Kamienie na szaniec - cykl lekcji

Kamienie na szaniec

Aleksander Kamiński

CYKL LEKCJI

Janusz Aftyka

cykl lekcji

reportaż

lekcja nr 1

lekcja nr 2

lekcja nr 3

lekcja nr 4

lekcja nr 5

Ćwiczenia

książka pdf

lekcja nr 6

plansza edukacyjna

streszczenie

obejrzyjcie film

i przygotujcie krótką notatkę na temat bohaterów książki Aleksandra Kamińskiego

Lekcja nr 1

Temat: O ludziach, KTÓRZY POTRAFILI WCIELIĆ W ŻYCIE DWA WSPANIAŁE IDEAŁY: BRATERSTWO I SŁUŻBĘ OJCZYZNY.

Janusz Aftyka

DODATKI

Ćwiczenia

reportaż

książka pdf

plansza edukacyjna

streszczenie

obejrzyjcie film

i przygotujcie krótką notatkę na temat bohaterów książki Aleksandra Kamińskiego

wskażcie najważniejsze tematy przedstawione w lekturze i zapisz je w formie notatki

+info

Autor, Aleksander Kamiński, jako działacz harcerski, organizator Szarych Szeregów, osobiście znał bohaterów swojej książki, był świadkiem ich działań; łączyła go z nimi przyjaźń.

infoRMACJA

Posłuchajcie słów otwierających lekturę.

Jaki jest sens przywołanego tekstu, zawierającego autorską intencję dotyczącą książki?

Kolejne lekcje będą rozwijać te poszczególne aspekty życia bohaterów.

scharakteryzuj bohaterów

Alek

Zośka

Rudy

+info

+info

+info

Pobierz kartę pracy

Pomocne zadanie interaktywne

Szanse, które chłopcy dostali do rąk.

Przedstawcie środowisko, w którym trzej bohaterowie dorastali i zdobywali doświadczenie. Notatkę zapiszcie do zeszytu.

karta pracy

Zapoznajcie się z dodatkowymi informacjami o rodzinach chłopców.

rodzina alka

ojciec, też Aleksy, jako dyrektor fabryki karabinów odmówił współpracy z Niemcami i został rozstrzelany w listopadzie 1939 r.; matka Janina aresztowana w 1942 r., przeżyła obóz koncentracyjny

rodzina rudego

ojciec Stanisław Bytnar urodził się w chłopskiej rodzinie, był harcerzem, żołnierzem I Brygady Legionów Piłsudskiego (kultywował w rodzinie tradycje patriotyczne), pełnił funkcję kierownika Szkoły Specjalnej dla dzieci niepełnosprawnych; matka też pracowała w szkolnictwie

rodzina zośki

ojciec był profesorem Politechniki Warszawskiej, wybitnym uczonym i inżynierem, działał w Radzie Wychowawczej Szarych Szeregów, przyjaźnił się z Aleksandrem Kamińskim

Kiedy rozpoczyna się właściwa akcja "Kamieni na szaniec"?

Jest to przełomowy moment w życiu bohaterów:

koniec szkoły (dzieciństwa) = wejście w dorosłość

Przytoczcie fragmenty tekstu dotyczące planów bohaterów na przyszłość, dokonajcie analizy urywków, zapiszcie w zeszycie notatkę.

Co oznacza francuski zwrot noblesse oblige? Przez kogo i w jakich okolicznościach został on przywołany?

Czy taka postawa jest aktualna, jakimi ideałami kierują się młodzi Polacy żyjący w XXI wieku planując swoją przyszłość? Wymieńcie takie elementy postawy bohaterów, które mogłyby być dla Was wzorem.

dziękuję za dzisiejsze zajęcia

Janusz Aftyka

Lekcja nr 2

Temat: W okupowanej Warszawie

Janusz Aftyka

Zwróćcie uwagę na metaforyczne tytuły rozdziałów. Przywołują one skojarzenia ze słowami: słońce, burza, mgła. Wyjaśnijcie ich znaczenie..

Jaką zmianę w życiu bohaterów spowodowała wojna?

Słoneczne dni zginęły w burzy i we mgle...

Jak chłopcy myśleli o nadciągającej wojnie? Dokonajcie analizy fragmentu kończącego rozdział pierwszy:

„– Ale, słuchajcie, cóż to z tą wojną będzie? Zacznie się czy nie zacznie? Gotowa nam pokiełbasić wszystkie plany. – Nie bój się, Andrzejku! Pięć razy pan Hitler się obejrzy, nim na nas, na Francuzów i na Anglików skoczy. A jak skoczy, to dostanie w zęby fest. Chłopcy uśmiechnęli się, zapanowała chwila ciszy. Przed oczyma beztroskiej wyobraźni przesuwały się potężne polskie czołgi, niezwyciężone pułki polskiej piechoty, i naród cały zjednoczony i zwarty wokół naczelnego wodza i rządu. Niech no tylko Hitler spróbuje! Odechce się mu wojny już po paru miesiącach”.

