PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA

PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA

Psychologia rozwoju człowieka w ciągu życia ZMIANA ROZWÓJ

Trzy rodzaje zmian wyróżnionych przez Helen Bee (1994):

• UNIWERSALNE – zegar biologiczny i kulturowy, np.. Pojawienie się pytania „kim jestem?” pomiędzy dzieciństwem a dorosłością,

• WSPÓLNE – dla grupy (kultura, grupa społeczna, pokoleniowa, rodzina – ten sam czas historyczny, to samo środowisko fizyczne, ale inne środowisko psychologiczne),

• INDYWIDUALNE – zdarzenia traumatyczne, niepowtarzalne doświadczenie.

Jakie cechy musi posiadać zmiana, aby można ją było nazwać przejawem rozwoju?

• nie może być nagła krótkotrwała i jednorazowa, ale musi to być zmiana względnie trwała,
• nie może to być zmiana pojedyncza, ale musi pewien ciąg,
• nie jest to ciąg stale powtarzającego się cyklu, ale ciąg stale rosnący lub malejący,
• zmiana dotyczy przeobrażeń jakościowych,
• zmiany są względnie nieodwracalne,
• zmiany są spontaniczne, a więc wewnętrzne.

Nie można zobaczyć zmian rozwojowych, można jedynie o nich wnioskować na podstawie zmian zachowania w różnych sytuacjach.

Strefa najbliższego rozwoju – według teorii Lwa Wygotskiego są to zadania, których dziecko nie potrafi za pierwszym razem wykonać samodzielnie, jednak jest w stanie je wykonać przy wsparciu radą. W tej strefie dziecko najlepiej zdobywa nową wiedzę poznawczą.

Rozwój NORMATYWNY badania dotyczące prawidłowości rozwoju wszystkich dzieci Rozwój IDIOGRAFICZNY badania dotyczące różnic indywidualnych

STRATEGIE BADAŃ:

POPRZECZNE (przekrojowe) – badanie grup ludzi w różnym wieku i porównanie uzyskanych wyników; każda osoba badana jest tylko jeden raz (np.: w 2009 roku badanie grupy dzieci urodzonych w 2001, 2002 i 2003 roku), PODŁUŻNE – badanie tej samej grupy ludzi w kolejnych odstępach czasu (np.: badanie tych samych dzieci gdy mają 6, 7 i 8 lat), SEKWENCYJNE – zbieranie danych od co najmniej dwóch grup pokoleniowych badanych nie mniej niż w dwóch odcinkach czasu (np.: badanie 6 – latków w 2001, 2006 i 2011 roku).

Podział rozwoju na etapy:

1. Okres prenatalny (od poczęcia do urodzenia). 2. Okres wczesnego dzieciństwa (od 1. do 3. roku życia). 3. Okres średniego dzieciństwa — wiek przedszkolny (od 4. do 6. roku życia). 4. Okres późnego dzieciństwa — młodszy wiek szkolny (od 7. do 10.–12. roku życia). 5. Okres adolescencji (od 10.–12. roku życia do około 20. roku życia). 6. Okres wczesnej dorosłości (od 20.–23. do 35.–40. roku życia). 7. Okres średniej dorosłości — wiek średni (od 35.–40. do 55.–60. roku życia). 8. Okres późnej dorosłości — wiek starzenia się (powyżej 60. roku życia).

Koncepcje rozwoju człowieka

Stadia rozwojowe koncepcji psychospołecznej E. H. Eriksona Erikson wyróżnił osiem faz w rozwoju człowieka. Pierwsze cztery fazy występują w okresie niemowlęctwa i dzieciństwa, piąta w okresie dojrzewania, a kolejne trzy w wieku dojrzałym i starości.

Teoria rozwoju moralnego Kohlberga zakłada, że rozwój moralny przebiega na trzech poziomach:

• pre-konwencjonalnym,
• konwencjonalnym i
• post-konwencjonalnym.

Każdy z tych poziomów jest podzielony na dwa etapy. Ważne jest, aby zrozumieć, że nie każdy człowiek przechodzi przez wszystkie etapy.

Stadia rozwoju moralnego – teoria L. Kohlberga

I Poziom moralności przedkonwencjonalnej Moralność unikania kary – podmiot uzasadnia sądy z punktu widzenia irracjonalnego strachu przed karą. Moralność własnego interesu – podmiot uzasadnia sądy z punktu widzenia nagród i przewidywanych korzyści osobistych.

Stadia rozwoju moralnego – teoria L. Kohlberga

II Poziom moralności konwencjonalnej Moralność harmonii interpersonalnej – podmiot uzasadnia sądy z punktu widzenia przewidywanego braku aprobaty ze strony osób pozostających w bezpośrednich relacjach oraz na podstawie wyobrażeń o „znaczących” i „grzecznych” osobach. Moralność prawa i porządku – podmiot uzasadnia sądy z punktu widzenia uznanych autorytetów, obowiązujących norm i pełnionych ról społecznych.

