Gernikako bonbardaketa (Irakaslearen aldizkaria pdf)

Gernika

bonbardaketa

Gertakariaren gezurrak eta egiak

Gernikako Bakearen Museoa (2021)

Aurkibidea

George L. Steeren kronika euskaraza.........................12

Gerra Zibila sarrera............................4

Gernikako bonbardaketa sarrera............................5

George L. Steeren kronika ingelesez..........................14

EskerrakGernikako Bakearen Museoan obra hau egiten eta hobetzen lagundu duten lankide guztiei.

Luis Iriondo, bonbardaketako lekukoa.............................9

Herbert Southworth historialaria eta idazlea......16

Alemaniako Presidentearen gutuna............................10

Gerra zibileko kartelak ..........................................18

Foru Plaza, 1 48300 Gernika-Lumo (Bizkaia) Tlfa. +34 94 627 0213 www.museodelapaz.org E-maila: hezkuntza.museoa@gernika-lumo.net

Webgrafia...........................20

George L. Steer, guerra berriemailea..................11

Gernika-Lumo, 2021

Gernikako Bakearen Museoan Gernikako Bonbardaketari buruz sortu dugun ikerketa-jolasaren osagarria da aldizkari hau.

Iraupena

10 ordu

Moduak

"Gernikako bonbardaketa" ikerketa-jolasa: https://view.genial.ly/607fc05183f09d0d343f9a97

Online

Hizkuntza

• Euskara

• Gaztelera

Material hauek osatzen dute:

• Gernikako bonbardaketa (Irakaslearen gida)

• Gernikako bonbardaketa aldizkaria (irakasleak)
• Gernikako bonbardaketa aldizkaria (ikasleak)

• Ingelesa

• Frantsesa

Lotura

Jolas-ikerketa

"Gernikako bonbardaketa" ikerketa-jolasa

https://view.genial.ly/607fc05183f09d0d343f9a97

Espainiar Gerra Zibilak 1936ko uztailaren 17a eta 1939ko apirilaren 1a bitartean Espainia erraustu zuen. 1931eko apirilaren 14an, II. Errepublika aldarrikatzen zenerako, herria nahiko zatituta zegoen, 1931-1936 artean egoera hau larritu egin zen eta Gerra Zibila hasi zen. Gatazka beliko hau, armadaren matxinadaren ondorioz piztu zen (Francisco Franco Generalaren agindupean) II. Errepublikako gobernuaren aurka; 1939an amaitu zen matxinatu eta erreboltarien garaipenarekin. Hauen garaipenak 35 urte baino gehiago iraun zuen diktadura erregimenaren (frankismoa) ezarpena ahalbidetu zuen.

GERRA ZIBILA: SARRERA

Francisco Franco neguko longainarekin, 1930.

Title 1

"Gaur eguneko gerretan populazio zibila da biktima nagusia. Duela 80 urte, horrelako albisteak sinesgaitzak izango ziren: gerrako giza tragediak gudu-zelaian zeuden soldadu gazteei bakarrik eragiten zien, hirietatik urrun. © Gernikako Bakearen Museoa, "Memoritour Gernika: Babesleku antiaereoak"

Espainiako gerra zibila © Gernikako Bakearen Museoa https://www.youtube.com/watch?v=mV9uOD4WgY4&list=PL9EkLEdtZy4BsJBKqyFCERtHEcvnbl5Mx&index=39

1936ko uztailaren 17-20. Lau egun nahikoak izan ziren kaosa sortzeko. Espainia gerran zegoen, lurralde lagunetan eta etsaietan banatuta. Jatea, lan egitea, pentsatzea, besteekin eta ingurukoekin harremanak izatea, jada ez ziren ohiko gauzak. Bat-batean bakea desagertu egin zen eta horrekin batera bizitza bera.© Gernikako Bakearen Museoa

Gernika, ikurra © Gernikako Bakearen Museoa https://www.youtube.com/watch?v=qRAwsbINZfc&list=PL9EkLEdtZy4BsJBKqyFCERtHEcvnbl5Mx&index=55

Title 1

San Juan eliza eta inguruak bonbardaketa ondoren © Gernikako bonbardaketari buruzko Dokumentazio Zentrua

GERNIKAKO BONBARDAKETA: SARRERA

Gernikarrek hasiera hasieratik ezagutu zituzten gerraren kalte eta ondorioak, nahiz eta gerrako lehen hilabeteetan gerra-kanpainak herritarren arteko harremanak eta giroa gehiegirik aldatu ez. Gerrako fronteak hurbiltzen ari ziren heinean, gerraren ondorio zuzenak areagotzen hasi ziren eta elikagaiak eta premiazko gauzak murrizten.