Początek II wojny światowej, agresja Niemiec i ZSRR na Polskę

Zapoznajcie się z przebiegiem działań wojennych dzień po dniu (do 17 września). W tym celu obejrzyjcie 3 pierwsze filmy z kalendarium zamieszczonego na stronie www.1wrzesnia39.pl

Zapoznajcie się również z wydarzeniami związanymi z Warszawą, w której mieszkali bohaterowie książki

Możecie też obejrzeć fragment filmu fabularnego pt. "Katyń" (fragment 2:55 - 4:50

Kapitulacja Warszawy (oś czasu 8-28 września 1939 r.)

Zanotujcie najważniejsze fakty

Reakcje Polaków na klęskę wrześniową:

Fakty z życia bohaterów we wrześniu 1939 r.

Notatka

obejrzyjcie film

ukazujący zniszczenia Warszawy.

Tak wyglądała Warszawa, do której wrócili harcerze po „bezsensownej włóczędze nakazanej przez chaos decyzji”.

Określcie, jakie stanowisko wobec klęski wrześniowej przyjęli bohaterowie.Zapiszcie ich pierwsze próby działań.

Notatka

dziękuję za dzisiejsze zajęcia

Janusz Aftyka

Lekcja nr 3

Temat: O ludziach, których czyny wycisnęły piętno na stolicy.W służbie Małego Sabotażu.

Janusz Aftyka

Uzupełnijcie notatkę na podstawie dodatkowych informacji, które zamieszczone zostały na końcu książki.

- Zawisza

- Szare Szeregi

- Bojowa Szkoła

- Grypy Szturmowe

Wawer - kryptonim konspiracyjnej organizacji młodzieżowej, której celem była akcja Małego Sabotażu.

Korzystając ze słownika wyrazów obcych, wyjaśnijcie, czym różni się sabotaż od dywersji. Wnioski zapiszcie w zeszycie.

„W marcu 1941 roku trafili wreszcie na właściwy tor. Związali się z akcją małego sabotażu, prowadzoną przez organizację podziemną Wawer, która stanowiła wówczas czoło otwartej walki z okupantem w kraju na odcinku szczególnie istotnym – odcinku oddziaływania niezależnej polskiej myśli na najszersze rzesze narodu.W okresie szczytowych powodzeń Niemiec, w okresie największego wzrostu ich potęgi – udany dowcipny pomysł propagandowy wytwarzał ten szczególny nastrój Warszawy, który ją będzie charakteryzował przez całą okupację, nastrój niczym nie zmąconej wiary w słuszność własnej sprawy i kpiarskiego stosunku do tak zwanych ‘tymczasowych’. Nowa robota otworzyła chłopcom okazję do prawdziwie czynnej służby w pracy niepodległościowej”.

Akcje Małego Sabotażu

Każdą z nich zapiszcie w zeszycie.

Akcje Małego Sabotażu-na czym polegały?

Rozbijanie szyb fotografom, którzy wystawiali zdjęcia niemieckich żołnierzy.

Akcja zniechęcająca Polaków do chodzenia do kina.

Akcje Małego Sabotażu-na czym polegały?

Specjalna ulotka dla młodzieży wydana przez "Wawer".

Akcje Małego Sabotażu-na czym polegały?

Akcja przeciwko kolaborantowi Paprockiemu.

PAPROCKI – właściciel restauracji pośredniczący w prenumeracie niemieckich propagandowych gazet.

Akcje Małego Sabotażu-na czym polegały?

Znaki malowane na murach przez członków organizacji "Wawer".

Akcje Małego Sabotażu-na czym polegały?

Walka z propagandą Goebbelsa.

Akcje Małego Sabotażu-na czym polegały?

Najważniejsze „wynalazki” Rudego usprawniające walkę z okupantem.

Z jakimi wydarzeniami jest związana podobizna Mikołaja Kopernika?

Notatka

Akcje Małego Sabotażu-na czym polegały?

Akcja sabotażowa Alka - zdjęcie niemieckiej tablicy z pomika Mikołaja Kopernika.

Zastanówcie się, co pomogło w skutecznym przeprowadzeniu akcji, jakich umiejętności, cech charakteru wymagały od bohaterów?

Jakie były skutki działań Małego Sabotażu?

Notatka

dziękuję za dzisiejsze zajęcia

Janusz Aftyka

Lekcja nr 4

Temat: O ludziach, którzy umieli pięknie żyć... Dni powszednie herosów.

Janusz Aftyka

POZA WALKĄ

Jakim zajęciom bohaterowie poświęcali czas w okupacyjnej rzeczywistości?

Na jakie tematy toczyli dyskusje?

Gdzie wybierali się na wycieczki?

