Pedagogika zdolnych i uzdolnionych

Pedagogika zdolnych i uzdolnionych

Opracowanie: Milena Wypych

Zdolności

To zespół względnie stałych właściwości człowieka, warunkujących łatwość uczenia się oraz efektywność wykonywania czynności, w określonej dziedzinie działalności (encyklopedia PWN)

Właściwości pozwalające na łatwe opanowanie nauki, zdobycie wiedzy, jakiejs umiejętności (SJP)

Względnie stałe warunki wewnętrzne człowieka współdeterminujące efektywność wykonywania czynności w specyficznej sferze działalności człowieka (Strelau)

Uzdolnienia

Uzdolnienie to specyficzna konfiguracja zdolności ogólnych i specjalnych, umożliwiająca bardzo dobre wykonanie określonej, ukierunkowanej treściowo działalności

Uzdolnienia w wielu kierunkach zdarzają się bardzo rzadko. Najczęściej uzdolnienia dotyczą jakiejś jednej dziedziny aktywności. Dlatego też uzdolnienia precyzowane są jakko specjalne, np. muzyczne, aktorskie, plastyczne.

Zarówno zdolności, jak i uzdolnienia u poszczególnych ludzi mogą być rodzajowo zróżnicowane. Jedni mają rozwinięte zdolności ogólne, inni - zdolności specjalne. Zakres i ilość posiadanych przez człowieka zdolności specjalnych mogą być różne.

Znaczenie zdolności intelektualnych, jako czynników wpływających na poziom osigąnięć szkolnych, jest zazwyczaj przeceniane.

Wśród uczniów najzdolniejszych bowiem spotyka się także i takich, którzy mają niższe osiągnięcia szkolne.

Ustalenie, czy dziecko jest uzdolnione nie należy do łatwych zadań, trzeba je rozpocząć możliwie w jak najwcześniejszym wieku.

Charaktertstyka ucznia zdolnego

Intelekt

• potrafi się zajmować kilkoma rzeczami jednocześnie

• uczy się chętnie i z łatwością

• ma dobrą pamięć

• posiada rozległą wiedzę ogólną

• ma wiele własnych pomysłów i rozwiązań różnych problemów

• jest dociekliwy, zadaje mnóstwo pytań

• szybko nudzi go nudzi materiał, który dobrze zna

• ma twórczą wyobraźnię

• ma wyszukane słownictwo

Osobowość

• niezależność

• wrażliwość na krytykę

• niekonwencjonalność

• poczucie humoru

• wyskie wymagania względem samego siebie

• konstruktywny krytycyzm

• otwartość

• perfekcjonizm

• silna motywacja i upór w pracy

• wewnętrzena dyscyplina

Kontakty społeczne

• preferuje pracować samodzielnie

• stanowczość

• to często introwertycy

• zdolności przywódcze od najmłodszych lat

• ma trudność w przystosowaniu się do grupy

• empatia

• ma wysokie wymagania względem innych

• odbierany jako zarozumiały

• chwiejność emocjonalna

• ma ogromną potrzebę akceptacji

Czynniki warunkujące rozwój uzdolnień

Predyspozycje wrodzone i dziedziczne:

• informacja genetyczna zawarta w kwasach nukleinowych organizmu

• doświadczenia z okresu życia płodowego - sygnały głosowe i mechaniczne, odbierane przez korę mózgową płodu (stresy i nerwice matki w tym czasie mają wpływ na psychikę jej dziecka)

Czynniki środowiskowe (nabyte)

• wpływy nieświadome: zdrowe odżywianie, atmosfera rodzinna, bodźce stymulujące, wrażenia i doświadczenia

• wpływy świadome: akceptacja dziecka przez bliskich, wspomaganie przez rodziców rozwoju umysłowego i zainteredowań dziecka, atmosfera w szkole.

Uczeń zdolny w szkole

Uczeń zdolny to wyzwanie dla całej szkolnej społeczności.

Ale nuda...

Nie zadowoli się szkolnymi schematami i rutyną!

Jeśli nauczyciele nie włożą wysiłku w indywidualizację, urozmaicenie metod i form prcy dla takiego ucznia, edukacja będzie dla nich wszystkich istną meczarnią, a sam uczeń stracji wszelką motywację i chęć do rozwoju.

Wyniki badań potwierdzają istotną rolę wychowania i kształcenia w rozwoju zdolności. Szczególne znaczenie w ich kształtowaniu posiada rodzina, rodzice i rodzeństwo. Współpraca szkoły i rodziny jest niezbędna do stworzenia optymalnych warunków rozwoju dziecka zdolnego.

