Polskie Konstytucje.

Polskie Konstytucje

Konstytucja państwa powinna być taka, by nie naruszała konstytucji obywatela.

Stanisław Jerzy Lec

Spis treści

Co to Konstytucja?

Nowela sierpniowa

Konstytucja 3 Maja

Konstytucja kwietniowa

Konstytucja Księstwa Warszawskiego

Konstytucja PRL

Nowelizacja Konstytucji PRL

Konstytucja Królestwa Polskiego

Statut Organiczny

Mała Konstytucja z 1992 r.

Konstytucja RP

Konstytucja marcowa

Co to Konstytucja?

Ustawa zasadnicza, której normy mają najwyższą w państwie moc prawną, określają rodzaj władzy państwowej i sposoby jej wykonywania, ramy ustroju społecznego, politycznego i gospodarczego, główne zasady organizacji i funkcjonowania aparatu administracyjnego państwa, podstawowe prawa i obowiązki obywateli.

W ramach powtórki rozwiąż krzyżówkę online.

Konstytucja 3 Maja

uchwalona 3 maja 1791 roku

okoliczności powstania

Została uchwalona przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 3 maja 1791 roku w Warszawie, w celu regulacji ustroju prawnego i zlikwidowania obecnych od dawna wad opartego na wolnej elekcji i demokracji szlacheckiej systemu politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Konstytucja 3 maja 1791 roku Jan Matejko

Główne założenia

- Polska krajem katolickim, ale tolerancyjnym wobec innych wyznań, - zniesienie wolnej elekcji, - ustanowienie monarchii dziedzicznej, - zniesienie liberum veto, - wprowadzenie trójpodziału władzy, - ustanowienie armii narodowej w sile 100 tys. żołnierzy, - włączenie chłopów polskich w zakres jurysdykcji królewskiej, - ustanowienie praw dotyczących miast - mieszczanie mieli prawa polityczne, prawo do posiadania ziemi, korzystne warunki rozwoju osadnictwa żydowskiego.

Znaczenie

• Pierwsza konstytucja w Europie
• Wzmocnienie władzy centralnej
• Osłabienie pozycji magnatów
• Realizacja postulatów reformatorskich w duchu ideologii oświecenia
• Zatrzymanie rozkładu państwa

Konstytucja Księstwa Warszawskiego

nadana 22 lipca 1807 roku

okoliczności powstania

Napoleon Bonaparte 22 lipca 1807 w Dreźnie osobiście nadał Księstwu Warszawskiemu konstytucję, której przepisy wzorowano na konstytucji francuskiej z 1799. Cesarz nie zgodził się bowiem na przywrócenie Konstytucji 3 Maja, jako zbyt konserwatywnej. Z jego inicjatywy wprowadzono do konstytucji rewolucyjne na ziemiach polskich zmiany: nadanie wolności osobistej wszystkim mieszkańcom (zniesiono więc poddaństwo chłopów) oraz zrównanie obywateli wobec prawa.

Główne założenia

- ustrój konstytucyjno-monarchiczny - równość obywateli wobec prawa - zniesienie poddaństwa i przywiązania chłopów do ziemi - wprowadzenie Kodeksu Napoleona - język polski językiem urzędowym - prawa wyborcze: szlachta posiadająca, zamożne mieszczaństwo, inteligencja zawodowa, chłopi oczynszowani i zasłużeni żołnierze (cenzus majątkowy)

Znaczenie

• Pierwszy polski kodeks prawa cywilnego, wzorowany na konstytucji francuskiej z 1800 roku, likwidował podstawy prawne różnic stanowych
• Konstytucja realizowała napoleoński model ustrojowy z zachowaniem struktury sejmu i sejmików Rzeczypospolitej szlacheckiej

Konstytucja Królestwa Polskiego

nadana 27 listopada 1817 roku

okoliczności powstania

Konstytucja Królestwa Polskiego została nadana przez cesarza Rosji i króla Polski Aleksandra I, będąca wypełnieniem postanowień kongresu wiedeńskiego. Królestwo Polskie miało być związane unią personalną z Rosją, a car rosyjski miał jednocześnie koronować się na króla polskiego. W jego imieniu władzę sprawować miał namiestnik Królestwa. Opracowana przez Adama Jerzego Czartoryskiego, była jedną z najbardziej liberalnych w Europie.

