Śmierć w średniowieczu

Wizerunek śmierci w średnioweiczu

Autor: Lilianna Słomka 1A

Motywy śmierci

Ars moriendi (sztuka śmierci, rytuał umierania)-zbiór rozważań, wskazówek i napomnień służących przygotowaniu się człowieka na przyjęcie śmierci; gatunek literatury rel.-moralizatorskiej wyrastający z dawnych tradycji piśmiennictwa chrześcijańskiego, bardzo rozpowszechniony w okresie późnego średniowiecza; łączył zazwyczaj wykład zasad wiary, naukę o spowiedzi, wzory zachowania się w godzinie śmierci z rozważaniami ascetyczno-mistycznymi.

Danse Macabre taniec śmierci (z fr. danse macabre) – alegoryczny taniec, którego przedstawianie rozwinęło się w kulturze późnego średniowiecza (XIV i XV wiek), korowód ludzi wszystkich stanów z kościotrupem na czele, wyrażający równość wszystkich ludzi w obliczu śmierci.

Memento mori (pamiętaj o śmierci)- słowa pozdrowienia i pożegnania. Miały na celu ciągle przypominać o kruchości życia i oswajać ludzi ze śmiercią.

Śmierć

• Śmierć dotyczy wszystkich ludzi i epok, toteż każdy okres stwarzał właśnie jej ujęcia, ale niektóre epoki poświęcały jej znacznie więcej uwagi. Do takich okresów należy właśnie średniowiecze.

Śmierci nadano ludzkie kształty, czasem wyobrażano ją sobie jako kobietę ze skrzydłami niczym nietoperz, najczęściej chyba jednak przedstawiano kostuchę jako szkielet, czasem odziany w białe prześcieradło z nieodłącznym swym atrybutem - kosą.

• Człowiek w średniowieczu bał się spotkania ze śmiercią, ale jednocześnie lubił na nią patrzeć, zwłaszcza gdy nie groziła jemu samemu.
• W średniowieczu bardzo popularna była również wizja Sądu Ostatecznego. Takie dzieła miały unaocznić nieuchronność śmierci oraz sądu, któremu będzie podlegał każdy człowiek. Ludzie skupiali się bardziej na przerażającej i mrocznej wizji piekła, niż wizji raju, który był przedstawiany mało ciekawie.

Śmierć w literaturze

Skarga umierającego

Pieśń o Rolandzie

"Wielki testament” – Francois Villon

"Skarga umierającego"

znana także jako Żale umierającego, (inc. Ach, Mój smętku, ma żałości)Utwór ten, znany z dwóch średniowiecznych przekazów: płockiego (1463) i wrocławskiego (1461-1470), jest prawdopodobnie przekładem czeskiej pieśni O rozdzieleniu duszy z ciałem (po 1422). Przekaz płocki jest wierszowaną pieśnią składającą się z 22 zwrotek ułożonych w kolejności abecedarnej. Przekaz wrocławski natomiast posiada formę scenicznego widowiska (rozbicie tekstu na kwestie dialogowe, didaskalia). Do tekstu Skargi umierającego dołączono tu krótką pieśń w formie dialogu o duszy opuszczającej ciało, znaną z późniejszych przekazów ludowych.Utwór opowiada o konającym, narzekajacym człowieku, który znalazł się w obliczu śmierci, a nie jest ona miłościwa. Osoba mówiąca wypowiada się robiąc rachunek sumienia i próbując odkupić swoje grzechy, które uczyniła na ziemi, a teraz żałuje. Prosi także o miłosierdzie Boże- Ars Bene Moriendi.

"Pieśń o Rolandzie"

Pieśń o Rolandzie (fr. La Chanson de Roland) – francuska pieśń, najstarszy i najbardziej znany francuski epos rycerski, należący do tzw. chansons de geste (pieśni o bohaterskich czynach). Utwór datowany jest na XI wiek, a znany jest z anglo-normandzkiego rękopisu oksfordzkiego z 1170. Autor jest nieznany, jedyną wzmianką o nim jest adnotacja na końcu rękopisu wspominająca osobę o imieniu Turold. Pieśń dotyczy wyprawy władcy Francji, Karola Wielkiego, do Hiszpanii, gdzie chrześcijański król-rycerz walczył z niewiernymi (saracenami), czyli wyznawcami wiary muzułmańskiej. Ale najważniejsza jest tu sama śmierć tytułowego bohatera Rolanda. Jest to rycerz, który mimo, iż wiedział, że zbliża się śmierć on dalej walczył ze swoimi ludźmi. I nawet w ostatnich chwilach życia umiera jako wierny, oddany rycerz. Ronald umierając pokazuje swoję zwycięstwo, ale i przeprasza za grzechy- zwraca głowę w kierunku pogan,bijąc się w pierś. Pokazuje również, ze nie boi się wroga i jest gotowy na śmierć-zwraca się w kierunku Hiszpani, wznosi do nieba swoją prawą rękawicę. Ronald umierając pokazał nam jak my powinniśmy umierać i nie powinnieśmy się tego lękać. On jest wzorem do naśladowania w ostatnich chwilach naszego życia - Ars Bene Moriendi.

