Stylizacja - jej rodzaje i funkcje w tekstach

Stylizacja - jej rodzaje i funkcje w tekstach

Archaizacja

Polega na wprowadzeniu do utworu literackiego słownictwa, elementów fleksyjnych i składniowych charakterystycznych dla języka minionych epok. Najczęściej jest stosowana w powieściach historycznych, szczególnie w monologach i dialogach. Najważniejszą funkcją archaizacji jest oddawanie atmosfery i kolorytu epoki. W Potopie Henryka Sienkiewicza stylizacja archaiczna obecna jest przede wszystkim w wypowiedziach bohaterów - pojawiają się archaizmy leksykalne, fleksyjne i składniowe.

Kolokwializacja

Stylizacja ta polega na ukształtowaniu tekstu na wzór stylu potocznego z wykorzystaniem potocznej, nacechowanej emocjonalnie leksyki oraz potocznej składni (np. anakolutów czy elips). Występują w niej charakterystyczne dla języka mówionego elementy - szyk przestawny, skróty myślowe, urwane zdania, zaburzona poprawność składniowa czy słownictwo. Kolokwializacja służy upodobnieniu tekstu do języka potocznego.

Dialektyzacja

Jest to stylizacja polegająca na wprowadzaniu do tekstu elementów charakterystycznych dla dialektu lub gwary. Zabieg ten polega na takim ukształtowaniu języka, aby zawierał elementy dialektu czy gwary w tekście, który nie jest pisany przez osobę używającą tej odmiany języka na co dzień. Dialektyzacja posługuje się charakterystycznym dla dialektu czy gwary słownictwem oraz typową dla nich składnią. W tekście dialektyzacja służy przede wszystkim wskazaniu wiejskiego pochodzenia bohatera.

Argotyzacja

To inaczej stylizacja środowiskowa - charakteryzuje się występowaniem w tekście środowiskowej odmiany języka, np. gwary młodzieżowej lub języka mieszczańskiego.W utworze literackim argotyzacja służy przede wszystkim indywidualizacji języka bohaterów. Sposób wypowiadania się dostarcza wiele informacji o przynależności do określonej grupy społecznej, poziomie wykształcenia czy zainteresowaniach.

Profesjonalizacja

To rodzaj stylizacji polegający na ukształtowaniu tekstu (głównie za pomocą odpowiedniego słownictwa) tak, aby naśladować wypowiedź w odmianie języka charakterystycznej dla danej grupy zawodowej. Celem użycia profesjonalizacji jest indywidualizacja języka bohaterów lub nadanie wypowiedzi żartobliwego charakteru.

Kancelaryzacja

To rodzaj stylizacjij polegający na naśladowaniu stylu urzędowo - kancelaryjnego przede wszystkim przez użycie słownictwa oraz sformułowań właściwych dla stylu urzędowego. Kancelaryzacja często wykorzystywana jest w celu wprowadzenia elementów żartobliwych.

Scjentyzacja

Ten rodzaj stylizacji pozwala stworzyć wypowiedź przypominającą swoim językiem tekst naukowy. Charakteryzuje się przede wszystkim występowaniem terminów naukowych i odwołań do autorytetów naukowych. Scjentyzacja często wykorzystywana jest w literaturze fantastycznej science fiction w celu stworzenia złudzenia tematyki naukowej, a przez to uprawdopodobnienia fikcji literackiej.

Poetyzacja

Stylizacja ta polega głównie na zastosowaniu w tekście tak zwanych poetyzmów, czyli słów, wyrażeń czy fraz charakterystycznych dla stylu artystycznego, a także typowych dla tego stylu środków stylistycznych. Poetyzacja może być wykorzystywana także w obszarze samej literatury pięknej, np. przez wprowadzanie do prozy epickiej elementów charakterystycznych dla języka liryki. Ten rodzaj stylizacji służy między innymi metaforyzacji wypowiedzi, wprowadzeniu do niej znaczeń przenośnych, nadaniu klimatu niezwykłości.

Stylizacja biblijna

Stylizacja ta polega na nadaniu tekstowi cech charakterystycznych dla języka biblijnego (np. inwersje składniowe, charakterystyczny szyk przestawny przydawki, stosowanie archaizmów leksykalnych, semantycznych i frazeologicznych typowych dla Biblii). Często elementem stylizacji biblijnej jest odwołanie do postaci, nawiązania do sytuacji, wykorzystanie biblijnych symboli i alegorii czy gatunków biblijnych. Dzięki tego rodzaju stylizacji uzyskuje się efekt uwznioślenia treści utworu, nadania opisywanym wydarzeniom wymiaru symbolicznego i uniwersalnego.

Stylizacja mitologiczna

Polega na odwołaniu do postaci mitologicznych, wydarzeń z mitologii, charakterystycznych elementów mitu jako rodzaju opowieści, mitologizmów. Ukształtowany w taki sposób tekst charakteryzują podniosły nastrój, heroizacja bohaterów, stosowanie form nieokreślonych, wskazujących na ponadczasowość opisywanych zdarzeń, symboli mitologicznych. Stylizacja mitologiczna służy przede wszystkim uniwersalizacji treści i podkreśleniu znaczenia prezentowanych zdarzeń.