Główne założenia

- ustrój: monarchia konstytucyjna (unia personalna z Rosją) - prawa obywatelskie: wolność osobista i słowa, równość wobec prawa i sądów, wolność wyznania, swoboda druku, ochrona własności prywatnej (prawa nie obejmowały Żydów) - urzędy i stopnie oficerskie zagwarantowane dla Polaków - polska oświata, system monetarny, miar i wag

Znaczenie

• Konstytucja była jedną z najbardziej liberalnych ustaw zasadniczych w ówczesnej Europie. Jej tekst wzorowano na Konstytucji Księstwa Warszawskiego

• Gwarantowała szeroką autonomię Królestwa Polskiego , ale car łamał jej postanowienia

• Po powstaniu styczniowym została zastąpiona Statutem organicznym dla Królestwa Polskiego, który znosił autonomię Królestwa i ograniczał jego odrębność administracyjno-prawną

Statut Organiczny

nadany 26 lutego 1832 roku

okoliczności powstania

To najwyższy akt prawny Królestwa Polskiego , nadany 26 lutego 1832 roku przez cara Mikołaja I. Wydanie statutu było karą za Powstanie Listopadowe, miało też zapobiec następnym zrywom narodowym. Akt ten likwidował odrębność Królestwa Polskiego od Cesarstwa Rosyjskiego. Statut organiczny zajął miejsce zniesionej Konstytucji Królestwa Polskiego z 1815 roku.

Główne założenia

- przyłączenie Królestwa Polskiego do Cesarstwa Rosyjskiego - zniesienie koronacji, sejmu i wojska w Królestwie - zachowanie odrębnej administracji, skarbu i prawa - przyznanie ludności Królestwa formalnie wolności wyznania, nietykalności osobistej i własności - zmiana kompetencji naczelnych organów Królestwa i zapoczątkowanie procesu unifikacji Królestwa z Cesarstwem Rosyjskim

Konstytucja marcowa

uchwalona 17 marca 1921 roku

okoliczności powstania

Uchwalenie konstytucji było podstawowym zadaniem Sejmu Ustawodawczego. Komisja Konstytucyjna, mając na uwadze propozycje zgłoszone przez rząd i partie polityczne, w czerwcu 1920 r. przedłożyła projekt konstytucji Sejmowi. Opierał się on na modelu ustrojowym Republiki Francuskiej z 1875 r. Po długich dyskusjach, 17 marca 1921 r. konstytucja marcowa została uchwalona.

Główne założenia

- Ustrój republikański i parlamentarno-gabinetowa forma rządów - duży zakres swobód obywatelskich: ochrona życia, wolność słowa i druku, prawo do bezpłatnej nauki i ubezpieczenia społecznego, wolność zgromadzeń, dostęp do urzędów, równość wobec prawa - szerokie kompetencje samorządu terytorialnego - Konstytucja osłabiała władzę wykonawczą, dając szerokie uprawnienia parlamentowi

Nowela sierpniowa

ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 roku

okoliczności powstania

Przewrót majowy był końcem epoki rządów parlamentarno-gabinetowych w Polsce. Mimo formalnego obowiązywania Konstytucji marcowej decyzję m.in. o składzie rządu podejmował marszałek Józef Piłsudski niezależnie od stanowiska Sejmu. Zalecił on na stanowisko premiera, lwowskiego profesora, Kazimierza Bartla. Jednym z pierwszych podjętych przez jego gabinet działań było złożenie projektu zmiany konstytucji.

Główne założenia

- zmniejszenie kontroli parlamentarnej nad rządem - wyłączne prawo Prezydenta do rozwiązania parlamentu - ograniczenia swobody ustalania prac budżetowych przez izby - Nowela sierpniowa usankcjonowała kształtowanie się przewagi władzy wykonawczej kosztem ustawodawczej

Konstytucja kwietniowa

ustawa z dnia 23 kwietnia 1935 roku

okoliczności powstania

Jest to ustawa zasadnicza II Rzeczypospolitej podpisana przez prezydenta Ignacego Mościckiego 23 kwietnia 1935 roku. Weszła w życie następnego dnia. Była ona tworzona specjalnie po to, by ograniczyć możliwość przejęcia władzy dyktatorskiej, stąd też realne kontrolowanie państwa przez Piłsudskiego wymagało nie tylko naginania różnorakich przepisów, ale i obsadzania zaufanymi ludźmi całej masy stanowisk.

Główne założenia

- odrzucenie trójpodziału władzy - system prezydencki - Konstytucja ustanawiała dobro państwa ponad dobro jednostki - odrzucenie zasady suwerenności narodu na korzyść solidaryzmu społecznego

Znaczenie

• Wzmocniła i wyodrębniła władzę prezydenta, ograniczyła zakres działania parlamentu oraz niektóre prawa obywatelskie

• Kończyła proces przebudowy ustroju z demokratyczno-parlamentarnego na autorytarny

Konstytucja Polskiej Rzeczyspospolitej Ludowej

uchwalona 22 lipca 1952 roku

okoliczności powstania

W ósmą rocznicę ogłoszenia manifestu PKWN Sejm uchwalił Konstytucję Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Stało się to 22 lipca 1952 roku i zwana ona była konstytucją lipcową. Autorem konstytucji był Bolesław Bierut, a poprawek w niej dokonywał Józef Stalin. Konstytucja PRL była wielokrotnie nowelizowana. Jest najwyższym aktem prawnym w Polsce i obowiązuje do dziś.