Stadia rozwoju moralnego – teoria L. Kohlberga

III Poziom moralności pokonwencjonalnej Moralność umowy społecznej – podmiot uzasadnia sądy z punktu widzenia ogólnych norm, które są uznane i zweryfikowane przez ogół członków społeczeństwa przy uwzględnieniu relatywnej wartości osobistych opinii jednostki. Moralność uniwersalnych zasad etycznych – podmiot uzasadnia sądy z punktu widzenia ustalonych i uogólnionych przez siebie zasad etycznych.

Teoria poznawczo-rozwojowa Jeana Piageta Według tej teorii, istotą rozwoju psychicznego jest rekonstrukcja i reintegracja struktur poznawczych. Mechanizmem tak rozumianego rozwoju jest dążenie systemu poznawczego do zrównoważenia, u którego podstaw leżą dwa, powiązane ze sobą, procesy – asymilacja i akomodacja .

ADAPTACJA – procesy przystosowywania się do środowiska: Asymilacja – włączanie struktur zewnętrznych do już ukształtowanych struktur poznawczych.

Akomodacja – proces polegający na dostosowaniu struktur wewnętrznych do struktur asymilowanych, w wyniku czego dochodzi do ich przekształceń.

Operacja zakłada jakąś formę działania, operowania w celu rozumienia świata. Operacje to systemy wewnętrznych działań Schematy są wyrażone w działaniu zewnętrznym, sięganiu, chwytaniu, manipulowaniu

Stadium sensoryczno-motoryczne

• Niemowlę poznaje świat za pomocą zmysłów i poprzez swoje działania (poruszanie się i poznawanie otoczenia).
• Na etapie sensomotorycznym rozwija się szereg zdolności poznawczych.
• Schemat uniwersalnej przestrzeni (niezależnej od doznań czuciowych);
• Schemat następstwa czasowego (umożliwiający rejestrowanie kolejności zdarzeń);
• Schemat przyczynowości (system umożliwiający osiąganie pożądanych stanów rzeczy)
• Dotyczą one pojawienia się ogólnej funkcji symbolicznej, jaką jest zdolność do mentalnego przedstawiania świata
• Około 8 miesiąca życia niemowlę zrozumie trwałość przedmiotów i że będą one nadal istnieć, nawet jeśli ich nie widzą, niemowlę będzie ich szukać, gdy znikną.

Stadium przedoperacyjne

• Niemowlęta i małe dzieci nabywają zdolność do wewnętrznego reprezentowania świata za pomocą języka i obrazów mentalnych.
• Na tym etapie małe dzieci mogą myśleć o rzeczach symbolicznie. Jest to zdolność do tego, aby jedna rzecz, taka jak słowo lub przedmiot, oznaczała coś innego niż faktycznie oznacza (banan to telefon).
• Myślenie dziecka jest zdominowane przez to, jak wygląda świat, a nie jaki jest świat.
• Nie jest jeszcze zdolne do logicznego (rozwiązywania problemów) typu myślenia. Niemowlęta na tym etapie również wykazują animizm. To jest skłonność dziecka do myślenia, że przedmioty nieożywione (takie jak zabawki) mają życie i uczucia jak człowiek.

Stadium operacji konkretnych

• Na tym etapie dzieci zaczynają logicznie myśleć o konkretnych wydarzeniach.
• Dzieci zaczynają rozumieć pojęcie ochrony; rozumiejąc, że chociaż rzeczy mogą zmieniać wygląd, pewne właściwości pozostają takie same.
• Na tym etapie dzieci mogą mentalnie odwrócić rzeczy (np. wyobrazić sobie kulkę z plasteliny powracającą do swojego pierwotnego kształtu).
• Na tym etapie dzieci stają się również mniej egocentryczne i zaczynają myśleć o tym, jak inni ludzie mogą myśleć i czuć.

Stadium operacji formalnych

• Konkretne operacje są wykonywane na rzeczach, podczas gdy formalne operacje są przeprowadzane na ideach. Formalna myśl operacyjna jest całkowicie wolna od fizycznych i percepcyjnych ograniczeń.
• Na tym etapie nastolatki mogą radzić sobie z abstrakcyjnymi pomysłami (np. nie muszą już myśleć o krojeniu ciasta na kawałki, aby zrozumieć dzielenie i ułamki).
• Mogą naśladować formę argumentacji bez konieczności myślenia w kategoriach konkretnych przykładów.
• Młodzież może radzić sobie z hipotetycznymi problemami za pomocą wielu możliwych rozwiązań. Na przykład. na pytanie: „Co by się stało, gdyby wyłączono internet na całym świecie?” mogą spekulować na temat wielu możliwych konsekwencji.