednego dnia – 1 maja 1972 roku. Bohaterem nakręconego trzy lata później Życiorysu (Brązowy Lajkonik w Krakowie) był inżynier Antoni Gralak, który wierzył, że wypaczenia w panującym u nas systemie ustrojowym uda się wyeliminować. Strukturę opowieści biograficznej ma także średniometrażowy dokument Nie wiem (1977). Jego bohater opowiada o swoim życiu, pełnym dramatycznych zwrotów. Kino Kieślowskiego nie tylko obserwowało ciemne strony ówczesnej rzeczywistości, ono także ostrzegało. Takim mocnym ostrzeżeniem jest bez wątpienia dokument Z punktu widzenia nocnego portiera (1977; Złoty Lajkonik w Krakowie), w którym bez skrupułów reżyser kreśli sylwetkę fanatycznego zwolennika porządku oraz wszelakiej kontroli, modelowego przedstawiciela państwa totalitarnego. W dokumentalnym dorobku Kieślowskiego nie brak filmów, które nie wikłają się w otaczającą rzeczywistość społeczno-polityczną, a poświęcone są głównie człowiekowi w aspekcie – można rzec – egzystencjalnym. Takim dokumentem jest Pierwsza miłość (1974; Złoty Lajkonik w Krakowie), opowieść o dwojgu młodych ludzi, którym – choć mają po siedemnaście, osiemnaście lat i jeszcze się uczą – niebawem urodzi się dziecko. Piękną poetycką opowieścią o przemijaniu jest Siedem kobiet w różnym wieku (1978; Złoty Lajkonik w Krakowie), w którym ludzką egzystencję pokazano poprzez historie siedmiu baletnic, od młodziutkiej uczennicy po emerytowaną primabalerinę. Sumą dokumentalnego dorobku Kieślowskiego wydają się Gadające głowy (1980), w których ludzie w różnym wieku i różnych zawodów odpowiadają na pytania: kim są i czego pragną. Ostatnia rozmówczyni, urodzona w 1880 roku, mająca w chwili nagrania sto lat, na pytanie reżysera: „Czego by pani chciała?", odpowiada natychmiast: „Chciałabym dłużej żyć. Dłużej żyć". Po Gadających głowach Krzysztof Kieślowski zajął się wyłącznie realizacją filmów fabularnych, które kręcił od początku kariery równolegle z dokumentami: w 1966 roku powstała etiuda Tramwaj, rok później Koncert życzeń, w 1973 – telewizyjne Przejście podziemne, a dwa lata później głośny Personel (nagrody w Mannheim i Gdańsku). W 1976 roku zadebiutował pełnometrażowym filmem fabularnym dla kin Blizna (Nagroda Specjalna w Gdańsku), utrzymaną w paradokumentalnej poetyce opowieścią o dyrektorze budowy wielkiego kombinatu, który powstaje w wyniku politycznej decyzji, wbrew zdrowemu rozsądkowi, na terenie absolutnie do tego się nienadającym. Wielkie uznanie – na Zachodzie i Wschodzie – przyniósł mu, nagrodzony w Berlinie Zachodnim, Chicago, Moskwie i Gdańsku, Amator (1979). Kiedy Filipowi, 30-letniemu zaopatrzeniowcowi, rodzi się córeczka, kupuje kamerę. Od tej chwili filmowanie pochłonie go bez reszty. To czołowe dzieło kina moralnego niepokoju kończy przejmująca scena, kiedy Filip, rejestrujący kamerą wszystko, co wokół, nagle odwraca kamerę w swoją stronę... Przypadek (1981; nagrody w Gdyni i Moskwie) zamiast na ekrany trafił na półkę, z której został zdjęty dopiero sześć lat później. To bardziej esej filozoficzny niż opowieść fabularna sensu stricto. Losy Witka, bohatera filmu Kieślowskiego, zależą właśnie od przypadku: czy pewnego dnia zdąży na pociąg, czy wda się w bójkę z funkcjonariuszami Służby Ochrony Kolei, czy pozostanie na peronie. W pierwszym wariancie opowieści zostanie młodzieżowym działaczem, w drugim – opozycjonistą, w trzecim – niezaangażowanym politycznie pracownikiem naukowym. Akcja Bez końca (1984) rozgrywa się w czasie stanu wojennego. Nazajutrz po własnym pogrzebie mecenas Antoni Zyro wraca do swojego mieszkania i odtąd towarzyszyć będzie żyjącym, ingerując niekiedy w ich losy. To pierwszy wspólny film Krzysztofa Kieślowskiego, Krzysztofa Piesiewicza i Zbigniewa Preisnera. Ich kolejnym, monumentalnym przedsięwzięciem stał się cykl telewizyjny Dekalog (1988; nagrody w Montrealu, San Sebastian, Sao Paulo, Wenecji), którego dwa odcinki miały także dłuższe, kinowe wersje: Krótki film o zabijaniu (1987; Europejska Nagroda Filmowa, a także laury w Cannes i Gdyni), inspirowany piątym przykazaniem, który znakomicie wpisał się w dyskusję na temat celowości i skuteczności kary śmierci, oraz Krótki film o miłości (1988; nagrody w San Sebastian, Genewie, Sao Paulo, Strasburgu, Gdyni), subtelna wariacja na temat przykazania szóstego „nie cudzołóż”. Podwójne życie Weroniki (1991; nagrody w Cannes, Złota Kaczka, Złota Taśma) to pierwszy film Kieślowskiego nakręcony w koprodukcji z kinematografią francuską. Ta przejmująca opowieść o miłości, życiu i śmierci ma dwie protagonistki: Véronique i Weronikę. Jedna mieszka we Francji, druga w Polsce. Obie są utalentowane muzycznie, obie też mają kłopoty z sercem... Tryptyk Trzy kolory powstał w koprodukcji francusko-szwajcarsko-polskiej. Inspirowany barwami flagi francuskiej, okazał się dość niekonwencjonalną próbą filmowych rozważań nad rewolucyjnymi ideami – równością, wolnością i braterstwem. Bohaterka Niebieskiego (1993; nagrody w Wenecji, Złota Kaczka) traci męża i córeczkę w wypadku samochodowym. Zaczyna wieść nowe życie, anonimowe i niezależne... Protagonista Białego (1994; nagroda w Berlinie) zmuszony jest rozwieść się ze swą żoną. Jednocześnie traci pracę, mieszkanie, spada na dno. Dość przypadkowo podnosi się jednak, zdobywa majątek i postanawia się odegrać na byłej żonie... I wreszcie Czerwony (1994; nominacje oscarowe za reżyserię i scenariusz oryginalny). Stary, zgorzkniały emerytowany sędzia zaszył się w swym podgenewskim domu. Samotność próbuje urozmaicić sobie podsłuchiwaniem rozmów telefonicznych. Nagle w jego życie wkracza młoda, śliczna dziewczyna...

