WIELKIE REWOLUCJE

Wielkie rewolucje

Wiek rewolucji

spis treści

8. Zgromadzenie narodowe.

9. Zdobycie Bastylii.

10. Pierwsza konstytucja francuska. 11. Francja republiką. 12. Terror Jakobinów. 13. Cele rewolucji francuskiej. 14. Skutki rewolucji francuskiej. 15. Terror w czasie rewolucji. 16. Koniec.

1. Ważne daty!

2. Dlaczego wybuchła rewolucja amerykańska?

3. "Bostońskie picie herbaty"

4. Deklaracja niepodległości Stanów Zjednoczonych.

5. Wojna o niepodległość.

6. Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki.

7. Wybuch rewolucji.

WAŻNE DATY

1775 - wybuch wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych 4 VII 1775 - Deklaracja niepodległości Stanów Zjednoczonych 17 IX 1787 - uchwalenie Konstytucji Stanów Zjednoczonych Ameryki 5 V 1789 - początek obrad Stanów Generalnych we Francji 26 VIII 1789 - Deklaracja praw człowieka i obywatela 3 IX 1791 - pierwsza konstytucja francuska 22 IX 1792 - ogłoszenie Francji republiką 27 VII 1794 - przewrót termidoriański

Dlaczego wybuchła rewolucja amerykańska?

Po zakończeniu wojny z Francją, podczas której opanowano Kanadę, władze brytyjskie zabroniły osadnikom zajmować nowe terytoria poza tymi 13 koloniami. Chciały w ten sposób uniknąć dalszych walk z Indianami – cennymi sojusznikami podczas konfliktu z Francją. Decyzja ta wywołała niezadowolenie kolonistów, spotęgowane nałożeniem przez metropolię nowych podatków. Oburzenie osadników było tak wielkie, że władze ostatecznie wycofały się z nałożonych opłat.

W XVII w. wschodnie wybrzeże Ameryki Północnej stało się celem ekspansji kolonialnej Anglików. Do połowy XVIII w. powstało tam 13 kolonii, które jednak nie były obszarami jednolicie zorganizowanymi. Każda z nich miała swój samorząd. Kolonie różniły się między sobą pod względem gospodarczym i wyznaniowym. Jednak wspólna walka z Indianami i Francuzami oraz niechęć wobec władz w Londynie, które ograniczały możliwości rozwoju amerykańskich kolonii, sprawiły, że wśród kolonistów wytworzyło się poczucie odrębności wobec metropolii. Był to także efekt idei oświeceniowych, głoszących wyższość praw naturalnych nad tymi stanowionymi przez ludzi oraz uznanie wolności i równości wszystkich wobec prawa.

„Bostońskie picie herbaty”

Pociągnęło to za sobą represje ze strony Wielkiej Brytanii oraz bojkot towarów angielskich przez kolonie, a ostatecznie – wybuch konfliktu zbrojnego, zwanego rewolucją amerykańską. Do pierwszych walk doszło w kwietniu 1775r. pod Lexington. Niecały miesiąc później w Filadelfii zebrał się Kongres Kontynentalny. Prześladowania ze strony Brytyjczyków przyczyniły się do radykalizacji postaw kolonistów. Na obradach Kongresu wysunięto koncepcję zjednoczenia kolonii amerykańskich. Hasło walki o niepodległość sformułował Anglik Thomas Paine, mieszkający na Nowym Kontynencie zaledwie od dwóch lat.

Kiedy w 1773r. parlament angielski uchwalił ustawę dotyczącą herbaty i przyznał monopol na handel tym towarem Kompanii Wschodnioindyjskiej, w Ameryce potraktowano to jako zamach na samodzielność gospodarczą kolonii. W odpowiedzi na działania władz londyńskich koloniści przebrani za Indian zatopili w Bostonie ładunek herbaty należący do Kompanii („bostońskie picie herbaty”)

Deklaracja niepodległości Stanów Zjednoczonych

Przełomowe znaczenie miała przyjęta przez Kongres 4 lipca 1776r. Deklaracja niepodległości Stanów Zjednoczonych. W dokumencie tym zapisano prawa przynależne obywatelom USA, zawarto apel o udzielenie pomocy koloniom przez inne państwa, przedstawiono Wielką Brytanię jako stronę inicjującą konflikt i ogłoszono oddzielenie się od niej kolonii. Jedną z pierwszych decyzji Kongresu Kontynentalnego było utworzenie regularnej armii. Jej dowództwo powierzono generałowi Jerzemu Waszyngtonowi. Oddziały te zasilali dodatkowo ochotnicy z całej Europy, m.in. Francuz Marie Joseph de La Fayette, Niemiec Wilhelm von Steuben czy Polacy: Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski.