Bonbardaketa (1) © Gernikako Bakearen Museoa https://www.youtube.com/watch?v=pdFu7r9WQQw&list=PL9EkLEdtZy4BsJBKqyFCERtHEcvnbl5Mx&index=75

1937ko martxoaren 31an Francoren armadak Durango bonbardatu zuen eta herritarren artean izua nagusitu zen. Herriko agintariek aireko erasoen kontrako babeslekuak eraikitzea agindu zuten. Hala, 1937ko apirilaren 26an iritsi zen eguna. Astelehena. Azoka-eguna.

Gernika, eskualdeko gune neuralgikoa, astelehenero bertan egiten zen nekazal eta abeltzaintza merkatua; horrez gain, bertako industriagatik ere ezaguna zen (XIX. mendearen bukaeratik XX. mendearen hasierara arte), arma lantegiak, bitxigintza lantegiak, zilargintza lantegiak,...

Title 1

Biktimak eta erantzukizuna © Gernikako Bakearen Museoa https://www.youtube.com/watch?v=LjJPe33-3gM&list=PL9EkLEdtZy4BsJBKqyFCERtHEcvnbl5Mx&index=79

Bonbardaketa (2) © Gernikako Bakearen Museoa https://www.youtube.com/watch?v=Y4L-ze4vacI&list=PL9EkLEdtZy4BsJBKqyFCERtHEcvnbl5Mx&index=74

Aire-erasoa arratsaldeko laurak inguruan hasi zen, Andra Mari elizako kanpaiek hiru aldiz ordara jo zuten hegazkinak zetoztela ohartaraziz. Horrela hasi zen Gernikako bonbardaketa sistematikoa, hiru ordutik gorako bonbardaketa.

Gernikaren suntsipena, hiru fasetan egin zen (bonba suntsitzaileen jaurtiketa, subonbena, eta biztanleriaren metrailaketa) eta hau Alemaniako Kondor Legioaren eta Italiako aire indarren egintza izan zen, Francoren agindupean.

1937an, Gernikak 5.630 biztanle zituen, 2.000 errefuxiatu inguru eta merkatura joaten ziren pertsona asko. Kalkuluen arabera, apirilaren 26an 10.000 eta 12.000 pertsona artean zeuden Gernikan.

Gernika erabat errauts eginda geratu zen eta gerra osoko lehenengo saiakera bezala igaro zen historiara. Eusko Jaurlaritzak, egun horretan gertatutako 1.654 hildako zenbatu zituen.

info +

https://www.museodelapaz.org

Title 1

Gernika, el bombardeo © IDEM

Gernikaren berreraikuntza eta adiskidetzea © Gernikako Bakearen Museoa

https://www.youtube.com/watch?v=DX3hk0bcc9M

https://www.youtube.com/watch?v=KjkARt_b3Y0&list=PL9EkLEdtZy4BsJBKqyFCERtHEcvnbl5Mx&index=76

X. Irujo Bombardeos en Euskadi mintegian © Gernikako Bakearen Museoa

Gernikako bonbardaketa gertatu eta egun batzuetara airetik ateratako argazkia © Gernikako bonbardaketari buruzko Dokumentazio Zentrua

https://www.youtube.com/watch?v=x8xUHGy3Fio

Title 1

Luis Iriondo, bonbardaketako lekukoa

Gernikako bonbardaketaren 60. urteurreneko hitzaldia

Giza aztarna © Gernika Gogoratuz

https://www.youtube.com/watch?v=7k0-emTksVk&feature=emb_logo

aurka baikenuen inoiz ezer egin, baina ez gintuzten ginen bezalakoak ikusten. Eurak goian zeudelako eta gu behean. Gure mailan egon izan balira, denok behean, euren herrian zeudenak bezalako umeak ginela ikusiko zuten, euren seme-alabak edota neba-arreba txikiak bezalakoxeak. Eta emakumeak ere, eurenak bezalakoak zirela.