Gdzie uczyli się i studiowali?

Jakie zajęcia zarobkowe podejmowali?

MIŁOŚĆ

Odgadnijcie, kogo dotyczy ten opis.

„była szczupłą brunetką, miała delikatną cerę [...] rozważna, zrównoważona, skupiona, zwarta w swych myślach i zamierzeniach. Potrafiła wytworzyć wokół Alka atmosferę ciepła, serdeczności i spokoju”.

Opiszcie związek Alka i Basi.

„Jakżeż cudownie się czuli. Na długie popołudnia, a czasem o wczesnym świcie szli na spacery do lasu i tam gadali, gadali. Dziewczyna, las i ciekawa rozmowa – czyż może być przyjemniejszy odpoczynek? Rozmawiali o wszystkim. O książkach i życiu. [...] Często też rozmawiali o przyszłości Alka”.

Wniosek

Rozpoznajecie, o jaką sytuację chodzi?Nazwijcie uczucia osób uczestniczących w zdarzeniu. Opiszcie sposób działania agresorów.

Notatka

MY I ONI

W jaki sposób bohaterowie "Kamieni na szaniec" zostali ukazani przez autora?

BOHATEROWIE

Porównajcie życie nastolatków w czasie II wojny światowej i dzisiaj, w XXI wieku.Wskażcie podobieństwa i różnice.

PRACA DOMOWA:

Napisz charakterystykę wybranego bohatera "Kamieni na szaniec".

Jak napisać charakterystykę?

dziękuję za dzisiejsze zajęcia

Janusz Aftyka

Lekcja nr 5

Temat: O ludziach, których czyny rozeszły się echem po kraju...Akcje dywersyjne.

Janusz Aftyka

W 1942 r. nastąpiła zmiana sytuacji na wojnie.

Wysłuchajcie fragmentu powieści. Zwróćcie uwagę na wspomniane tam wydarzenia historyczne, np. przełomowy charakter listopada 1942, koniec zwycięstw Niemców, w Polsce: wzmożenie akcji dywersyjnych, utworzenie kierownictwa Dywersji, późniejszego Kedywu.

Jakie zmiany zaszływ bohaterach?

Akcje dywersyjne

Każdą z nich zapiszcie w zeszycie.

Karta pracy

Kraśnik31 grudnia 1942 r.

Cel akcji

Trudne momenty

Efekt akcji

Celestynów 9 maja 1943 r.

Cel akcji

Trudne momenty

Efekt akcji

Czarnocin czerwiec 1943 r.

Cel akcji

Trudne momenty

Efekt akcji

Sieczychy 20 sierpnia 1943 r.

Cel akcji

Trudne momenty

Efekt akcji

Cechy bohaterów, które uwidoczniły się w akcjach dywersyjnych:

Dzięki nim bohaterowie mogli rozwijać nowe umiejętności, wykorzystać swoje zdolności, zostali skierowani do dowodzenia.

ZABIJANIE - PROBLEM MORALNY...

Dla chłopców wychowanych według chrześcijańskich wartości zabijanie było sprawą trudną; sytuacja walki zmuszała ich do przekroczenia przykazania: „Nie zabijaj”; wiedzieli, że wróg był przecież także człowiekiem.

W jakich okolicznościach bohaterowie spojrzeli w oczy wrogom, których za chwilę mieli zabić?Jak w swoich sumieniach rozstrzygali problem pozbawiania innych życia?

dziękuję za dzisiejsze zajęcia

Janusz Aftyka

Lekcja nr 6

Temat: W imię braterstwa i służby.Akcja pod Arsenałem.

Janusz Aftyka

Okoliczności aresztowania Rudego:

aresztowanie Heńka

zapisz notatkę

zdobycie przez gestapo adresu Rudego

wtargnięcie o 4:30 rano do mieszkaniu Rudego sześciu Niemców z pistoletami maszynowymi

przeszukanie domu, aresztowanie Rudego i jego ojca

Przedstawcie okoliczności, w jakich Rudy został aresztowany oraz reakcje jego przyjaciół na to wydarzenie.

zapisz notatkę

Pawiak – więzienie śledcze gestapo, największe więzienie polityczne na terenie okupowanej Polski (nazwa pochodzi od ulicy Pawiej, przy której znajdowała się brama wjazdowa)

Szucha – w budynku przy al. Szucha 25 mieściła się siedziba hitlerowskiej policji bezpieczeństwa, a w podziemiach – więzienie śledcze gestapo, gdzie zwykle przesłuchiwano więźniów przywożonych z Pawiaka; dziś mieści się tam Mauzoleum Walki i Męczeństwa 1939–1945.

Jak zachowywał się Rudy w czasie przesłuchań?

Do dziś zachowałsię napis znaleziony na ścianie celi nr 6 na Szucha. Skomentujcie słowa zapisane przez więźnia: