Stanisław August Poniatowski

Przygotował: Mikołaj Kosowski

Reformy państwa w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego

Przemiany kulturalne w Rzeczpospolitej w okresie panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego

Obiady czwartkowe

organizowanie tzw. obiadów czwartkowych; obiady były swoistą formą zebrań, spotkań o charakterze literackim oraz naukowym; organizowano je z inicjatywy samego Poniatowskiego, najczęściej w Zamku Królewskim lub w Łazienkach; pierwowzorem obiadów czwartkowych były salony, działające w stolicy Francji, w Paryżu, w wieku XVIII; król organizował obiady czwartkowe począwszy od roku 1771; brali w nich udział: pisarze (I. Krasicki, A. Naruszewicz, S. Trembecki, F. Bohomolec), publicyści (J. Wybicki), pedagodzy (G. Piramowicz, I. Nagurczewski, K. Wyrwicz), ale także przedstawiciele świata polityki (ks. A. K. Czartoryski, J. Chreptowicz, A. Zamoyski);

Powstanie Teatru Narodowego

W Polsce teatr działał już wprawdzie w XVI wieku, jednak był to teatr dworski – przedstawienia oglądali król i jego goście. Dopiero za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1765 roku założono w Warszawie Teatr Narodowy dostępny dla wszystkich. Teatr spełniał również funkcję edukacyjną. Grane w nim sztuki wyśmiewały zacofaną i przeciwną reformom kraju starą szlachtę, w korzystnym świetle przedstawiając młodych reformatorów.

Utworzenie Komisji Edukacji Narodowej

Na mocy uchwały sejmowej w 1773 roku powołano Komisję Edukacji Narodowej. Było to pierwsze w świecie ministerstwo mające zajmować się szkolnictwem. Przeprowadziło ono gruntowną reformę wszystkich szkół w Polsce. Powstał nowoczesny program nauczania i nowe podręczniki. W Warszawie król zorganizował również Szkołę Rycerską. Miała się w niej kształcić na koszt państwa niezamożna szlachta, która wiązała swoją przyszłość ze służbą wojskową. Absolwentem tej szkoły był między innymi Tadeusz Kościuszko.

Dokonania Komisji Edukacji Narodowej

• całkowita reorganizacja oraz stworzenie od podstaw systemu szkół średnich
• opracowanie nowych programów nauczania
• utworzenie seminariów nauczycielskich przy uniwersytetach.
• upaństwowiono szkoły parafialne
• publikacja nowatorskich podręczników szkolnych
• zreformowano Akademię Krakowską i Wileńską,
• utworzono Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych
• wprowadzenie elementów wychowania fizycznego.
• zaczęto nauczać w języku polskim – nauka w języku łacińskim była zakazana.
• dopuszczono dziewczęta do szkół
• kształcenie nauczycieli świeckich odbywało się w seminariach nauczycielskich2

Collegium Nobilium

Założycielem warszawskiego Collegium Nobilium, szkoły, mającej kształcić młodzież szlachecką, był Stanisław Konarski. On także opracował stosowny program nauczania, który wdrożył w życie, w roku 1740. Priorytetowym założeniem tak szkoły, jak i programu nauczania, było przygotowanie młodzieży szlacheckiej do godnego reprezentowania państwa polskiego tak w służbie urzędniczej, jak i w służbie publicznej. Tak więc, Stanisław Konarski, kładł nacisk na naukę historii, geografii czy języków nowożytnych (ograniczył wykłady z łaciny, na rzecz języka francuskiego oraz niemieckiego).

Szkoła Rycerska

Założycielem Akademii Szlacheckiej Korpusu Kadetów w Warszawie był król Stanisław August Poniatowski. Powstała ona w roku 1765, i miała za zadanie przygotowywanie uboższej młodzieży szlacheckiej tak do służby cywilnej kraju, ale nade wszystko do służby wojskowej. Priorytetem było wpojenie młodym ludziom miłości do kraju, oraz poszanowania podstawowych idei i wartości, którymi kierowała się Rzeczpospolita. Szkołę finansowano ze skarbu państwa. Kadra nauczycielska Szkoły Rycerskiej składała się z oficerów, którzy przekazywali uczniom wiedzę teoretyczną, jak również praktyczną (ćwiczenia fizyczne oraz treningi wysiłkowe), oraz z profesorów, wykładających takie przedmioty nauczania jak: historia, geografia, prawo, ekonomia, czy języki nowożytne.

Ustawa Rządowa z 3 Maja 1791 roku

Ustawa Rządowa, popularnie nazywana Konstytucją 3 Maja, została uchwalono w roku 1791, podczas obrad Sejmu Czteroletniego. Konstytucja 3 Maja stała się tym samym, pierwszym tego rodzaju aktem prawnym w Europie, a drugim na świcie (po Konstytucji Stanów Zjednoczonych z roku 1787). Konstytucja 3 Maja propagowała idee oraz zdobycze epoki oświecenia, a więc wzmacniała wadzę wykonawczą w kraju, wprowadzała zasadę dziedziczenia tronu, likwidowała liberum veto, zwiększała "paletę" praw mieszczańskich, znosiła podział państwa na Koronę oraz na Litwę, jak również osłabiała położenie polskiej magnaterii. Twórcami Konstytucji 3 Maja byli: Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki oraz Hugo Kołłątaj. Na skutek Targowicy oraz zbrojnego wkroczenia Rosjan do Rzeczpospolitej, Konstytucję 3 Maja obalono w roku 1792.