ELIZA ORZESZKOWA - PISARKA I DZIAŁACZKA SPOŁECZNA

ELIZA ORZESZKOWA - pisarka i działaczka społeczna

Dziś, 6 czerwca, obchodzimy 180 rocznicę urodzin wybitnej pisarki epoki pozytywizmu, Elizy Orzeszkowej.

Z życia pisarki...

• Urodziła się 6 czerwca 1841 roku jako Elżbieta Pawłowska.
• W wieku 3 lat straciła ojca. Od tej pory wychowywały ją same kobiety: matka, babcia, opiekunka i starsza siostra.
• Na pensji w Warszawie poznała Marię Konopnicką,

z którą przyjaźniły się przez całe życie.

• W wieku 17 lat, w wyniku aranżowanego małżeństwa, wyszła

za mąż za dwukrotnie starszego od siebie Piotra Orzeszkę. Małżeństwo nie było jednak udane.

• Po aresztowaniu i zesłaniu męża na Syberię nie pojechała

wraz z nim, ale wróciła do rodzinnej Milkowszczyzny, gdzie rozpoczęła starania o unieważnienie małżeństwa.

• W 1894 roku wyszła za mąż za wieloletniego przyjaciela Stanisława Nahorskiego, który dwa lata później zmarł nagle

na serce.

• W 1904 roku Orzeszkowa była nominowana do Nagrody Nobla.
• Zmarła 18 maja 1910 roku w Grodnie po chorobie serca.

Poglądy społeczne

Eliza Orzeszkowa nie była zachwycona światem, w którym przyszło jej żyć. Brak możliwości wykształcenia dzieci wiejskich, niemożność zdobycia kwalifikacji zawodowych dla kobiet czy aranżowane małżeństwa to tylko przykłady tego, jak wyglądało ówczesne życie. Powstanie styczniowe, a co się z tym wiąże, śmierć i zsyłka wielu mężczyzn, sprawiły, że kobiety zostawały w domach same. Musiały zapewnić swej rodzinie stabilność finansową. To jednak okazywało się trudne, gdyż ich wykształcenie nie było wystarczające do objęcia dobrej posady i godziwego zarobku. Tak jest w powieści pt. ,,Marta", jednej z ważniejszych w jej dorobku, w której na pierwszy plan wychodzą problemy związane z tragiczną sytuacją kobiet. Konieczność przeprowadzenia zmian, edukacja środowisk wiejskich - to sposoby na poprawę losu społeczeństwa. I to właśnie próbowała uświadomić wszystkim Eliza Orzeszkowa.

A oto kilka cytatów z tej powieści:

"Trzeba być na świecie albo silną i dumną, albo słabą i pokorną. Trzeba mieć dźwigać i chronić godność swą osobistą albo zrzec się do niej wszelkiej pretensji."

"Ale wedle praw i obyczajów ludzkich kobieta nie jest człowiekiem, kobieta to rzecz."

"Czy Bóg je stworzył, czy ludzie wytworzyli, dość, że istnieją one, te prawdy mówiące mężczyźnie: Będziesz uczył się, pracował, zdobywał i używał!, kobiecie: Będziesz cackiem i za igraszkę mężczyźnie służyć!"

Poglądy literackie

Eliza Orzeszkowa ceniła sobie głównie powieść i to właśnię tę formę uważała za najbardziej adekwatną do wyrażania swych poglądów. W jej pisarstwie dostrzec można zachętę do pracy kobiet nad sobą, do uniezależnienia finansowego i samodzielnej kariery zawodowej. Wyraźnie widać potrzebę upowszechniania ruchu emancypacji oraz dążenie do równouprawnienia kobiet. Orzeszkowa nie chce walki o pozycję z mężczyznami, chodzi jej o współpracę z nimi, o to, by nie odbierali im możliwości takiego samego życia, jakie sami prowadzili.

,,Nad Niemnem"

,,Nad Niemnem" to najważniejsza i najbardziej znana powieść Elizy Orzeszkowej. Napisana w 1888 roku jako utwór o charakterze przekrojowym, obrazująca polskie społeczeństwo pod koniec XIX wieku. Pisarka odwołuje się w nim także do czasów powstania styczniowego. W powieści dość często pojawia się motyw mezaliansu, czyli ślubu osób o nierównym statusie społecznym. Tak się dzieje choćby w przypadku Justyny Orzelskiej i Jana Bohatyrowicza. Jak zwykle u Orzeszkowej, dużo uwagi zostało poświęcone sprawie kobiet żyjących w tamtych czasach, ale także pracy organicznej czy asymilacji Żydów.

INTRODUCTION HERE

Pierwsza ekranizacja powieści powstała w 1939 roku. Film został wyreżyserowany przez Wandę Jakubowską, a w główne role wcielili się Elżbieta Barszczewska oraz Jerzy Pichelski.

• ,,ABC"

• ,,Obrazek z lat głodowych"

• ,,Niziny"

• ,,Dobra pani"

• ,,Marta"

Twórczość Elizy Orzeszkowej to nie tylko powieści. Debiutowała ona opowiadaniem pt. ,,Obrazek z lat glodowych" (1866), w którym przedstawiła codzienne życie dwóch skrajnie różnych warstw społecznych - wykształconego ziemiaństwa oraz cierpiących biedę chłopów. W noweli pt. ,,ABC" opisuje los młodziutkiej nauczycielki, która prowadzi szkołę dla wiejskich dzieci bez wymaganych zezwoleń, a w ,,Dobrej pani" poznajemy kobietę, która przygarnia pod swój dach bezpańskiego pieska i dziewczynkę z domu dziecka, po czym szybko się nimi nudzi. Po zniesieniu cenzury w 1905 roku wydała cykl krótkich utworów, w których główną tematyką były powstańcze wspomnienia z czasów partyzanckich. Opatrzyła je tytułem ,,Gloria Victis".

• ,,Meir Ezofowicz"

• ,,Nad Niemnem"

• ,,Gloria Victis"

• ,,Dziurdziowie"

• ,,Cham"

A na koniec kilka ciekawostek:

Eliza Orzeszkowa wydała też kilka prac publicystycznych, jak na przykład ,,Kilka słów o kobietach", ,, O niedolach dziecięcych" czy ,,Patriotyzm i kosmopolityzm".

Była dwukrotnie nominowana do Nagrody Nobla. Jednak ani w 1905 roku, ani cztery lata później nie udało jej się znaleźć w gronie zwycięzców.

Przez całe swe życie działała na rzecz dobra wspólnego. Poświęcila się pracy organicznej, walce o równe prawa kobiet i mężczyzn. Po ogromnym pożarze, jaki strawił wiele mieszkań, zainicjowała zbiórkę funduszy dla pogorzelców.

Dziękujemy!

Filia nr 2

Ścieżka dźwiękowa pochodzi ze strony https://www.pacdv.com/sounds/