HISZPANIA - WOS

Hiszpania

Forma rządu, władza wykonawcza, władza ustawodawcza, system polityczny, ustrój terytorialno-polityczny

Hiszpania, Królestwo Hiszpanii (hiszp. España, Reino de España) – państwo w zachodniej części Europy Południowej, położone głównie na Półwyspie Iberyjskim, obejmujące także Baleary na Morzu Śródziemnym, Wyspy Kanaryjskie na Oceanie Atlantyckim, mniejsze wysepki oraz tereny w północnej Afryce.Składa się z 17 regionów autonomicznych i dwóch miast autonomicznych. Stolicą i największym miastem jest Madryt, duże znaczenie ma również Barcelona. Państwo ma powierzchnię 505 944 km²[1], będąc czwartym co do wielkości państwem w Europie, po Rosji, Ukrainie i Francji. Ludność oscyluje na poziomie 50 mln. Na zachodzie Hiszpania graniczy z Portugalią, na południu z należącym do Wielkiej Brytanii Gibraltarem, oraz przez Ceutę i Melillę z Marokiem. Na północnym wschodzie, przez Pireneje, kraj graniczy z Francją i Andorą.

01

uStrój polityczny i gŁOWA PAŃSTWA

Hiszpania jest dziedziczną monarchią parlamentarną. Na czele Królestwa Hiszpanii stoi wywodzący się z dynastii Burbonów król Filip VI. Uznanie i szacunek należny osobie Króla nierozerwalnie związany jest z jego rolą jaka przypadła mu w procesie budowania i tworzenia demokracji parlamentarnej Hiszpanii. Monarcha, mimo iż cieszy się ogromnym autorytetem w społeczeństwie nie ma w swych rękach żadnej realnej władzy, choć przysługuje mu prawo łaski, może też na wniosek premiera rozwiązać każdą z izb parlamentu oraz nie podpisać ustawy. Mianuje on szefa rządu, który zawsze wywodzi się ze zwycięskiego ugrupowania. Może wygłaszać orędzia do narodu (w wyjątkowych sytuacjach). Jest również najwyższym dowódcą wojska. Król przeznacza 1/3 czasu na sprawy wojskowe, organizuje manewry i przyjmuje generałów i admirałów na audiencjach (może też promować wojskowych na te stanowiska). Małżonką monarchy i równocześnie królową Hiszpani jest Królowa Letycja.

premier i władza wykonawcza

Władzę wykonawczą sprawuje rząd hiszpański, w skład którego wchodzą: rządzący premier - Pedro Sánchez, jego zastępca oraz Rada Ministrów, która tworzy gabinet. Premier wybierany jest przez Kongres Deputowanych – izbę niższą Kortezów; po inwestyturze otrzymuje nominację od króla, przed którym składa przysięgę lub obietnicę. Jego pozycja oparta jest o artykuły od 97 do 116 obowiązującej Konstytucji. Jego głównym zadaniem jest kierowanie pracami rządu i koordynacja pracy jego członków. W czasie sprawowania funkcji Przewodniczącego Rządu nie może prowadzić żadnej działalności zawodowej ani przedsiębiorczej. Posiada uprawnienia do powoływania i zwalniania ministrów gabinetu. Rząd Hiszpanii stanowi ogół centralnych organów administracyjnych sprawujących władzę wykonawczą w Królestwie Hiszpanii. Centralnymi elementami jego struktury są Przewodniczący Rządu (premier) i Rada Ministrów. Istnieje również Rada Stanu, która jest organem doradczym, wydającym niewiążące opinie dla rządu w Hiszpanii.

WŁADZA USTAWODAWCZA

Władzę ustawodawczą w Królestwie Hiszpanii sprawują: Kortezy Generalne - dwuizbowy parlament. Składa się z Kongresu Deputowanych (Congreso de los Diputados) i Senatu (Senado). Jego siedzibą jest Madryt. Kongres Deputowanych tworzy 350 członków wybieranych na 4-letnią kadencję w oparciu o ordynację proporcjonalną. Wyjątkiem są dwa okręgi jednomandatowe w enklawach Ceuta i Melilla. Głosy na mandaty przeliczane są w każdej z 52 prowincji oddzielnie z wykorzystaniem metody D’Hondta. Próg wyborczy wynosi 3% w skali okręgu. Czynne i bierne prawo wyborcze przysługuje obywatelom od 18 roku życia. Kongres Deputowanych jest izbą zdolną do zatwierdzania lub odrzucania ustaw, inicjowania procesów ustawodawstwa oraz z głównym prawem głosowania na premiera lub odrzucenia go. Kongres Deputowanych jest izbą reprezentującą wszystkich obywateli Hiszpanii.