Wojna o niepodległość

Francuzi jako pierwsi uznali nowe państwo i wysłali do Ameryki korpus edukacyjny. Zmuszona do walki na licznych frontach marynarka brytyjska nie była w stanie zapewnić zaopatrzenia wojskom walczącym z powstańcami w Ameryce. Siły lądowe Wielkiej Brytanii ponosiły klęskę za klęską i ostatecznie zostały pokonane w 1781r. w bitwie pod Yorktown. Kończący wojnę traktat pokojowy zawarto 3 września 1783r. Na jego mocy Wielka Brytania uznała suwerenność Stanów Zjednoczonych, które uzyskały terytoria położone na południe od Wielkich Jezior i na wschód od rzeki Missisipi.

Początkowo słabiej uzbrojona i mniej zdyscyplinowana armia amerykańska ponosiła porażki w starciu z regularnymi oddziałami brytyjskimi. Dopiero w 1772r. oddziałom Waszyngtona udało się pokonać Brytyjczyków w bitwie pod Saratogą. Wkrótce do wojny z Wielką Brytanią przyłączyły się kraje europejskie – Francja, Holandia i Hiszpania, które opowiedziały się po stronie Stanów Zjednoczonych.

Jej zapisy doprowadziły do konsolidacji państwa przy jednoczesnym zachowaniu odrębności przez poszczególne stany. Ustalono w niej również zasadę trójpodziału władzy. Władzę ustawodawczą miał odtąd sprawować Kongres, składający się z Izby Reprezentantów i Senatu Stanów Zjednoczonych, władzę wykonawczą zaś – prezydent. Poszczególne organy podlegały kontroli i zachowano pomiędzy nimi równowagę. Dokument ten obowiązuje do dziś – w kolejnych latach wprowadzono do niego jedynie poprawki. Jedna z nich dotyczyła zniesienia niewolnictwa w Stanach Zjednoczonych. Niewolników, pozbawionych wszelkich praw, w Konstytucji nie uznano za obywateli. Ich kwestię rozwiązano dopiero w 1865r. Wprowadzono wówczas 13. poprawkę, w której zniesiono niewolnictwo.

Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki

Deklaracja niepodległości stała się podstawą Konstytucji Stanów Zjednoczonych Ameryki, uchwalonej w 1787r., a obowiązującej od 1789r.

Wybuch rewolucji

Sytuacja ekonomiczna we Francji zaczęła się gwałtownie pogarszać w latach 80. XVIII w. Francuskie społeczeństwo dotknęły skutki klęsk nieurodzajów. Doszło do kryzysu finansowego i załamania się polityki fiskalnej państwa. Towarzyszył temu upadek autorytetu dworu królewskiego. W tej sytuacji coraz częściej kierowano się myślą oświeceniową, postulującą przemiany społeczne. Wpływ na postawę Francuzów miały też sukcesy rewolucji amerykańskiej.

Przed wybuchem rewolucji Francja przechodziła poważny kryzys społeczny i gospodarczy. Jej społeczeństwo było silnie rozwarstwione. Dwa pierwsze stany – duchowieństwo i szlachta – zajmowały uprzywilejowane pozycje. Pierwszy stan tworzyło duchowieństwo. Do Kościoła należało ok. 10% ziemi w kraju. Stan drugi, szlachta, odgrywała zaś znaczącą rolę polityczną: zajmował stanowiska na dworze, w administracji lokalnej oraz sądach. Stan trzeci tworzyła pozostała część społeczeństwa: przedstawiciele burżuazji, drobnomieszczaństwa, wolnych zawodów, biedota miejska i chłopi. Ludzie ci żądali awansu społecznego: udziału we władzy i poprawy swojego położenia materialnego, a także zniesienia przywilejów pozostałych stanów.

Zgromadzenie narodowe

Zły stan finansów państwa zmusił Ludwika XVI do zwołania w 1789r. po raz pierwszy od 175 lat Stanów Generalnych. Reprezentanci każdego z trzech stanów obradowali osobno. Deputowani stanu trzeciego stwierdzili, że stanowią reprezentację większości Francuzów, a następnie obwołali się Zgromadzeniem Narodowym. W odpowiedzi król zakazał dalszych obrad. Wtedy do deputowanych przyłączyła się część duchowieństwa. Z rozkazu Ludwika XVI zamknięto dotychczasową salę posiedzeń. Wówczas posłowie przenieśli się do sali do gry w piłkę, mianowali się Konstytuantą i podjęli decyzję, że nie rozejdą się dopóty, dopóki nie uchwalą konstytucji.

