Filozofia Tomasza z Akwinu

filozoFia św. Tomasza z Akwinu

spis treści

2. Życiorys

3.Poglądy

1. Kto to?

4.1. Co możemy wiedziec o Bogu?

5.1. Droga "Z ruchu"

4.2. Co możemy wiedziec o Bogu?

5.3. Droga "Z przygodności..."

5.4. Droga "ze stopni..."

5.2. Droga"Z przyczynowości..."

6. Poglądy antropologiczne

5.5. Droga"Z celowości"

2. Cytaty

1. Kto to?

Tomasz z Akwinu - filozof scholastyczny, teolog, członek zakonu dominikanów. Był jednym z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa. Święty Kościoła katolickiego; jeden z doktorów Kościoła, który nauczając przekazywał owoce swej kontemplacji

2. Życiorys

Urodzony w 1223 lub 1225 w Roccasecca w Królestwie Neapolu, jako syn hrabiego Akwinu Landulfa i Teresy Caracciolo. Od 1239 studiował sztuki wyzwolone u Piotra z Hibernii na uniwersytecie w Neapolu, ale po pięciu latach porzucił zakon benedyktynów i przyłączył się do dominikanów. W drodze do Paryża został uwięziony przez rodzinę, która chciała, żeby Tomasz objął wysokie stanowisko kościelne, jednak mimo to wytrwał w swoim zamiarze bycia dominikaninem. Po uwolnieniu (1245) udał się na studia do Paryża. Następnie (w 1248) udał się na dalsze studia do Kolonii, gdzie był uczniem Alberta Wielkiego. Tam uzyskał stopień bakałarza biblijnego i napisał pierwsze dzieła Przebywał kilkakrotnie na uniwersytecie paryskim. W 1265 udał się do Rzymu, by nauczać w tamtejszej szkole dominikańskiej. W 1272 wyjechał do Neapolu, by założyć studium dominikańskie. 6 grudnia 1273 przeżył silne doświadczenie mistyczne i kryzys zdrowotny. Na początku 1274 roku papież wysyłał go na sobór w Lyonie i Tomasz podjął się tej podróży mimo złego stanu zdrowia. Po drodze zatrzymał się w zamku swej krewnej, gdzie bardzo się rozchorował. Przeczuwając zbliżającą się śmierć, poprosił by dano mu umrzeć w klasztorze, a ponieważ nie było w okolicy żadnego zgromadzenia dominikańskiego, został zawieziony do klasztoru cystersów w Fossanova w pobliżu Sonnino, gdzie zmarł 7 marca 1274 roku

3. poglądy

System filozoficzny Tomasza można najkrócej scharakteryzować jako konsekwentne przystosowanie klasycznych poglądów Arystotelesa do treści zawartych w teologicznej doktrynie chrześcijańskiej. Według św. Tomasza nie jest bezpośrednio znany umysłowi ludzkiemu ani Bóg, ani dusza, ani żadne prawdy ogólne. Człowiek rodzi się bez wiedzy i zdobywa ją dopiero w czasie życia. Jednocześnie Tomasz w sposób istotny wzbogaca myśl Arystotelesa; przede wszystkim wprowadza do swojego systemu kategorię istnienia, przez co istotnie modyfikuje całą koncepcję metafizyczną.

4.1. co możemy wiedzieć o bogu?

Człowiek rodzi się bez wiedzy o Boguio jego stworzeniu, ale może tę wiedzę uzyskać na dwa sposoby. • Wiara - czyli objawienie, które dana osoba otrzymuje bezpośrednio od Stwórcy w ramach łaski - pozwala na przyjęcie i zrozumienie prawd, które zostały zapisane w Biblii, ale nie mogą zostać pojęte przez umysł, np. prawdy o Trójcy Świętej, grzechu pierworodnym, stworzeniu świata itd. • Rozum jest przystosowany do postrzegania i rozumienia świata materialnego, dlatego może poznawać Boga wyłącznie pośrednio, dzięki badaniu stworzonej przez Niego natury. Wszystkie byty, w tym rośliny, zwierzęta i człowiek, zostały powołane do istnienia przez Najwyższego, dlatego na podstawie analizy ich cech można na zasadzie analogii - powiedzieć coś o naturze i cechach boskiej istoty. Tomasz opisywał każdą rzecz podobnie jak Arystoteles - jako efekt współdziałania materii, czyli możności i formy, nazywanej przez filozofa chrześcijańskiego aktem. Te dwa aspekty składają się na istotę, czyli na niepowtarzalną postać i tożsamość danego przedmiotu. Oprócz niej w każdym bycie można wyróżnić jeszcze jeden element, dzięki któremu dana rzecz istnieje w takim, a nie innym kształcie, i który sprawił, że ona powstała i trwa w czasie. Święty Tomasz nazwał ten czynnik istnieniem, czyli aktem całego bytu.

4.2. co możemy wiedzieć o bogu?

Wszystkie stworzenia i przedmioty na świecie składają się zatem z istoty (możności i aktu) oraz istnienia. Tylko jeden byt jest absolutnie prosty, ponieważ jest wyłącznie istnieniem - Bóg, który sam o sobie powiedział:„Jestem, który jestem" (czyli: istnieję, który istnieję). Bóg - jako czyste, samoistne i doskonałe istnienie jest źródłem, z którego wypływają wszystkie pozostałe byty. To on sprawił, że wszystko powstało i trwa w czasie, a więc istnieje. Takie rozumowanie doprowadziło Tomasza do przypuszczenia, że w świecie materialnym można znaleźć jeszcze inne dowody potwierdzające wiarę w boską obecność. Na podstawie rozumowego rozważenia zasad określających funkcjonowanie natury sformułował pięć argumentów na rzecz istnienia Boga, które nazwał drogami.