Baina ez gintuzten era horretan ikusten. Ziurrenik euren altitudetik desesperazioz ihes egiten zuten inurriak bezala ikusten gintuzten. Gizonek eta inurriek ezin dute elkarrekin hitz egin. Eta suzko, metrailazko eta heriotzezko euria isuri ziguten. Eta gure herri osoa suntsitu zuten.

Eta gau hartan ezin izan genuen gure etxean afaldu, ezta gure ohean lo egin ere. Ez genuen etxerik. (...)”

Gernika, 1997 Apirilaren 27an:“Duela hirurogei urte, ustekabeko bisita izan genuen Gernikan. Gutako asko haurrak ginen orduan eta beste lur batzuetako gizonak etorri zitzaizkigun, ez gintuzten ezagutzen eta guk eurek ere ez. Ez gintuzten gorrotatu ere egiten, euren

info +

http://www.bombardeodegernika.org/descargas/luis_iriondo.pdf

Luis Iriondoren elaberria

Title 1

Zuek, oraindik iraganaren zauriak zuekin daramazkizuenoi, nire eskua luzatzen dizuet, zuen onarpena eta adiskidetzea eskatuz.”

info +

http://www.bombardeodegernika.org/descargas/luis_iriondo.pdf

Giza aztarna © Gernika Gogoratuz

https://www.youtube.com/watch?v=7k0-emTksVk&feature=emb_logo

Alemaniako Errepublika Federaleko Presidentearen gutuna

Gernikako bonbardaketaren 60. urteurrena

Alemaniako Presidentearen gutuna Gernikako herriari © Gernika Gogoratuz

Nicholas Rankin analiza la figura de George L. Steer

George Steeren bustoa Gernikan © Gernikako Bakearen Museoa

George L. Steer

Gerra berriemailea

http://www.sbhac.net/Republica/Prensa/Corresponsales/Extranjeros/Extranjeros.htm

https://www.eitb.eus/es/videos/detalle/872265/george-steer-periodista-conto-tragedia-gernika-al-mundo/

10

Busto de George Steer en Gernika ©Museo de la Paz de Gernika

https://www.eitb.eus/es/videos/detalle/858759/cronica-bombardeo-escrita-steer--gernika-75-aniversario/

http://www.sbhac.net/Republica/Prensa/Corresponsales/Extranjeros/Steer/Steer.htm

-jaurtitzaileez lagunduta, tona erdiko pisura arteko bonbak jaurti zituzten etengabe, kilo bateko aluminiozko 3.000 jaurtigai su-eragile baino gehiagorekin batera. Ehiza-hegazkinak, bien bitartean, goialdetik herriaren erdigunera jaisten ziren, soroetan babestu ziren zibilak metrailatzeko. Gernikako herri osoa berehala gelditu zen sugarretan harrapatua, Batzar Etxe historikoa izan ezik, euskal arrazari buruzko artxibo baliotsuak zituen antzinako legebiltzarraren egoitza. Gernikako haritz ospetsua ere, mende honetako kimu berriak zituen 600 urteko

GERNIKAKO TRAGEDIA AIRE ERASOAN SUNTSITUTAKO HERRIA

LEKUKO ZUZEN BATEN TXOSTENA Gure korrespontsal bereziarenaBILBO, apirilaren 27a (1937)

Gernika, euskaldunen herririk zaharrena eta euskal tradizio kulturalaren erdigunea, erabat suntsitu zuten atzo arratsaldean tropa matxinatuen bonbardaketek. Frontearen lerroetatik urrun zegoen herri babesgabe honen bonbardaketak hiru ordu eta laurden iraun zuen; hiru mota ezberdineko hegazkin alemaniarren eskuadrila indartsu batek, Junkers eta Heinkel bonba-

