Klasa I 6.7. Kultura średniowiecznej Europy

Kultura średniowiecznej Europy

Dorobek średniowiecza bywał często kwestionowany przez pokolenia. Uważano, że obniżono poziom życia w stosunku do czasów starożytnych, doszło do upadku nauki, sztuki i techniki. Te oceny trafnie oddają stan w pierwszych wiekach po upadku Rzymu, Natomiast zupełnie nie pasują do pełnego i późnego średniowiecza.

• Czym charakteryzowała się kultura średniowiecza?
• Co zawdzięczamy jej twórcom?

1. Cechy kultury średniowiecznej: a) uniwersalizm

• podstawowe elementy wspólne dla całej Europy, nie rozwijały się oddzielne kultury narodowe,
• chrześcijaństwo podstawą jedności
• pod wpływem chrześcijaństwa wykształcił się jeden wzorzec (było to związane z tym, że duchowni byli jedynymi ludźmi wykształconymi: umieli czytać i pisać)
• teocentryzm – Bóg w centrum zainteresowania,
• ludzi łączył wspólny pogląd na świat (memento mori – pamiętaj o śmierci) - asceza - wyrzeczenie się wygód, umartwianie
• propagowała ideał:

1. świętego (św. Franciszek z Asyżu, św. Wojciech w Polsce),
2. władcy (Ludwik IX Święty we Francji, Bolesław Chrobry w Polsce).
3. rycerza (Roland na Zachodzie, Zawisza Czarny w Polsce)

• język łaciński był językiem uniwersalnym - od Lizbony do Krakowa, w którym tworzono wszystkie teksty - liturgię, prawo, literaturę, naukę
• istniał jednolity system szkolnictwa, opierający się na szkołach przyklasztornych i przykatedralnych, w których wykładano 7 sztuk wyzwolonych,
• filozofia średniowieczna była filozofią chrześcijańską – tomizm,
• wspólne cechy architektury – we wczesnym średniowieczu w Europie Południowo – Wschodniej rozwijała się architektura bizantyjska, a w Zachodniej najpierw karolińska i ottońska, a od X w. rozwijała się architektura romańska, później od XIII – gotycka,
• wspólne cechy obrzędowości rycerskiej (pasowanie na rycerza, turnieje),

• klasztory jako ośrodki życia umysłowego – działalność dominikanów, franciszkanów i cystersów
• dwory władców - jako ośrodki życia umysłowego - tu osiadali najzdolniejsi twórcy i najzdolniejsi uczeni, aby rozwijać swe talenty, zmiana w XIIw. - w maistach zaczęto zakładać uniwersytety

c.d. cechy kultury średniowiecza:

b) literatura, sztuka oraz nauka odgrywały ważną rolę wobec religii; dominowała w nich tematyka chrześcijańska, ich celem miała być krzewienie wiary i głoszenie chwały Boga, c) obrazy – malowidła, płaskorzeźby, rzeźby były „Biblią ubogich” (Biblia pauperum); za jej pomocą wyjaśniano prawd wiary, zaznajamiano niepiśmiennych ludzi z żywotami świętych, historią biblijną

Filmik o stylu romańskim i gotyckim z Nowej Ery

Opracowała H. Tomaszewska

Kolegiata w Tumie

Filmik o katedrze w Chartres z Nowej Ery

Malarstwo i rzeźba romańska i gotycka

Romańska

Gotycka

• symbolizm romański zastąpiono realizmem
• malarstwo tablicowe- czyli obrazy malowane na deskach, stanowiące często elementy ołtarzy
• artyści tworzyli "na większą chwałę Boga" - niemal nigdy nie podpisywali swoich prac
• pieta- rzeżba Maryi z ciałem zdjętego z krzyża Jezusa na kolanach (jeden z najbardziej charakterystycznych motywów sztuki gotyckiej)

• prace niezbyt ozdobne, zwykle o charakterze symbolicznym
• oprócz motywów chrześcijańskich stosowano motywy zaczerpnięte z mitologii antycznych, tradycyjnych wierzeń celtyckich i germańskich np. gryfy, smoki
• w malarstwie- gł. miniatury czyli ilustracje zdobiące kodesky

Gotycka Pietà z Lubiąża

Scholastyka i uniwersytety

• rozwój miast przyczynił sie do zmian w nauce - Bóg nadal w centrum zainteresowania człowieka, ale w związku z ponownym odkryciem i powrotem do pism starożytnych (Arystoteles, Platon) starano się połączyć zasady chcrześcijaństwa z poglądami starożytnych. Problem ten miała rozwiązać:

scholastyka:

• metoda nauczania polegająca na dociekaniu prawdy poprzez dyskusję. Zasady scholastyki:

1. formułowanie pytania,
2. zestawiano ze sobą sprzeczne argumenty,
3. weryfikowano argumenty wykorzystując logikę i wiedzę,
4. kwestię sporną rozstrzygał nauczyciel = mistrz,

• przy zastosowaniu scholastyki udowadniano prawdy wiary wykorzystując logikę Arystotelesa,
• wprowadzała ślepe zaufanie do autorytetów – Biblii i Ojców Kościoła (pisarze kościelni z
• wczesnego okresu chrześcijaostwa),
• zwolennikami scholastyki byli dominikanie.

Wykład uniwersytecki (ilustracja z połowy XIV w.), domena publiczna

• pojawiły się obok szkół klasztornych, szkoły nowego typu-uniwersytety w XIw. gł. we Włoszech
• uniwersytety - wspólnoty uczonych i studentów- jedno z najważniejszych osiagnięć tych czasów; nastapiło ożywienie umysłowe na skutek kontaktów z krajami muzułmańskimi i Bizancjum, (napływ dzieł arabskich uczonych, i dzieł pochodzących z antyku)
• wydziały prawa, medycyny i teologii
• wydział prawa - bo coraz większą wagę przykładano do prawa pisanego, były potzrebne osoby wykształcone, które potrafiłyby zastosowac skomplkowane przepisy. To za pomoca prawa pisanego przeprowadzono w XII w. reformy zasad funkcjonowania Kościoła. Ujete zostały one w kanony, czyli ścisłe normy, stąd prawo kościelne = prawo kanoniczne. Władcy świeccy korzystali z prawa rzymskiego znanego z Kodeksu Justyniana

Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego, dziedziniec (2007), domena publicznaNajstarszy budynek Akademii Krakowskiej, znajdujący się w Krakowie przy ul. Jagiellońskej 15, na rogu z ul. św. Anny.

rozwój uniwersytetów:

• typ paryski – Sorbona – Uniwersytet Paryski był podporządkowany bezpośrednio miejscowemu biskupowi, który często wpływał na kształt i dobór nauczanych treści. Obowiązywały na nim ścisłe, podobne do zakonnych, reguły, a większość nauczających i uczących się stanowili duchowni. Głównie skupiano się na teologii. Rektor wybierany był przez profesorów .
• typ prawniczy – Bolonia – to tutaj w XI w. odkryto Kodeks Justyniana, co zaowocowało odrodzeniem studiów nad prawem rzymskim. Szkoleni w Bolonii legiści upowszechnili jego znajomość w Europie, wpływając na rozwój europejskiego prawa i ustrojów politycznych. W bolońskim modelu uniwersytetu kładziono nacisk na nauki prawne. Rektora wybierali spośród siebie scholarzy.