Urodził się 27 czerwca 1941 roku w Warszawie – zmarł 13 marca 1996 roku w Warszawie. W latach 1957-1962 uczęszczał do Liceum Technik Teatralnych, a następnie pracował jako garderobiany w warszawskim Teatrze Współczesnym. Absolwent Reżyserii Państwowej Szkoły Teatralnej i Filmowej (1968; dyplom w 1970). Tytuł jego pracy magisterskiej, pisanej pod kierunkiem Jerzego Bossaka, brzmiał: Film dokumentalny a rzeczywistość. Uzupełnieniem pracy teoretycznej były dwa krótkie filmy: Zdjęcie (1968) i Z miasta Łodzi (1969). Ten pierwszy był rodzajem dokumentalnego śledztwa – jego autor przedstawiał starą fotografię dwóch chłopaków z karabinami w rękach, po czym ich odnajdywał i rejestrował kamerą ich aktualne emocje, ten drugi – obserwacją „cierpliwym okiem" codziennego życia robotniczej Łodzi. Z miasta Łodzi nakręcił Kieślowski w Wytwórni Filmów Dokumentalnych w Warszawie, z którą związał całą swą dokumentalną twórczość, z jednym wyjątkiem – Byłem żołnierzem (1970), zrealizowane wspólnie z Andrzejem Titkowem, kolegą z roku w łódzkiej szkole filmowej, powstało w warszawskiej Wytwórni Filmowej Czołówka. W Z miasta Łodzi Kieślowski ustawił kamerę m.in. w łódzkich zakładach włókienniczych, rok później – w Fabryce (1970) – przeniósł ją do warszawskich Zakładów Mechanicznych Ursus, kontrastując naradę produkcyjną z panującymi tam ciężkimi warunkami pracy. O coraz większym rozdźwięku między propagandą a rzeczywistością, towarzyszącym na co dzień bohaterom jego dokumentów, opowiedział Kieślowski w pogłębiony sposób w zrealizowanym wspólnie z kolegami – Tomaszem Zygadłą, Wojciechem Wiszniewskim, Pawłem Kędzierskim i Tadeuszem Walendowskim – średniometrażowym filmie Robotnicy 1971: Nic o nas bez nas (1972), który spotkał się z ostrą reakcją cenzury i władz partyjnych (przemontowana pod ich naciskiem krótsza wersja nosi tytuł Gospodarze). Notabene, rozziew pomiędzy propagandowym a aktualnym obrazem rzeczywistości przedstawił Kieślowski dobitnie blisko dwadzieścia lat później w Dworcu (1980), dokumentalnym wizerunku warszawskiego Dworca Centralnego, sztandarowej inwestycji gierkowskiej dekady. Z biegiem lat można dostrzec w jego twórczości również ewolucję w dobieraniu tematów filmów: od opisu tego, co wokół, czyli zewnętrznej rzeczywistości, coraz bardziej zbliża się do człowieka, najpierw obserwując go w szerszym kontekście, najczęściej pośród współtowarzyszy pracy, później bardziej kierując kamerę na jednostkowego bohatera, a właściwie na jego wnętrze. Murarza (1972) – portret warszawskiego robotnika – który na premierę musiał czekać dziewięć lat, nakręcił Kieślowski w ciągu jednego dnia – 1 maja 1972 roku. Bohaterem nakręconego trzy lata później Życiorysu (Brązowy Lajkonik w Krakowie) był inżynier Antoni Gralak, który wierzył, że wypaczenia w panującym u nas systemie ustrojowym uda się wyeliminować. Strukturę opowieści biograficznej ma także średniometrażowy dokument Nie wiem (1977). Jego bohater opowiada o swoim życiu, pełnym dramatycznych zwrotów. Kino Kieślowskiego nie tylko obserwowało ciemne strony ówczesnej rzeczywistości, ono także ostrzegało. Takim mocnym ostrzeżeniem jest bez wątpienia dokument Z punktu widzenia nocnego portiera (1977; Złoty Lajkonik w Krakowie), w którym bez skrupułów reżyser kreśli sylwetkę fanatycznego zwolennika porządku oraz wszelakiej kontroli, modelowego przedstawiciela państwa totalitarnego. W dokumentalnym dorobku Kieślowskiego nie brak filmów, które nie wikłają się w otaczającą rzeczywistość społeczno-polityczną, a poświęcone są głównie człowiekowi w aspekcie – można rzec – egzystencjalnym. Takim dokumentem jest Pierwsza miłość (1974; Złoty Lajkonik w Krakowie), opowieść o dwojgu młodych ludzi, którym – choć mają po siedemnaście, osiemnaście lat i jeszcze się uczą – niebawem urodzi się dziecko. Piękną poetycką opowieścią o przemijaniu jest Siedem kobiet w różnym wieku (1978; Złoty Lajkonik w Krakowie), w którym ludzką egzystencję pokazano poprzez historie siedmiu baletnic, od młodziutkiej uczennicy po emerytowaną primabalerinę. Sumą dokumentalnego dorobku Kieślowskiego wydają się Gadające