11

George Steerrek Gernikako bonbardaketari buruz idatzitako artikulua argitaratu zen egunkaria, The Times © Gernikako bonbardaketari buruzko Dokumentazio Zentrua

https://issuu.com/museodelapazdegernika/docs/times28_april_37_p17-18

andui zaharra, onik mantendu zen. Hemen, Espainiako erregeek Bizkaiko eskubide demokratikoak (foruak) errespetatzeko zina hartu ohi zuten, eta, trukean, subirano gisa leialtasun-promesa bat jasotzen zuten Jaun titulu demokratikoarekin, ez Bizkaiko Erregea. Andra Mari parrokia-eliza noblea ere kalterik gabe zegoen, areto kapitular ederra izan ezik, bonba su-emaile batek jo baitzuen.Gaurko arratsaldeko ordu bietan, Gernikan sartu naizenean, panorama

beldurgarria zen. Herria sutan zegoen hasi eta buka. Sugarren islada mendien gaineko ke-lainoetan ikus zitekeen 10 miliako distantziatik. Gau osoan zehar, etxeak eraitsiz joan ziren, harik eta kaleak hondakin gorrixka zeharkaezinen pilaketa bihurtu ziren arte. Bizirik atera ziren zibiletako askok Gernikatik Bilborako bide luzea hartu zuten idiek tiratutako gurpil sendodun nekazal gurdi zaharretan. Gurdi hauek, bonbardaketatik salbatu ahal izan zituzten etxeko ondasun eta tresnez beteta, errepidea trabatu zuten gau osoan. Bizirik atera ziren beste

pertsona batzuk gobernuaren kamioietan eraman zituzten, baina asko herriaren inguruan egotera behartu zituzten, koltxoietan etzanda edo senideen eta desagertutako haurren bila. Bien bitartean, suhiltzaileen brigadetako unitateek eta motordun euskal poliziak, barne sailburu Monzon jaunaren beraren eta haren emaztearen zuzendaritzapean, erreskate lanekin jarraitu zuten egunsentira arte. (...)

info +

https://es.wikisource.org/wiki/La_tragedia_de_Guernica_(George_Steer)

12

Gernikako Bakearen Museoko Historia Aretoan ikusgai dagoen argazkia © Gernikako Bakearen Museoa

THE TRAGEDY OF GUERNICA TOWN DESTROYED IN AIR ATTACK

unloading on the town bombs weighing from 1,000lb. downwards and, it is calculated, more than 3,000 two-pounder aluminium incendiary projectiles. The fighters, meanwhile, plunged low from above the centre of the town to machine- gun those of the civilian population who had taken refuge in the fields. The whole of Guernica was soon in flames except the historic Casa de Jontas with its rich archives of the Basque race, where the ancient Basque Parliament used to sit. The famous oak of Guernica, the dried old stump of 600 years and the young new shoots of this century, was also

EYE-WITNESS’S ACCOUNT From Our Special Correspondent BILBAO, April 27 1937

Guernica, the most ancient town of the Basques and the centre of their cultural tradition, was completely destroyed yesterday afternoon by insurgent air raiders. The bombardment of this open town far behind the lines occupied precisely three hours and a quarter, during which a powerful fleet of aeroplanes consisting of three German types, Junkers and Heinkel bombers and Heinkel fighters, did not cease

13

George Steerrek Gernikako bonbardaketari buruz idatzitako artikulua argitaratu zen egunkaria, The Times © Gernikako bonbardaketari buruzko Dokumentazio Zentrua

https://issuu.com/museodelapazdegernika/docs/times28_april_37_p17-18

long heaps of red impenetrable debris. Many of the civilian survivors took the long trek from Guernica to Bilbao in antique solid-wheeled Basque farmcarts drawn by oxen. Carts piled high with such household possessions as could be saved from the conflagration clogged the roads all night. Other survivors were evacuated in Government lorries, but many were forced to remain round the burning town lying on mattresses or looking for lost relatives and children, while units of the fire brigades and the Basque

untouched. Here the kings of Spain used to take the oath to respect the democratic rights (fueros) of Vizcaya and in return received a promise of allegiance as suzerains with the democratic title of Señor, not Rey Vizcaya. The noble parish, church of Santa Maria was also undamaged except for the beautiful chapter house, which was struck by an incendiary bomb. At 2 am today when I visited the town the whole of it was a horrible sight, flaming from end to end. The reflection of the flames could be seen in the clouds of smoke above the mountains from 10 miles away. Throughout the night houses were falling until the streets became

motorized police under the personal direction of the Minister of the Interior, Señor Monzon, and his wife continued rescue work till dawn. (...)

info +

http://poieinkaiprattein.org/kids-guernica/picasso-s-guernica/news-report-by-george-steer-for-the-times-about-guernica-1937/

Gernikako bonbardaketari buruzko liburuak

https://issuu.com/museodelapazdegernika/docs/hoja_vitrina

14

Title 1

Bilbon bildutako atzerriko korrespontsal eta Espainiako prentsa-ordezkarien parte hartzerik gabe, 1937ko apirilaren 26-tik 27rako gauean, Gernikan gertatutakoa ez litzateke gaur egun ezagutzen dugun bezala agerian izango. Gernikako historiaren garapenean eragina izan zuten egunkarietako artikuluek, hiru taldeetan sailka daitezke:

prentsa nazionalak, eta ondoren gainerako herrialdeek argitaraturiko txosten, komunikatu eta diskurtsoak. (...)

• Apirilaren 29an nazionalek herria hartu ondoren, Gernika bisitatu zuten atzerriko kazetarien mezuak. (...)”

SOUTHWORTH, Herbert R.: La destrucción de Guernica: periodismo, diplomacia, propaganda e historia, Ed. Ruedo Ibérico, 1977, 27. orr.

Herbert Southworthen La destrucción de Guernica liburuaren aurkezpena Angel Viñasen eskutik© Gernikako Bakearen Museoa

https://www.youtube.com/watch?v=NhBMegCrbX0

info +

“Bere garapenaren hasiera-hasieratik da Gernika, herri euskaldunaren txikizioa, beste ezer baino lehen prentsa bulegoen gauza, hauek guztiak korrespontsalen ekimenen ondorioa izanik. Bilbon bildutako atzerriko korrespontsal eta Espainiako

https://dedona.files.wordpress.com/2013/03/tapaprologo.pdf

• Bilbotik edota Frantziako euskal mugan zeuden entzute-guneetatik korrespontsalek bidalitako egunkari-txostenak. (...)
• Atzerriko prentsan bonbardaketari buruz aldez aurretik argitaraturiko berrien ondorioz, Espainiako

Herbert R. Southworth

Idazlea, kazetaria eta Gerra Zibilean espezializatutako historialaria

15

Herbert R. Southworth, Bizitza eta Lana/Vida y obra liburuaren azaleko argazkia © Gernikako Bakearen Museoa

https://issuu.com/museodelapazdegernika/docs/i._herbert_r._southworth__bizitza_eta_lana

Title 1

Herbert R. Southworthen liburuaren hitzaurreaLa destrucción de Guernica, periodismo, diplomacia, propaganda e historia, Ángel Viñasen edizioa

https://dedona.files.wordpress.com/2013/03/tapaprologo.pdf

Herbert R. Southworthen bibliografia

https://www.youtube.com/watch?v=kGlbgisIWlY

https://issuu.com/museodelapazdegernika/docs/bibliografia_southworth

Febus Agentziak Enrique Moradiellos idazle eta historialaria elkarrizketatuko du Tangerri buruz eta Herbert R. Southworth, idazle eta Radio Tanger Internacionaleko presidentea.

Southworth Fondoa, Gernikako bonbardaketari buruzko dokumentazio Zentruan dagoena

16

https://www.museodelapaz.org/docu_buscador.php

https://www.museodelapaz.org/docu_fondos.php

Title 1

nagusia 1917ko iraultzan dago. Arte y guerra (carteles de la guerra civil española) kartelen artea aldarrikatzen du gerra garaian, baita egileak ere, horietako batzuk, 1936-1939 urteetako gertaerek

fagozitatuta, anonimotasunean jarraiten dute.

"Arte y guerra. Carteles de la guerra civil española": exposición del Museu Nacional d'Art de Catalunya

info +

https://www.museunacional.cat/es/guia-tematica-arte-y-guerra-carteles-de-la-guerra-civil-espanola

Gerra Zibileko kartela (1936-1939) https://historiana.eu

Gerra Zibileko kartelak (1936 - 1939) © UNED Documentos

https://www.youtube.com/watch?v=GzfuLUnTtag

Kartelaren arte herrikoi eta iragankorrak, gerra garaian, propaganda funtzioa du: masak mugiarazi nahi ditu, mezu politiko bat helarazi, erreakzio sozial bat eragin, osagai estetikoari uko egin gabe. Kartelismoa arma ideologiko gisa erabiltzearen aurrekari

Gerra Zibileko kartelak

Propaganda Gerra Zibil garaian (1936-1939)

17

Title 1

1. artikuloa

4. artikuloa

“El cartel publicitario, instrumento de creatividad artística (algunos trazos entre la Belle époque y los años 60 del siglo XX)”.

What questions do these posters from the Civil War evoke? (Historiana)

https://www.brandeis.edu/library/archives/spotlights/special-collections/2010/spanish-civil-war-posters.html

5. artikuloa

https://www.unizar.es/artigrama/pdf/30/2monografico/03.pdf

Spanish Civil War in Poster Collection (Brandeis University)

2. artikuloa

Propaganda en España. Los carteles de la Guerra Civil.

https://historiana.eu/collection/spanish-civil-war-posters

https://elrincondeschlosser.blogspot.com/2018/01/propaganda-en-espana-los-carteles-de-la_19.html

6. artikuloa

"Arte y guerra. Carteles de la guerra civil española" Museu Nacional d'Art de Catalunya

3. artikuloa

La Guerra Civil Española. Carteles y propaganda en el bando republicano.

¡No pasarán! Julio 1936, !Pasaremos! https://www.europeana.eu

https://www.museunacional.cat/es/guia-tematica-arte-y-guerra-carteles-de-la-guerra-civil-espanola

Combatiendo el analfabetismo https://historiana.eu

18

http://algargoshistoriaspain.blogspot.com/2014/09/la-guerra-civil-espanola-carteles-y.html

WEBGRAFÍA

ENTZUTEKO PODCASTA

IRAKURTZEKO

1. Espainiako gerra zibila

1.1. 2. errepublika

https://www.eitb.tv/eu/irratia/euskadi-irratia/amarauna/911146/867526/eibar-2-errepublika-aldarrikatzen-lehen-herria/

1.2. Uztailak 18, 75 urte Guda Zibila hasi zela (Euskadi Irratia)

https://www.eitb.eus/eu/audioak/osoa/704854/uztailak-18-75-urte-guda-zibila-hasi-zela/

1.3. Memorizidio bat egin zen 40 urtez eta horri buelta eman behar zaio

https://www.eitb.eus/eu/irratia/euskadi-irratia/programak/faktoria/osoa/7852620/memorizidio-egin-zen-40-urtez-eta-horri-buelta-eman-behar-zaio/

1.4. La guerra civil española 1/6

https://www.ivoox.com/gran-historia-de-la-guerra-civil-espanola_bk_list_162039_1.html

1.5. Tema 18. La Guerra Civil (1936-1939)

https://www.podiumpodcast.com/historia-de-espana-para-selectividad/temporada-1/tema-18-la-guerra-civil-1936-1939/

1. Gernikako bonbardaketari buruz irakurri beharreko liburuak Gernikako Bakearen Museoaren iritziz

2. Gernikako bonbardaketa

https://issuu.com/museodelapazdegernika/docs/bonbardaketako_derrigorrezko_liburuak_1

2.1. Gernikako bonbardaketa (Euskadi Irratia)

2. Los mejores libros de la guerra civil española

https://www.eitb.eus/eu/audioak/osoa/875853/gernikako-bonbardaketa-euskadi-irratian--dramatizazioa/

https://www.deguerra.org/guerra-civil-espanola-libros/

2.2. Guernica: la otra cara de un bombardeo

3. Bibliografía sobre la guerra civil

https://www.ivoox.com/guernica-otra-cara-bombardeo-audios-mp3_rf_18525428_1.html

2.3. Historias de la historia 136 el bombardeo de Gernika

https://www.artehistoria.com/es/contexto/bibliograf%C3%ADa-sobre-la-guerra-civil

4. Trinxeres de paper: una aproximació a la bibliografia sobre la guerra civil espanyola

https://www.ivoox.com/historias-historia-136-bombardeo-audios-mp3_rf_16244140_1.html