ZDOBYCIE BASTYLII

Zamek Bastille wybudowano w Paryżu w latach 1370-1383 jako część systemu umocnień broniących miasta. Zbudowana przez Karola V twierdza zyskała międzynarodową sławę w czasie Rewolucji Francuskiej. Bastylia była odpowiednikiem polskiego barbakanu i broniła bramy św. Antoniego. Z upływem czasu Bastylia traciła znaczenie jako twierdza, ostatecznie stając się ciężkim więzieniem w XVII wieku. Była znienawidzonym symbolem absolutyzmu. Paryżanie przeprowadzili na nią szturm 14 lipca 1789r. Rewolucjoniści nie mieli oni większego problemu za zdobyciem twierdzy, ponieważ wysłani na jej odsiecz żołnierze przeszli na ich stronę. Wbrew legendzie bastylia nie została zburzona przez zdobywców tego samego dnia, niszczono ją stopniowo przez kolejny rok. 14 lipca Francuzi obchodzą święto narodowe na pamiątkę wydarzeń z 1789r.

W Paryżu zaczęły powstawać kluby polityczne, których członkowie dyskutowali o kierunku zmian i koniecznych reformach. Ich programy często były bardzo radykalne. Nadal funkcjonowała także silna grupa zwolenników monarchii, którzy dążyli do jej zachowania. W tym czasie Ludwik XVI, pozbawiony dotychczasowych wpływów, pozostawał zakładnikiem ludu. W czerwcu 1791r. podjął próbę ucieczki, zakończoną niepowodzeniem.

14 lipca 1789r. w Paryżu rozpoczęły się rozruchy, które doprowadziły do zdobycia Bastylii. Wydarzenie to uznaje się za symboliczny początek rewolucji. Od tego czasu w wielu miastach monarchii burzono cytadele i arsenały, usuwano królewskich urzędników. Nastroje rewolucyjne ogarnęły również mieszkańców wsi. We Francji wybuchła rewolucja chłopska, w trakcie której napadano na zamki i majątki szlacheckie, niszczono dokumenty z zapisami chłopskich powinności oraz odmawiano ich świadczenia. Pod wpływem tych wydarzeń zniesiono funkcjonujące jeszcze zobowiązania feudalne. 26 sierpnia 1789r. ogłoszono Deklarację praw człowieka i obywatela. Najważniejszymi zasadami głoszonymi w kraju stały się wolność, równość i braterstwo, a poddani zyskali prawo do przeciwstawienia się królowi.

Pierwsza konstytucja francuska

3 września 1791r. uchwalono pierwszą konstytucję francuską. Na mocy jej zapisów Francję przekształcono w monarchię konstytucyjną. Na czele państwa nadal stał król, jednak jego władza nie była już absolutna. Władzę ustawodawczą przejęło Zgromadzenie Prawodawcze, zwane Legislatywą.

FRANCJA REPUBLIKĄ

22 września 1792r. obalono monarchię i ogłoszono Francję republiką. Niedługo potem oskarżono Ludwika XVI o spiskowanie z Austrią przeciw republice, postawiono przed sądem i skazano na śmierć. 21 stycznia 1793r. władca został publicznie ścięty. Egzekucja wywołała powszechne potępienie Francuzów przez monarchów europejskich. Utworzono I koalicję antyfrancuską. W jej skład wchodziły państwa, które przystąpiły do wojny przeciwko republice, były to: niektóre państwa włoskie, Wielka Brytania, Prusy, Hiszpania, Austria, Rosja, Holandia oraz Rosja.

Sytuacja we Francji budziła duży niepokój w innych państwach. Władze rewolucyjne, popierane przez Ludwika XVI wypowiedziały wojnę Austrii. Król liczył, że odzyska dawną władzę dzięki klęsce wojsk francuskich i upadkowi rewolucji. Ugrupowanie żyrondystów zdominowało w tym okresie Legislatywę czyli Zgromadzenie Prawodawcze, które stanowiło francuską władzę ustawodawczą w okresie rewolucji. Zdaniem jego członków konflikt z innymi monarchiami feudalnymi Europy i tak był nieuchronny, a mógł się przyczynić do wewnętrznej konsolidacji społeczeństwa (niezdecydowani musieli się opowiedzieć za rewolucją lub przeciw niej). Francuzi początkowo ponosili klęskę. Doprowadziło to do wystąpień biedoty miejskiej, określanej mianem sankiulotów, przeciwko królowi, którego podejrzewano o współpracę z wrogiem. Konwent Narodowy czyli nowe zgromadzenie zostało zdominowane przez radykalne stronnictwa polityczne.