Senat (hisz. Senado) – izba wyższa Kortezów, parlamentu hiszpańskiego. Tworzy go 266 senatorów, wybieranych lub nominowanych w tym samym czasie co Kongres Deputowanych na tę samą 4-letnią kadencję. 208 senatorów wybieranych jest w oparciu o ordynację większościową w wielomandatowych okręgach wyborczych. Co do zasady każda prowincja wybiera 4 senatorów, z wyjątkiem prowincji wyspiarskich, które wybierają 1-3. Pomimo że wybieranych w danej prowincji jest 4 członków Senatu, każdy wyborca ma do dyspozycji tylko 3 głosy, a poszczególne partie mianują po 3 kandydatów. Dzięki temu ograniczeniu zwycięska partia nie zdobywa wszystkich mandatów, lecz zazwyczaj wygrywa w danej prowincji w stosunku 3-1.Pozostałe mandaty nie są obsadzane w drodze wyborów bezpośrednich, ale senatorów nominują parlamenty 17 wspólnot autonomicznych. Parlament każdej wspólnoty może nominować 1 senatora na każdy milion mieszkańców. Po zaokrągleniu (np. Madryt liczy 5,6 miliona mieszkańców, a wyznacza 6 członków Senatu) oznacza to, że obecnie w ten sposób wyznaczanych jest 58 senatorów. Senat może zawetować ustawę, ale może ją również unieważnić, lecz tylko w sytuacji kiedy Kongres Deputowanych posiada większość bezwzględną (większość osiągnięta, gdy podczas głosowania liczba głosów za wnioskiem jest większa od sumy głosów przeciw i wstrzymujących się, aby wniosek został przyjęty, liczba osób popierających go musi stanowić więcej niż 50% wszystkich głosów). Senat posiada większe uprawnienia w odniesieniu do wspólnot autonomicznych na poziomie regionalnym. Podobnie jak w Polsce, hiszpański Senat ma w stosunku do izby niższej ograniczone uprawnienia: tylko Kongres Deputowanych zatwierdza rząd udzielając premierowi wotum zaufania, a decyzje Senatu mogą być zmienione, jeśli głosuje za takim rozwiązaniem większość bezwzględna Kongresu.

władza sądownicza

Władza sądownicza jest niezależna od rządu Hiszpanii oraz parlamentu i składa się z tak jak w Polsce z różnych instancji sądów z Sądem Najwyższym (Tribunal Supremo) na czele. Trybunał Konstytucyjny - został powołany do kontroli konstytucyjności prawa uchwalanego przez parlamenty ogólnopaństwowy i regionalne. Trybunał kontroluje również wszystkie traktaty międzynarodowe podpisywane przez rząd hiszpański. Od 1985 roku trybunał kontroluje poprawność przebiegu wyborów (parlamentarnych i samorządowych). Trybunał ma wystarczającą moc i autorytet, aby być stroną rozjemczą w razie zaistnienia sporów prawnych pomiędzy sądem centralnym (w Madrycie) a sądami autonomicznymi (które posiadają wszystkie wspólnoty autonomiczne) lub pomiędzy sporami, których uczestnikami są dwa lub więcej sądów regionalnych. W związku z licznymi regionami autonomicznymi oraz ich konstytucyjnymi prawami Trybunał odgrywa ważną rolę na hiszpańskiej scenie politycznej. W Trybunale zasiada 12 sędziów, którzy są zaprzysiężeni na dziewięcioletnią kadencję. 4 członków Trybunału wybiera Kongres Deputowanych, 4 członków jest wybieranych przez senat, 2 członków wybieranych jest przez rząd a 2 ostatnich członków jest wybieranych przez Radę Sądowniczą. Wszyscy wybrani sędziowie są oficjalnie zaprzysiężeni przez króla Hiszpanii. Aby zostać sędzią trybunału, trzeba mieć 15 lat doświadczenia w zawodzie (prawnik, sędzia, pracownik sądu, wykładowca uniwersytecki). Członkowie Trybunału wybierają przewodniczącego i wiceprzewodniczącego na trzyletnią kadencję.

System polityczny

System polityczny w Hiszpanii to monarchia parlamentarna, w której rządzący monarcha pełni funkcję oficjalnej głowy państwa, a premier jest szefem rządu. To również system parlamentarno - gabinetowy, w którym rząd z premierem na czele jest powołany przez parlament we współpracy z głową państwa, a odpowiedzialność polityczną ponosi przed parlamentem. Władza wykonawcza, czyli egzekutywa, ma też prawo wystąpić do głowy państwa z wnioskiem o rozwiązanie parlamentu.