19

2.4. El bombardeo de Gernika (IDEM)

https://www.ivoox.com/bombardeo-guernika-audios-mp3_rf_540893_1.html

https://humanitats.blogs.uoc.edu/ca/historia-guerra-civil-espanyola-aproximacio-bibliografia-jaume-claret/

WEBGRAFÍA

IKUSTEKO

Twitter

Youtube

1.1. GuerraCivil en tuits @Guerra_Civil_

2.1. Espainiako Gerra Zibilaren kausak (Eki proiektua)

https://www.youtube.com/watch?v=yT1D1sn8Dq0

2.2. Gerra Zibila (Argia 2020)

https://twitter.com/Guerra_Civil_

https://www.youtube.com/watch?v=ezfznKJ7MlM

1.2. Guerra Civil 2.0 @GuerraCivil20

2.3. Gerra Zibila Euskadin (EITB)

https://twitter.com/GuerraCivil20

https://www.eitb.tv/es/video/gerra-zibila-euskadin/4105085740001/20062/gerra-zibila-euskadin/

1.3. La España en guerra @GuerraCivil1936

2.4. La Guerra Civil española | (Draw My Life)

https://www.youtube.com/watch?v=44pIk2jk-Zk

2.5. La gran historia de la Guerra Civil española- Episodio 1 (Canal Documentales)

https://twitter.com/GuerraCivil1936

https://www.youtube.com/watch?v=Gw5fmgMNPGY

Gernikako bonbardaketari buruzko Dokumentazio Zentroaren (CDBG) ikerketak

https://www.museodelapaz.org/docu_investiga.php

20

Infografia

https://www.museodelapaz.org/docu_historia.php

1.1. El bombardeo de Gernika (El Correo)

https://www.elcorreo.com/apoyos/graficos/vizcaya/bombardeo-gernika/grafico.htm#nogo

WEBGRAFÍA

Gernika Gogoratuz Bakearen aldeko Ikerketa Zentroak egindako argitalpenak eta ikus-entzunezkoak.

Gernika, 80 años después del bombardeo Abril de 2017

https://www.gorkalejarcegi.com/bombardeo-gernika-80/#

Liburuak

1.1. Gernika y Alemania

https://www.gernikagogoratuz.org/eu/portfolio-item/gernika-alemania-historia-reconciliacion/

1.2. Ikusmen ahotsa / La voz visual

https://www.gernikagogoratuz.org/eu/portfolio-item/ikusmen-ahotsa-la-voz-visual-die-sichtbare-stimme/

1.3. Memoria colectiva del bombardeo

https://www.gernikagogoratuz.org/eu/portfolio-item/memoria-colectiva-del-bombardeo-de-gernika/

1.4. Pedagogía de paz

https://www.gernikagogoratuz.org/portfolio-item/pedagogia-de-la-memoria/

Bideoak

2.1. The mark of men. Passages from the documentary of Gernika Gogoratuz.

https://www.youtube.com/watch?v=nyLH2Jh18VI&list=PLySH1KoUt73BUgVF9aaNZ9SF8kw_sFoEG

2.2. Gernika Gogoratuz. Diálogos 80 (Deutsch)

https://www.youtube.com/watch?v=LHWJmvJVa5g&list=PLySH1KoUt73BUgVF9aaNZ9SF8kw_sFoEG&index=4

2.3. Argazki Marrazki

Gernika 2037 Memoriaren mapa

https://www.youtube.com/watch?v=HlP-iBkQBp0&list=PLySH1KoUt73BUgVF9aaNZ9SF8kw_sFoEG&index=5

2.4. La huella humana (fragmentos)

https://www.youtube.com/watch?v=7k0-emTksVk&list=PLySH1KoUt73BUgVF9aaNZ9SF8kw_sFoEG&index=6

https://gernika2037.eus/#/

2.5. La voz visual (fragmentos Anna Leon)

21

https://www.youtube.com/watch?v=dtQx4qRxZSc

2.6. Pedro Baliño In Memoriam

https://www.youtube.com/watch?v=8T-6PipW7LA&list=PLySH1KoUt73BUgVF9aaNZ9SF8kw_sFoEG&index=8