TERROR JAKOBINÓW i upadek rewolucji

Przez rewolucjonistów kościół uznany był za jeden z filarów monarchii, podlegał prześladowcom. Nowy kalendarz rewolucyjny był elementem walki z tradycją. Rok 1792 uznano za początek nowej ery, tydzień składał się z 10 dni, miesiąc z 3 tygodni, a pięć dodatkowych dni w roku uznano za święta poświęcone cnotom obywatelskim. Dzieciom zaczęto nadawać imiona związane z wydarzeniami rewolucyjnymi np. Konstytucja, Wolność. Powszechny terror oraz radykalizacja życia codziennego pociągnęły za sobą stanowcze działania opozycji. Doprowadziła ona do aresztowania Robespierre’a w lipcu 1794r. Przewrót termidoriański, bo tak nazwano to wydarzenie zakończył okres dyktatury jakobińów. Konstytucję roku III uchwalono 5 sierpnia 1795r., na mocy której władzę w państwie sprawował dyrektoriat, składający się z wybranych przez Konwent pięciu polityków, zwanych dyrektorami.

Kiedy rewolucja zmieniła się w ogólnoeuropejską wojnę, w części społeczeństwa francuskiego zaczęło narastać niezadowolenie zwłaszcza wśród chłopstwa i dawnych zwolenników monarchii. Spowodowane było ono m.in. masowym powoływaniem rekrutów do armii. Wiosną 1793r. wybuchło powstanie w Wandei, ale w przeciągu kilku miesięcy władze rewolucyjne krwawo je stłumiły. Dojście do władzy radykalnego stronnictwa jakobinów z Maximilienem de Robespierre na czele pogorszyło sytuację w kraju. Wprowadziło ono rządy dyktatorskie we Francji i rozpoczęło okres terroru i krwawej rozprawy z żyrondystami czyli z przeciwnikami politycznymi. Została przez Jakobinów uchwalona nowa konstytucja, która nigdy nie weszła w życie ze względu na swój radykalizm. Ukształtowała się również nowa obyczajowość. Chrześcijaństwo zastępowano kultem Istoty Najwyższej z inicjatywy Robespierre’a.

CELE REWOLUCJI FRANCUSKIEJ

• Zdobycie Bastylii, • Zniesienie przywilejów stanowych, • Likwidacja poddaństwa chłopów, • Likwidacja pańszczyzny, • Likwidacja powinności chłopskich na rzecz szlachty i duchowieństwa, • Uchwalenie Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela.

SKUTKI REWOLUCJI FRANCUSKIEJ

• Wprowadzone zostały zasady wolności słowa, sumienia, wyznania, druku, • Upowszechniona została oświata, • Wprowadzono powszechną i obowiązkową służbę wojskową, • W miejsce szlachty i duchowieństwa czołową rolę we Francji zaczęła odgrywać burżuazja, którą tworzyli właściciele zakładów pracy, magazynów, banków, składów towarowych itp. • Zaczęto preferować zasługi, a nie pochodzenie, co uratowało drogę do rozwoju kapitalizmu, • Ukształtowały się koncepcja nowoczesnego narodu, świadomość obywatelska oraz nowy model patriotyzmu, • Wprowadzane kolejne konstytucje i ustawy wpłynęły na zmianę kryteriów awansu społecznego.

Rewolucja francuska wywarła ogromny wpływ na koncepcje państwa i prawa nie tylko we Francji, lecz także w całej Europie. • Powstało nowego typu państwo zwane republiką, którego władze pochodziły z wyboru, • Zrównano w prawach wszystkich obywateli kraju, • Zlikwidowano dotychczasowy ustrój feudalny poprzez zniesienie specjalnych przywilejów szlachty i duchowieństwa. Zniesiono też poddaństwo osobiste chłopów, którzy otrzymali na własność uprawianą dotychczas ziemię,

TERROR W CZASIE REWOLUCJI

We Francji w latach 1793-1794 panował terror. Po dojściu do władzy jakobinów ofiarami mogli stać się wszyscy obywatele państwa, bez względu na pochodzenie społeczne, wiek czy płeć. Funkcjonujące wówczas sądy uniewinniały oskarżoną osobę lub skazywały ją na śmierć. Terror dotknął również samych jakobinów. Ostatecznie większość z nich, na czele z Robespierre’em, została zgilotynowana. Gilotyna była stosowana do szybkiego uśmiercania skazańców. Jej nazwa pochodzi od nazwiska lekarza Josepha Ignace’a Guillotina, który skonstruował jeden z modeli tego urządzenia. Wbrew zmianom wynalazcy gilotyna nie stała się humanitarnym urządzeniem służącym do bezbolesnego pozbawiania życia. Została uznana za symbol rewolucyjnego terroru.

dziękujemy za uwagę!

Prezentację wykonali:Joanna Andrzejewska Kacper Boruta