Psalmy 13 i 47

Jak Kochanowski

Psałterz Dawidów

Król Dawid grający na harfie Źródło: Gerard van Honthorst, Król Dawid grający na harfie, 1622, Centraal Museum in Utrecht, domena publiczna

Psalm wywodzi się Biblii. To liryczny utwór religijny o podniosłym charakterze, łączący cechy hymnu i modlitwy, często wykonywany z towarzyszeniem muzyki.

Ośrodkiem wypowiedzi w psalmach jest Bóg – odbiorca próśb, podziękowań, pochwał. Psalmy zbudowane są z wersetów. Werset – to całość treściowa, zbudowana z dwóch lub trzech członów. Te człony to powtórzenia, przeciwstawienia lub uzupełnienia.

Wyróżniamy m. in. psalmy: błagalne, dziękczynne, pochwalne, chwalebne, patriotyczno-religijne, mądrościowe.

W 1579 roku w Krakowie ukazał się Psałterz Dawidów Jana Kochanowskiego.

Uwaga!

Psałterz Dawidów już w tytule sugeruje, kto jest autorem biblijnych pieśni. Wyraz Dawidów nie oznacza, że tych Dawidów było wielu. To tzw. przymiotnik dzierżawczy, odpowiadający na pytanie: czyj? Współcześnie forma ta brzmiałaby: Dawidowy. Tak więc Psałterz Dawidów w przypadkach zależnych ma brzmienie: Psałterza Dawidowego, Psałterzowi Dawidowemu, Psałterzem Dawidowym itd.

Przeczytaj ukrytą w harfie dedykację psalmów J. Kochanowskiego i wykonaj zamieszczone niżej zadania.

1. Co skłoniło Jana Kochanowskiego, by dedykować Psałterz Dawidów biskupowi Piotrowi Myszkowskiemu? W odpowiedzi przywołaj odpowiednie fragmenty tekstu.

2. Zacytuj wersy, które świadczą o poetyckiej dumie Kochanowskiego.

Psałterz Dawidów jest parafrazą starotestamentowych psalmów. Jan Kochanowski uznał, że psalmy to hebrajska liryka, więc zastosował wers zamiast wersetu, użył rymów oraz środków stylistycznych nieobecnych w oryginale. Nie oznacza to, że polski poeta nie respektował zawartości księgi biblijnej. Nie zmieniał sensu psalmów i dbał, by, jak w Starym Testamencie, Boga ukazywać za pomocą antropomorfizacji. J.Kochanowski dokonywał nie tyle przekładu, ile ich parafrazy.

przekład

parafraza

Źródła, z których najprawdopodobnie korzystał Jan Kochanowski

"Psałterz Dawidów" Mikołaja Reja

"Psałterz floriański" z przełomu XIV i XV w.

"Biblia brzeska" wydana w 1563 r.

"Wulgata" - tłumaczenie Biblii z oryginału na łacinę przez św. Heronima na przełomie IV i V wieku.

Przeczytaj "Psalm 13" i sprawdź, czy rozumiesz jego sens, odpowiadając na poniższe pytania:

Psalm 13

W jakiej sytuacji egzystencjalnej znajduje się podmiot liryczny? Co o tym świadczy?

Za pomocą jakich środków artystycznych autor wyraził w psalmie emocje? Nazwij te emocje.

Czego najbardziej obawia się osoba mówiąca i co jest jej celem życiowym?

Psalm 13 w tłumaczeniu Cz. Miłosza

Jakie archetypowe wyobrażenia dostrzegasz w utworze? Wykaż, że podobne obrazy można odnaleźć w wielu innych dziełach sztuki.

Przeczytaj "Psalm 47" i sprawdź, czy rozumiesz jego sens, odpowiadając na poniższe pytania:

Psalm 47

Jaki nastrój panuje w wierszu? Wskaż zabiegi artystyczne, dzięki którym został on osiągnięty.

Jaki typ liryki prezentuje "Psalm47"?

Na podstawie wiersza sformułuj tezę i argumenty. O czym świadczy możliwość takiego rozpisania sensu utworu?

Dzięki jakim zabiegom artysta nadał wierszowi rytm? Dokonaj analizy budowy psalmu.

Podsumujmy...

Jaki obraz człowieka i Boga wyłania się z obu psalmów? Czy jest on spójny ze światopoglądem renesansowym?

warto wiedzieć

Muzykę do Psałterza Dawidów Jana Kochanowskiego skomponował Mikołaj Gomółka, najwybitniejszy polski kompozytor renesansu. Utwory te śpiewali zarówno katolicy w kościołach, jak i protestanci w zborach. Psalmy ze śpiewnika Gomółki do dziś wykonują profesjonalne i amatorskie chóry.

Aby sprawdzić, czy dobrze zrozumiałeś sensy obu psalmów, wykonaj zaproponowane Ci zadania. Wyświetl zadanie na pełnym ekranie (kwadrat ze strzałek w prawym dolnym rogu).

Praca domowa obowiązkowa

Przeczytaj krótki fragment książki ojca Raniero Cantalamessy Wiara, która zwycięża świat i napisz, czy Twoim zdaniem, tekst ten można uznać za kontekst do Psalmu 47? Swoją wypowiedź uzasadnij.

Praca domowa dla chętnych

Przeczytaj fragment listu Jana Kochanowskiego do Stanisława Fogelwedera i odpowiedz na podane pytania.

Dziękuję za wspólną lekcję:)

Opracowanie:

Ala Krawczyk

Źródła:

Podręcznik Ponad słowami; Nowa Era

https://epodreczniki.pl/a/psalmy-dawida-i-jana-kochanowskiego-psalterz-dawidow-mistrza-z-czarnolasu/DyGBmkhWt

https://www.youtube.com/watch?v=OedhTPtfKeU

https://www.youtube.com/watch?v=-jQPUGrqc68

https://www.youtube.com/watch?v=e_Lhxat6p9A