głowy (1980), w których ludzie w różnym wieku i różnych zawodów odpowiadają na pytania: kim są i czego pragną. Ostatnia rozmówczyni, urodzona w 1880 roku, mająca w chwili nagrania sto lat, na pytanie reżysera: „Czego by pani chciała?", odpowiada natychmiast: „Chciałabym dłużej żyć. Dłużej żyć". Po Gadających głowach Krzysztof Kieślowski zajął się wyłącznie realizacją filmów fabularnych, które kręcił od początku kariery równolegle z dokumentami: w 1966 roku powstała etiuda Tramwaj, rok później Koncert życzeń, w 1973 – telewizyjne Przejście podziemne, a dwa lata później głośny Personel (nagrody w Mannheim i Gdańsku). W 1976 roku zadebiutował pełnometrażowym filmem fabularnym dla kin Blizna (Nagroda Specjalna w Gdańsku), utrzymaną w paradokumentalnej poetyce opowieścią o dyrektorze budowy wielkiego kombinatu, który powstaje w wyniku politycznej decyzji, wbrew zdrowemu rozsądkowi, na terenie absolutnie do tego się nienadającym. Wielkie uznanie – na Zachodzie i Wschodzie – przyniósł mu, nagrodzony w Berlinie Zachodnim, Chicago, Moskwie i Gdańsku, Amator (1979). Kiedy Filipowi, 30-letniemu zaopatrzeniowcowi, rodzi się córeczka, kupuje kamerę. Od tej chwili filmowanie pochłonie go bez reszty. To czołowe dzieło kina moralnego niepokoju kończy przejmująca scena, kiedy Filip, rejestrujący kamerą wszystko, co wokół, nagle odwraca kamerę w swoją stronę... Przypadek (1981; nagrody w Gdyni i Moskwie) zamiast na ekrany trafił na półkę, z której został zdjęty dopiero sześć lat później. To bardziej esej filozoficzny niż opowieść fabularna sensu stricto. Losy Witka, bohatera filmu Kieślowskiego, zależą właśnie od przypadku: czy pewnego dnia zdąży na pociąg, czy wda się w bójkę z funkcjonariuszami Służby Ochrony Kolei, czy pozostanie na peronie. W pierwszym wariancie opowieści zostanie młodzieżowym działaczem, w drugim – opozycjonistą, w trzecim – niezaangażowanym politycznie pracownikiem naukowym. Akcja Bez końca (1984) rozgrywa się w czasie stanu wojennego. Nazajutrz po własnym pogrzebie mecenas Antoni Zyro wraca do swojego mieszkania i odtąd towarzyszyć będzie żyjącym, ingerując niekiedy w ich losy. To pierwszy wspólny film Krzysztofa Kieślowskiego, Krzysztofa Piesiewicza i Zbigniewa Preisnera. Ich kolejnym, monumentalnym przedsięwzięciem stał się cykl telewizyjny Dekalog (1988; nagrody w Montrealu, San Sebastian, Sao Paulo, Wenecji), którego dwa odcinki miały także dłuższe, kinowe wersje: Krótki film o zabijaniu (1987; Europejska Nagroda Filmowa, a także laury w Cannes i Gdyni), inspirowany piątym przykazaniem, który znakomicie wpisał się w dyskusję na temat celowości i skuteczności kary śmierci, oraz Krótki film o miłości (1988; nagrody w San Sebastian, Genewie, Sao Paulo, Strasburgu, Gdyni), subtelna wariacja na temat przykazania szóstego „nie cudzołóż”. Podwójne życie Weroniki (1991; nagrody w Cannes, Złota Kaczka, Złota Taśma) to pierwszy film Kieślowskiego nakręcony w koprodukcji z kinematografią francuską. Ta przejmująca opowieść o miłości, życiu i śmierci ma dwie protagonistki: Véronique i Weronikę. Jedna mieszka we Francji, druga w Polsce. Obie są utalentowane muzycznie, obie też mają kłopoty z sercem... Tryptyk Trzy kolory powstał w koprodukcji francusko-szwajcarsko-polskiej. Inspirowany barwami flagi francuskiej, okazał się dość niekonwencjonalną próbą filmowych rozważań nad rewolucyjnymi ideami – równością, wolnością i braterstwem. Bohaterka Niebieskiego (1993; nagrody w Wenecji, Złota Kaczka) traci męża i córeczkę w wypadku samochodowym. Zaczyna wieść nowe życie, anonimowe i niezależne... Protagonista Białego (1994; nagroda w Berlinie) zmuszony jest rozwieść się ze swą żoną. Jednocześnie traci pracę, mieszkanie, spada na dno. Dość przypadkowo podnosi się jednak, zdobywa majątek i postanawia się odegrać na byłej żonie... I wreszcie Czerwony (1994; nominacje oscarowe za reżyserię i scenariusz oryginalny). Stary, zgorzkniały emerytowany sędzia zaszył się w swym podgenewskim domu. Samotność próbuje urozmaicić sobie podsłuchiwaniem rozmów telefonicznych. Nagle w jego życie wkracza młoda, śliczna dziewczyna...

Urodził się 27 czerwca 1941 roku w Warszawie – zmarł 13 marca 1996 roku w Warszawie. W latach 1957-1962 uczęszczał do Liceum Technik Teatralnych, a następnie pracował jako garderobiany w warszawskim Teatrze Współczesnym. Absolwent Reżyserii Państwowej Szkoły Teatralnej i Filmowej (1968; dyplom w 1970). Tytuł jego pracy magisterskiej, pisanej pod kierunkiem Jerzego Bossaka, brzmiał: Film dokumentalny a rzeczywistość. Uzupełnieniem pracy teoretycznej były dwa krótkie filmy: Zdjęcie (1968) i Z miasta Łodzi (1969). Karierę rozpoczął jako reżyser specjalizujący się w filmach dokumentalnych Byłem żołnierzem (1970), Fabryka (1970), Nic o nas bez nas (1972), Życiorys, Z punktu widzenia nocnego portiera (1977); Dworzec (1980), Gadające głowy (1980). W miarę upływu czasu zaangażował się w realizację filmów fabularnych. Równolegle z dokumentami: w 1966 roku powstała etiuda Tramwaj, rok później Koncert życzeń, w 1973 – telewizyjne Przejście podziemne, a dwa lata później głośny Personel . W 1976 roku zadebiutował pełnometrażowym filmem fabularnym dla kin Blizna, Amator (1979) Przypadek (1981), Bez końca (1984). Sporadycznie podejmował też działalność teatralną. Cykl telewizyjny Dekalog (1988), kinowe wersje: Krótki film o zabijaniu (1987), Krótki film o miłości (1988), Podwójne życie Weroniki (1991), Tryptyk Trzy kolory, Niebieski (1993), Biały (1994), Czerwony (1994). W rozmowie ze Stanisławem Zawiślińskim, biografem i znawcą twórczości Kieślowskiego, autor Amatora powiedział: „Każdy człowiek chce zmieniać świat, kiedy zaczyna cokolwiek robić. Chyba nie liczyłem na to, że można zmienić świat w dosłownym tego słowa znaczeniu. Myślałem, że uda się ten świat opisać”. I udało się. Nie tylko jego zewnętrzny aspekt, ale i wewnętrzny. Zaczynał karierę jako dokumentalista. I takim do końca – pomimo uprawiania kina fabularnego – pozostał. Dokumentalistą ludzkich wnętrz. Laureat Nagrody Ministra Spraw Zagranicznych za upowszechnianie kultury polskiej za granicą (1989), Orderu Literatury i Sztuki, przyznanego przez ministra kultury Francji (1993), duńskiej Nagrody im. C.J. Soninga za wkład w rozwój sztuki filmowej i europejskiej kultury (1994) oraz wielu innych prestiżowych laurów.