Główne założenia

- zmiana nazwy państwa na Polską Rzeczpospolitą Ludową - zerwanie z trójpodziałem władzy - PRL jest państwem demokracji ludowej, a władza należy do ludu pracującego miast i wsi - system gospodarczy oparty na uspołecznionych środkach produkcji i monopolu handlu zagranicznego - podział władzy na organy państwowe: Sejm, Rada Państwa i rady narodowe oraz organy administracji państwowej, tj. rząd i ministrowie. Najwyższym organem władzy formalnie był Sejm - rozbudowany system praw obywatelskich (nieprzestrzeganych) - niezawisłe sądy miały stać na straży ustroju państwa

Znaczenie

• Wzorowana na konstytucji ZSRR z 1936 roku
• Wprowadzała komunistyczne ustawodawstwo i sposoby sprawowania władzy

• W trakcie jej obowiązywania doszły 24 zmiany i poprawki: w 1976 zapis o przewodniej roli partii, w 1989 - wprowadzenie dwuizbowego parlamentu i instytucji prezydenta jako głowy państwa
• 29 grudnia 1989 roku po gruntownych zmianach przekształcona w konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej

Oryginał Konstytucji lipcowej z odręcznymi poprawkami J. Stalina

Nowelizacja Konstytucji PRL

z dnia 10 lutego 1976 roku

okoliczności powstania

Konstytucja PRL była nowelizowana 24 razy. Ustawą z 10 lutego 1976 wprowadzono postanowienie, że Polska jest państwem socjalistycznym (w miejsce dotychczasowego określenia – państwo demokracji ludowej), PZPR – przewodnią siłą społeczeństwa w budowie socjalizmu, zaś PRL w swej polityce umacnia przyjaźń i współpracę ze ZSRR i innymi państwami socjalistycznymi. Zapisy te wywołały protesty społeczne. (List 59 i Memoriał 101.)

Mała Konstytucja z 1992

uchwalona 17 października 1992 roku

okoliczności powstania

Przeciągające się prace projektowe nad nową ustawą zasadniczą doprowadziły do przyjęcia tymczasowej regulacji prawnej w postaci Małej Konstytucji. Po przezwyciężeniu prawnych i politycznych sporów Prezydent Lech Wałęsa podpisał 17 października 1992 ten akt. Mała Konstytucja weszła w życie 8 grudnia 1992. Na jej mocy zostały uchylone przepisy Konstytucji PRL z 1952 dotyczące ustroju socjalistycznego i wprowadzone nowe, stanowiące podstawę ustroju politycznego i gospodarki rynkowej.

Główne założenia

- ustalenie liczebności izb Parlamentu - w Sejmie 460 posłów, w Senacie - 100 senatorów. W obu izbach Parlamentu wprowadzono 4 - letnią kadencję. - wprowadzenie prawa inicjatywy ustawodawczej dla posłów, Senatu, Prezdyenta i Rady Ministrów - 5-letnia kadencja Prezydenta wybieranego w wyborach powszechnych - ustalenie prerogatyw Prezydenta - kierownictwo w sprawach bezpieczeństwa i dot. obrony państwa, kwestii polityki zagranicznej, prawo wprowadzania stanu wojennego, prawo weta ustawodawczego, prawo występowania z wnioskiem o powołanie i odwołanie Prezesa Narodowego Banku Polskieo, desygnowanie Premiera - rozszerzenie uprawnień Prezydenta w zakresie rozwiązania Parlamentu

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

uchwalona 2 kwietnia 1997 roku

okoliczności powstania

To najwyższy akt prawny (ustawa zasadnicza) Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalony 2 kwietnia 1997 roku przez Zgromadzenie Narodowe. Prace nad tekstem konstytucji trwały już od roku 1989 r., co wynikało z konieczności wprowadzenia znaczących zmian ustroju kraju. Jednak w związku z bardzo dużym rozdrobnieniem politycznym, problemami z powołaniem, a także utrzymaniem kolejnych rządów, prace związane z przygotowaniem konstytucji ulegały opóźnieniu.

Główne założenia

- parlamentarno-gabinetowy system rządów - zwierzchnictwo narodu, którego przedstawicielem jest sejm - trójpodział władzy: ustawodawcza - sejm i senat, wykonawcza - prezydent i rząd, sądownicza niezawisłe sądy i trybunały - Prezydent wybierany co 5 lat. Ma prawo weta wobec ustaw, może rozwiązać parlament w razie jego niezdolności do zmiany rządu lub nieuchwalenia na czas budżetu - rząd może być odwołany przez sejm przy konstruktywnej większości głosów. Rząd musi uzyskać wotum zaufania sejmu - gwarancja praw obywatelskich i praw człowieka - autonomia samorządów terytorialnych - wskazanie innych organów władzy państwowej i ich zależności

Źródła:

www.sejm.gov.pl www.wikipedia.pl www.prezydent.pl www.wosna5.pl www.eszkola.pl

Maja Paradowska