Wcześniejsze rozpoczynanie nauki

To najpopularniejszy sposób pracy z uczniem zdolnym. Naukę szkolną rozpoczynają dzieci, które nie osiągnęły jeszcze wieku obowiązku szkolnego, natomiast ich poziom rozwoju świadczy o pełnej dojrzałości szkolnej (konieczne są wcześniejsze badania psychopedagogiczne).

Przyspieszenie tempa nauki

• klasy "półroczne" - uczniowie kończą w jednym roku dwie klasy;
• "wydłużony" rok szkolny - uczeń realizuje program klasy następnej w czasie wakacji;
• podwójna promocja - uczeń samodzielnie uzupełnia program opuszczonej klasy;
• indywidualne tempo pracy - uczeń przyswaja i zalicza materiał nauczania w dowolnym czasie.

Wzbogacenie programów szkolnych

Wiąże się to z inną rolą nauczyciela względem ucznia - nauczyciel organizuje czynności poznawcze uczniów i sposoby rozwiązywania napotkanych problemów, a nie przekazuje gotową wiedzę.

Rozwiązania szczegółowe:

• programy specjalne
• treści obowiązkowe i fakultatywne
• zajęcia pozalekcyjne
• zajęcia pozaszkolne

Treści obowiązkowe i fakultatywne

• Wyodrębniane są przedmioty obowiązkowe dla wszystkich uczniów oraz przedmioty do wyboru. W systemie szkolnym USA listy przedmiotów do wyboru są bardzo obszerne i obejmują niekiedy nawet kilkadziesiąt przedmiotów.

• Inną formą pracy są zajęcia pozalekcyjne oraz pozaszkolne - stwarzają możliwość rozszerzenia działań dydaktyczno-wychowawczych poza czas przewidziany w planach nauczania

Różnicowanie poziomu trudności

Materiał nauczania powinien być dobrany w taki sposób, aby przekraczał aktualne możliwości uczniów.

Rozwiązania szczegółowe:

• grupowanie uczniów w klasach biorąc pod uwagę ich poziom zdolności (np. klasy A - uczniowie z najwyższym poziomem zdolności, B - wysoki poziom zdolności, C - średniozdlni, D - małozdolni, E - wymagający szczególnej pomocy

Różnicowanie poziomu trudności

Rozwiązania szczegółowe:

• różnicowanie poziomów kształcenia może się odbywać także w obrębie nauczania poszczególnych przedmiotów

• koncepcja nauczania zróżnicowanego zakłada, że wszyscy uczniowie realizują cele dydaktyczno-wychowawcze określone w programie nauczania, zróżnicowaniu ulega za to stopień trudności problemów, poleceń, ćwiczeń itp.

Najważniejsze działania podejmowane przez szkołę wspierającą ucznia zdolnego:

• Identyfikacja i diagnoza ucznia zdolnego

• Indywidualizacja nauczania

• Wspieranie twórczego i innowacyjnego myślenia

• Pomoc merytoryczna, udostępnianie źródeł wiedzy

• Organizowanie zajęć pozalekcyjnych, kół zainteresowań

• Pomoc w rozwiązywaniu problemów emocjonalnych

• Włączenie do współpracy instytucji działających na rzecz uczniów zdolnych

• Pomoc w planowaniu dalszego rozwoju ucznia i jego kariery zawodowej

Współpraca z partnerami zewnętrznymi

Szkolny system wspierania ucznia zdolnego potrzebuje zewnętrznego wzmocnienia.

Partnerzy szkoły w pracy z uczniem zdolnym:

• jednostki samorządu terytorialnego

• kuratoria oświaty

• poradnie psychologiczno-pedagogiczne

• ośrodki doskonalenia nauczycieli

• instytucje kultury

• kluby sportowe

• uczelnie wyższe

Pomoc państwa i instytucji pozarządowych dla dzieci zdolnych:

Niezwykli geniusze Zespół Sawanta

Bibliografia:

1. E. Piotrowski, Pedagogika dzieci zdolnych i uzdolnionych, w: W. Dykcik, Pedagogika specjalna, Poznań 2001

2. M. Wojnarowska, Działania szkoły w pracy z uczniem zdolnym, ORE

3. M. Braun, M. Mach, Jak pracować ze zdolnymi? Poradnik dla nauczycieli i rodziców, Warszawa 2012

4. W. Limont, Uczeń zdolny - jak go rozpoznać i jak z nim pracować, Gdańsk 2010

5. M. Partyka, Zdolni, utalentowani, twórczy, Warszawa 1999