Krzysztof Kieślowskireżyser filmowy, teatralny i telewizyjny, scenarzysta, pedagog.

"Polscy operatorzy w Hollywood"

Janusz Kamiński

Janusz Kamiński - pochodzący z Polski artysta uważany obecnie za jednego z najlepszych operatorów na świecie. W ciągu zaledwie kilku lat udało mu się sławę, popularność i uznanie krytyków po obu stronach oceanu. Jego debiutem reżyserskim jest film „Stracone dusze” z 2000 roku. Od 1993 roku współpracuje ze Stevenem Spielbergiem przy wszystkich jego produkcjach. Uzyskał statuetki Amerykańskiej Akademii Filmowej za filmy „Lista Schindlera” (1994) i „Szeregowiec Ryan” (1999). Laureat nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej (BAFTA) i wielu innych.

Dzieła Janusza Kamińskiego

Szeregowiec Ryan

Raport Mniejszości

Dariusz Wolski

Dariusz Wolski urodził się w 1956 roku w Warszawie. Studiował w Szkole Filmowej w Łodzi. Po przybyciu do Nowego Jorku, w 1979 r., pracował przy filmach dokumentalnych i niskobudżetowych niezależnych produkcjach filmowych. Przełom w jego karierze nastąpił w 1986 r., kiedy zastąpił operatora filmu "Heart". Po zakończeniu pracy na planie tego filmu, Wolski przeniósł się do Los Angeles. W 2009 roku otrzymał Nagrodę dla Polskiego Autora Zdjęć Filmowych za Szczególny Wkład w Sztukę Filmową na Festiwalu Plus Camerimage.