MATERIAL DIDAKTIKOA

ELKARTEAK

GERNIKAZARRA Historia Taldea 1985. urtean sortu zen, historiaz baina batez ere, Gernika-Lumoko historiaz sentsibilizatutako pertsona talde baten hausnarketaren ondorioz. Udalerri honek, ezaguna denez, 1937ko apirilaren 26an memoria pertsonala, idatzia eta grafikoa galdu zituen. Gernikazarra H. T. taldeko kideek Gernika-Lumoko memoria, hau da, historia hainbat alderditan berreraikitzea proposatu zuten.

OROIMENAREN HARRA Oroimen historikoa eskolara

https://oroimenarenharra.koldomitxelena.net/orri-nagusia

Gasteizko Koldo Mitxelena institutuan sortu da Oroimenaren harra egitasmoa. Azken bolada honetan irakasleon artean gai honen inguruko kezka nabarmen handitu da, ikasleek gero eta gutxiago ezagutzen baitute gure aurreko belaunaldiek 1936ko gerran eta Francoren diktaduran bizi behar izan zutena. Horretarako egokia iruditu zaigu Euskal Herrian egin diren makina bat lan gune bakar batean biltzea, hain zuzen ere, hezkuntzan lanean gabiltzanok oroimen historikoa eskolara eramatea errazago izan dezagun. Web-orrialde honen helburua da hezkuntzaren bidez, hezkuntza komunitatearen bidez, iraganean isilarazi eta ezkutatu zuten horren inguruko egia belaunaldi berriek ezagutzea eta bilatzea. Azken batean, errepresioa jasan zuten horien omenez justizia egitea.

https://gernikazarra.blogspot.com/

Lobak, gazteon sorkuntza proiektuak sustatzeko eta elkarekintzarako espazioa da. Gernikako bonbardaketa sufridu ebenen lobak gara. 75. urteurrena dala eta kultur ekimen txiki bat jarri nahi dogu martxan. Bonbardaketaren gertakari historikoa gai hartuta sorkuntza eremu ezberdinetan lan egiten dauden gazteak -eta lan egin gura dabenak- martxan ipini nahi doguz.

https://es-es.facebook.com/pg/lobak.ekimena/about/

Guernica Gernikara 2017. urtean, Gernika-Lumoko Memoria, Kultura eta Giza Eskubideen alorretan dihardugun zenbait eragile eta elkarte batu ginen Gernikako Bonbardaketaren Urteurrenerako herriko taldeen jardueretan gutxieneko koordinazio bat lortzeko, elkarrekin lagundu eta ekimen komunak ere bultzatzeko.

22

https://guernicagernikara.eus/

https://oroimenarenharra.koldomitxelena.net/unitate-didaktikoak

Title 1

GERNIKA 360º GERRA AURREAN

Udaletxea

Udaletxea

https://www.gernika-lumo.eus/360/udaletxea/_html5/index.html

Pasilekua

https://www.gernika-lumo.eus/360/pasileku/_html5/index.html

Eria

https://www.gernika-lumo.eus/360/ferial/_html5/index.html

Frontoia

https://www.gernika-lumo.eus/360/frontoia/_html5/index.html

Tren geltokia

Tren geltokia

https://www.gernika-lumo.eus/360/tren-geltokia/_html5/index.html

Adolfo Urioste kalea

https://www.gernika-lumo.eus/360/adolfo-urioste/_html5/index.html

Zezen plaza

https://www.gernika-lumo.eus/360/plaza-toros/_html5/index.html

San Juan eliza

https://www.gernika-lumo.eus/360/san-juan-eleiza/_html5/index.html

Frontoia

San Juan kalea

23

https://www.gernika-lumo.eus/360/san-juan-kalea/_html5/index.html

Title 1

https://www.youtube.com/museodelapaz

https://twitter.com/museodelaPaz

https://www.facebook.com/MuseodelaPazdeGernika

https://www.instagram.com/museodelapazdegernika/

https://www.museodelapaz.org