Orzeszkowa

Eliza Orzeszkowa

Nad niemnem

gloria victis

Świat przedstawiony w powieści Nad Niemnem

czas: lata 80. XIX wiekumiejsce: Litwa: Korczyn, zaścianek Bohatyrowiczów

Główne wątki w powieści:

1. Miłość Justyny Orzelskiej do Jana Bohatyrowicza

2. Relacja dwór - zaścianek

3. Konflikt między Benedyktem Korczyńskim a jego synem

Najważniejsi bohaterowie

Marta Korczyńska

Benedykt Korczyński

Witold Korczyński

Jan Bohatyrowicz

Anzelm Bohatyrowicz

Justyna Orzelska

Warstwy społeczne

• Arystokracja: dziedziczą ogromny majątek, nie muszą pracować; Teofil Różyc, Zygmunt Korczyński, Andrzejowa Korczyńska

• Średnia szlachta: posiadają pewien majątek, ale cały czas muszą o niego dbać; Benedykt Korczyński, Bolesław Kirło, Justyna Orzelska

• Szlachta zaściankowa: posiadają tytuł, ale i ogromne problemy finansowe, żyją jak chłopi; Bohatyrowicze

Kult pracy w powieści

Praca jest wartością najwyższą. Jest dla bohaterów radością i sensem życia. To na podstawie stusunku do pracy oceniamy bohaterów:

- ludzie prowadzący próżniaczy tryb życia: Różyc, Kirło, Orzelski

- ludzi pracy: Benedykt, Marta, Jan, Anzelm, Kirłowa

żniwa

Czas żniw jest dla bohaterów czymś w rodzaju wielkiego święta.

Orzeszkowa opisała je używając wielu porównań i metafor, np. zboże - złoto, pracownicy - mrowie. Praca żniwiarzy jest godna podziwu, uszlachetnia. Przede wszystkim jest to praca utylitarna.

mit oracza - żywiciela

Stosunek do historii

Książkowe wydanie Nad Niemnem ukazało się w 25. rocznicę powstania styczniowego.Pozytywiści odrzycili patriotyzm walki, skupiając się na patriotyzmie pracy. Powstanie wywarło duży wpływ na losy wszystkich bohaterów powieści.

mowa ezopowa

Ze względu na cenzurę Orzeszkowa nie używa bezpośrednich określeń, podejmując tematykę powstania styczniowego.

Język ezopowy to swoisty kod pełen niedopowiedzeń, aluzji, peryfraz, alegorii i symboliki.

Dwa pokolenia polaków

- uczestnicy i świadkowie powstania: Andrzej Korczyński i Jerzy Bohatyrowicz, Dominik Korczyński, Anzelm Bohatyrowicz, Benedykt Korczyński, Marta, Andrzejowa

- druga generacja: Jan Bohatyrowicz, Justyna, Teofil Różyc, Witold i Zygmunt Korczyńscy

Mogiła powstańców

Bezimienny grób Andrzeja Korczyńskiego, Jerzego Bohatyrowicza i ich towarzyszy broni jest symbolem powstania, ale i zjednoczenia szlachty i zaścianka

Przypomina o wspólnej sprawie wszystkich Polaków. Jest symbolem polskości i patriotyzmu.

Legenda o Janie i Cecylii

Historia powstania rodu Bohatyrowiczów otoczona szczególnym kultem. Jan i Cecylia wywodzili się z różnych stanów. Osiedli w litewskiej puszczy i dzięki swojej pracy założyli piękną i bogatą miejscowość. Za ich zasługi król Zygmunt August nadał im szlachectwo i nazwisko.

Miłość Jana i Justyny jest analogią do miłości mitycznych bohaterów.

Przyroda w powieści

Opisy przyrody są niezwykle ważnym elementem powieści. Podkreślają silny związek człowieka z naturą. Niemen ma charakter symboliczny i sakralny. Podkreśla nieprzemijalność natury. Przyroda tworzy świat idealny - motyw Arkadii.

Nad Niemnem jako epopeja

- zbiorowy bohater - szlachta - wątek miłosny - wielkie momenty z historii - sposób prezentacji przyrody - epickość

Świat przedstawiony w noweli gloria victis

czas: 50 lat po powstaniu i 1863r.miejsce: Polesie litewskie

Bohaterowie

opowiadający: - Dąb - Wiatr - Brzoza - Świerk

opowieści:-Maryś Tarłowski -Jagmin -Aniela Tarłowska -Romuald Traugutt

Wizja i rola przyrody

Przyroda poddana została zabiegowi personifikacji. Brzoza, Dąb i Świerk opowiadają historię z czasu powstania. Ich słuchaczem jest Wiatr.

Przyroda jako jedyna pamięta o tragicznym losie powstańców. Przystraja grób, na który nikt już nie przychodzi. Natura przechowuje pamięć o poległych, a wiatr niesie ją dalej.

Obraz powstania styczniowego i znaczenie tytułu

Orzeszkowa zwraca uwagę na poświęcenie, z jakim walczyli uczestnicy powstania. Podkreśla tragizm sytuacji, ponieważ zryw z góry skazany był na klęskę.

Tytuł "chwała zwyciężonym" - jest wyrażeniem szacunku dla tych, którzy walczyli i polegli.

kult mogiły

Symbol odwagi, oddania ojczyźnie, ale i tragizmu młodych ludzi.

konwencja artystyczna

- stylizacja biblijna: słownictwo i frazeologia, przywołanie postaci i motywów biblijnych - mitologizacja: postacie z mitologii greckiej, wydarzenia z historii starożytnej