Dzieła Dariusza Wolskiego

Kruk

ciPiraci z Karaibów

Sławomir Idziak

Sławomir Idziak jest autorem zdjęć do ponad 50 filmów fabularnych, za które otrzymał liczne wyróżnienia. Przez lata współpracował jako operator z reżyserami takimi jak Krzysztof Kieślowski, Krzysztof Zanussi i Andrzej Wajda W latach 90. zaczął także realizować filmy w USA.

Dzieła Sławomira Idziaka

Helikopter w Ogniu

Harry Potter i Zakon Feniksa

Andrzej Sekuła

Andrzej Sekuła urodził się w 1954 roku we Wrocławiu, z Polski wyjechał w 1980 roku. Nasz słynny operator sześć razy próbował się dostać do łódzkiej filmówki na wydział operatorski, ale wykształcenie zdobył dopiero w Londynie. Dziś mieszka w Los Angeles. Najbardziej znane jego filmy to: "Wściekłe psy" i "Pulp Fiction". O jego współpracy z Quentinem Tarantino krążą legendy.

Dzieła Andrzeja Sekuły

Pulp Fiction

Wściekłe Psy

Andrzej Bartkowiak

Jeden z bardziej cenionych polskich operatorów na stałe pracujących w Hollywood Z tajnikami sztuki filmowej zapoznawał się na Wydziale Operatorskim PWSFTViT w Łodzi. W 1972 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych.

Dzieła Andrzeja Bartkowiaka

Adwokat Diabła

Speed: Niebezpieczna Prędkość

Zbigniew Rybczyński

Reżyser filmów eksperymentalnych, autor zdjęć do filmów dokumentalnych, oświatowych i fabularnych Jest absolwentem Wydziału Operatorskiego łódzkiej PWSFTviT. W 1983 roku wyjechał do USA gdzie zajął się realizacją filmów krótkometrażowych oraz wideo-klipów do muzyki światowej sławy muzyków.

Dzieła Zbigniewa Rybczyńskiego

John Lennon - Imagine

Mick Jagger – Let’s Work

Piotr Sobociński

Syn operatora Witolda Sobocińskiego. W 1981 roku ukończył Wydział Operatorski w PWSFTviT w Łodzi, dyplom otrzymał w 1998 r. Początkowo współpracował z polskimi reżyserami. Po nominacji do Oscara za zdjęcia do filmu "Trzy kolory. Czerwony" rozpoczął karierę w USA.

Dzieła Piotra Sobocińskiego

24 Godziny

Marvin’s Room

Adam Holender

Adam Holender to polski operator filmowy, od lat pracujący zagranicą, głównie w Hollywood. Studiował architekturę, a w 1964 r. ukończył wydział operatorski w łódzkiej filmówce. W 1966 r. opuścił Polskę i przez Kanadę udał się do Stanów Zjednoczonych. Pracuje także jako autor zdjęć do filmów reklamowych.

Dzieła Adama Holendra

Brooklyn Boogie

Dym

TOP 10 - NAJLEPSZE POLSKIE FILMY, KTÓRE OBEJRZYCIE ONLINE

1. "BOŻE CIAŁO" (2019), REŻ. JAN KOMASA2. "SALA SAMOBÓJCÓW. HEJTER" (2020), REŻ. JAN KOMASA 3. "ZIMNA WOJNA" (2018), REŻ. PAWEŁ PAWLIKOWSKI 4. "WOŁYŃ" (2016), REŻ. WOJCIECH SMARZOWSKI 5. "OSTATNIA RODZINA" (2016), REŻ. JAN P. MATUSZYŃSKI 6. "DOM ZŁY" (2009), REŻ. WOJCIECH SMARZOWSKI 7. "JESTEM MORDERCĄ" (2016), REŻ. MACIEJ PIEPRZYCA 8. "IKAR. LEGENDA MIETKA KOSZA" (2019), REŻ. MACIEJ PIEPRZYCA 9. "BOGOWIE" (2014), REŻ. ŁUKASZ PALKOWSKI 10. "KATYŃ" (2007), REŻ. ANDRZEJ WAJDA

Dziękuję!