Władze lokalne i regionalne w hiszpanii (ustrój terytorialny)

Oprócz rządu krajowego istnieją trzy inne szczeble władzy w Hiszpanii – regionalne wspólnoty autonomiczne, lokalne prowincje i gminy. Istnieje 17 wspólnot autonomicznych (plus dwa miasta autonomiczne), które są podzielone na 50 prowincji. Prowincje są następnie dalej dzielone na gminy.Tożsamość i organizacja regionalna są w Hiszpanii bardzo silne, a Konstytucja z 1978 r. bardzo poważnie podkreślała prawo do autonomii i samorządności. Jednakże, chociaż hiszpański system polityczny jest wysoce zdecentralizowany, to rząd centralny zachowuje pełną suwerenność.Wspólnoty autonomiczne są zorganizowane na wzór systemu parlamentarnego, z których każda składa się z władzy wykonawczej oraz ustawodawczej z własnym statutem autonomicznym zatwierdzonym przez parlament narodowy. Jednak dokładne struktury różnią się między społecznościami, przy czym większą władzę przekazano „historycznym narodowościom” w Kraju Basków, Katalonii i Galicji.Wspólnoty autonomiczne w Hiszpanii to Andaluzja, Aragonia, Asturia, Baleary, Kraj Basków, Wyspy Kanaryjskie, Kantabria, Kastylia-La Mancha, Kastylia-León, Katalonia, Estremadura, Galicja, La Rioja, Madryt, Murcja, Nawarra i Walencja. Dwa autonomiczne miasta to Ceuta i Melilla.Samorząd lokalny w Hiszpanii jest przeważnie prowadzony na szczeblu gminnym. Obywatele wybierają lokalnych radnych, którzy następnie wybierają burmistrza, który powołuje radę miejską. Do obowiązków gmin należy zarządzanie lokalną policją oraz polityką ruchu drogowego, planowaniem urbanistycznym, a takę polityką socjalną czy ustanawianiem lokalnych podatków.

Główne partie w Hiszpanii oraz ich przywódcy polityczni

Hiszpańska Socjalistyczna Partia Robotnicza (Partido Socialista Obrero Espanol – PSOE)

- demokratyczna socjalistyczna i proeuropejska partia utworzona w 1879 r., Która rządziła Hiszpanią przez różne okresy w całej jej historii. Obecnie kierowany przez premiera Pedro Sancheza.

Partia Ludowa (Partido Popular)

- konserwatywna partia chrześcijańska, wcześniej znana jako Sojusz Ludowy, która często tworzyła rząd Hiszpanii, zarówno większości, jak i mniejszości. Partię odsuniętą od władzy w czerwcu 2018 r. Przewodzi jej obecnie Pablo Casado.

United We Can (Unidos Podemos)

- partia socjalistyczna utworzona z sojuszu partii lewicowych w celu zakwestionowania wyborów w 2016 roku. Kierowana przez Pablo Iglesiasa partia ma obecnie 71 mandatów w Kongresie.

Obywatele (Ciudadanos)

– katalońska centroprawicowa partia liberalna utworzona w 2006 roku. Proeuropejska i nacjonalistyczna. Kierowana przez Alberta Rivera partia zdobyła 32 mandaty w wyborach w 2016 roku

Republikańska Lewica Katalonii-Katalonii Si (Esquerra Republicana de Catalunya-Catalunya Si – ERC CatSi

– partia koalicyjna utworzona z prokatalońskich partii niepodległościowych utworzona w 2011 roku. Partia posiada 9 mandatów w Kongresie.

Katalońska Europejska Partia Demokratyczna (Partit Democrata Europeu Catala – PdeCAT)

– proeuropejska katalońska partia nacjonalistyczna założona w 2016 r. Posiada 8 miejsc w Kongresie.

Baskijska Partia Nacjonalistyczna (Partido Nacionalista Vasco – PNV)

– centroprawicowa baskijska partia nacjonalistyczna założona w 1895 r., Której obecnie przewodzi Andoni Ortuzar. Posiada 5 mandatów w Kongresie.

Kraj Basków Unite (Euskal Herria Bildu – EHB)

– lewicowa baskijska partia nacjonalistyczna utworzona w 2011 roku. W 2016 roku zdobyła 2 mandaty w Kongresie.

Koalicja Kanaryjska (Coalicion Canaria)

– centroprawicowa partia rządząca Wyspami Kanaryjskimi od jej powstania w 1993 roku. Posiada jeden mandat w hiszpańskim parlamencie.

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ!

Róża Nawrocka klasa IIH