5.1. Droga "z ruchu"

Droga „z ruchu". Poznanie zmysłowe pozwala człowiekowi stwierdzić, że w rzeczywistości istnieje ruch. Za każdym razem ma on swoją przyczynę, ponieważ wszystko, co się porusza, zostało wprawione w ruch przez coś innego. Niemożliwe, aby ten łańcuch przyczyn ciągnął się w nieskończoność. Dlatego Tomasz doszedł do tego samego wniosku co Arystoteles: na początku musiał istnieć Pierwszy Nieruchomy Poruszyciel, czyli Bóg, który zapoczątkował ruch bytów.

5.2. Droga "z przyczynowości sprawczej"

Droga „z przyczynowości sprawczej”. Na świecie istnieje wielka liczba rzeczy – powstanie każdej z nich zostało spowodowane przez coś innego. Wszystko ma zatem swoją przyczynę i nie można sobie wyobrazić, aby jakiś byt materialny był przyczyną dla samego siebie. Dlatego musi istnieć Pierwsza Przyczyna, czyli Bóg, który zapoczątkował powstawanie rzeczywistości.

5.3. Droga "z przygodności i konieczności"

Droga „Z przygodności i konieczności”. Dzięki poznaniu zmysłowemu dowiadujemy się, że istoty materialne rodzą się i giną. Ich przemijanie w czasie dowodzi, że nie są one konieczne (mogą istnieć lub nie), a ich istnienie jest przygodne. Tomasz wnioskował stąd, że musi istnieć Bóg - byt konieczny, który sprawia, że mogą powstawać rzeczy przygodne i niekonieczne.

5.4. Droga "ze stopni doskonałości

Droga „ze stopni doskonałości". Myśliciel z Akwinu uważał, że natura jest zorganizowana według pewnej hierarchii, w której byty znajdujące się na wyższych szczeblach są doskonalsze od tych na szczeblach niższych. Taka ,,drabina" istnień nie może wznosić się w nieskończoność, dlatego na jej szczycie musi znajdować się Bóg, który nie posiada żadnych niedoskonałości.

5.5. Droga "z celowości"

Droga „z celowości”. Filozof dostrzegał w rzeczywistości ład i harmonię - oznaczało to dla niego, że wszystkie istoty dążą do realizacji celu swojego istnienia, czyli do własnego dobra. Naturę tworzą jednak w większości stworzenia i rzeczy nierozumne, które nie mogą dowiedzieć się o celu swojego życia. Stąd wynika wniosek, że musi istnieć Bóg, czyli istota, która zarządza światem w sposób celowy.

6. poglądy antropologiczne

Człowiek jest osobą. Status bytu osobowego uzyskuje się dzięki godności, która jest doskonałością sposobu istnienia. Doskonałość ta charakteryzowana jest jako szczególna indywidualność i jednostkowość. Podstawą godności jest wolny wybór możliwy dzięki rozumności. Dzięki przyjęciu koncepcji Arystotelesa, Tomasz uzyskał filozoficzne fundamenty, aby porzucić pogląd Platona, że tylko dusza jest człowiekiem, a ciało jest nie częścią, lecz narzędziem człowieka. Zdaniem Tomasza cielesność również należy do natury człowieka. Dusza, będąca rzeczywistym bytem jest integralnie powiązana z ciałem, tak dalece, że w sensie właściwym o ciele człowieka można mówić jedynie wtedy, gdy człowiek żyje, gdy dusza organizuje materię; to dusza sprawia, że powstaje ciało człowieka, i stąd mylące jest mówienie o połączeniu duszy i ciała, a należy raczej mówić o połączeniu duszy i materii, którego „efektem” jest człowiek, w tym jego ciało. Stąd człowiek jest osobą jako posiadający ciało, a sama dusza nie jest bytem osobowym – jest ona, o ile istnieje bez ciała, tzw. „bytem niekompletnym”. W Kwestii dyskutowanej «O duszy» Tomasz twierdził, że dusza jest jedną substancją, łączącą się z ciałem nie tylko jako element je poruszający (ut motor), jak uważał Platon, lecz, jak też uznawał Arystoteles, jest ona przede wszystkim formą ciała. Mimo iż ma w sobie trzy elementy: wegetatywny, zmysłowy i racjonalny jest jedną substancją. Gdyby trzy rodzaje dusz: rozumna – charakterystyczna dla ludzi, zmysłowa – charakterystyczna dla pozostałych zwierząt i wegetatywna – charakterystyczna dla roślin, dająca wzrost, nie tworzyły w duszy jednej substancji, ciało nie stanowiłoby jedności, lecz złożenie (aggregatio), gdyż trzy dusze byłyby formami trzech osobnych elementów ludzkiego ciała: roślinnego, zwierzęcego i ludzkiego. Człowiek ma zatem tylko jedną substancję duszy – una anima secundum substantiam, która jest rozumna, zmysłowa i wegetatywna.

7. popularnecytaty

"Sprawiedliwie nie oznacza po równo.""Leży w naturze miłości, że miłującego przemienia ona w miłowanego." - Tomasz z Akwinu

dziękujemy za uwagę

Arkadiusz Bącela i Kacper Powiatrzyński