"Wielki testament” – Francois Villon

Tekst został zapisany jako tekstament Villona. Spisał w nim przydzielenie dóbr materailnych, chodź jako biedak nie miał ich za wiele. Zrobił gest pojednania z Bogiem i z światem. Spisał tam rachunek sumienia wymieniając błedy młodości i ubolewając nam swoją biedotą. Ale ważną cześcią utworu jest wyliczenie konkretnych osób lub środowisk, z którymi się zetknął. Dedykuje im stosowne podzięki i pochwały lub ironię i krytykę, w zależności od jego stosunku do danego człowieka lub środowiska. Główny tok narracji przerywają dygresje pod postacią odrębnych utworów poetyckich, treściowo jednak ściśle powiązanych z wiodącymi wątkami i problemami (przemijanie, śmierć, nieszczęśliwa miłość ). W końcowym fragmencie „Wielkiego Testamentu” Villon redaguje epitafium, jakie chciałby, by znalazło się na jego grobie oraz modlitwę za siebie samego, którą zostawia tym, co po nim pozostaną. Prosi Villon o przebaczenie wszystkich tych, którzy za życia mu sprzyjali, przeklina jednak swoich oprawców i nie zamierza im przebaczać wyrządzonego cierpienia. Kończy poeta testament podsumowaniem swojego smutnego życia. Villon w swoim dziele przedstawia jaka jest śmierć bez żadnych ozdobników. Mówi jaka ona naprawdę jest.

Śmierć w sztuce

Taniec śmierci- Bernta Notke

Początkowo zachowany fragment liczynł 30m. Inspiracja do powstania tego dzieła była epidemia dżumy, króra nawiedziła średniowieczną Europę, a była to choroba, na która umarły miliony ludzi.

Triumf śmierci -Pietera Bruegla starszego

Triumf śmierci – obraz olejny namalowany w 1562, przez niderlandzkiego malarza Pietera Bruegla (starszego) na siedem lat przed jego śmiercią. Obecnie obraz znajduje się w hiszpańskim muzeum Prado w Madrycie.

Ilustracja z Kroniki norymberskiej, 1493, domena publiczna

Obraz przedstawia popularny wizerunek śmierci w średniowieczu. Zostały tu przedstawione dwa szkiety, dwa rozkładające się ciała mężczyzn orza jedno rozkładajace sie ciało kobiety. Trzy z tych postaci są także owinięte białym materiałem. Wszyscy radośnie tańczą w rytm melodii. Obraz przedstawia motyw Danse Macabre.

Taniec śmierci w kościele Bernardynów w Krakowie

Taniec śmierci – barokowy obraz łączący tematykę rodzajową i religijną dotyczący kruchości i przemijania ludzkiego życia, adresowany do wszystkich stanów społecznych. Namalowany w ostatniej ćwierci XVII stulecia, przez nieznanego artystę. W starszej literaturze dzieło to przypisywano Franciszkowi Lekszyckiemu, malarzowi działającego dla małopolskich bernardynów. „Taniec śmierci” znajduje się w kaplicy Świętej Anny usytuowanej za południowym ramieniem transeptu kościoła Bernardynów na Stradomiu w Krakowie. Cenny przykład krakowskiego malarstwa barokowego i kultury staropolskiej. Jedno z najstarszych przedstawień w Małopolsce o tematyce wanitatywnej.

Źródła:

• https://encyklopedia.pwn.pl/
• https://sjp.pwn.pl/slowniki/
• https://sciaga.pl/tekst/
• https://pl.wikipedia.org/wiki/
• https://www.bryk.pl/wypracowania/jezyk-polski/sredniowiecze/
• http://glebiaobrazu.blogspot.com/
• http://staropolska.pl/sredniowiecze/poezja_swiecka/
• https://eszkola.pl/jezyk-polski/

Koniec!