Człowiek końca wieku

Człowiek końca wieku

Maria Hadaś

Klasa 2G

Edward Munch ,,Melancholia''

Fin de siècle

Epoka końca XIX i początku XX w. nosi różne nazwy: modernizm, Młoda Polska, czy neoromantyzm, ale jednak fin de siècle ("schyłek wieku") najtrafniej oddaje omawiane w mojej prezentacji zagadnienie. Czas trwania epoki:

• W Polsce - od 1891 r. (wydanie I tomu poezji Kazimierza Przerwy-Tetmajera) do 1918 r. (odzyskanie niepodległości)
• Na świecie - od lat 60. XIX w. do lat 60. XX w.

Edward Munch ,,Krzyk''

dekadentyzm

Pojęcie to wywodzi się od francuskiego słowa décadence, oznaczającego „chylenie się ku upadkowi”, „schyłek”. Postawa dekadentyzmu charakteryzuje się poczuciem kryzysu cywilizacji i kultury związanym z końcem wieku. Dekandenci odczuwali skrajny pesymizm, apatię, bezsens, a ich jedyną ucieczką od choroby końca wieku wydawały się być sztuczne raje - środki odurzające, alkohol, erotyka.

Henri de Toulouse-Lautrec ,Portret Suzanne Valadon"

Schopenhaueryzm

Dekadenci często kierowali się pesymistyczną filozofią Arthura Schopenhauera. Autorzy schyłku wieku wielokrotnie nawiązywali do jej założeń.

o czym mówi schopenhaueryzm?

• pesymizm
• bezsens ludzkiej egzystencji
• cierpienie to przeznaczenie człowieka, wobec którego jest on bezsilny
• człowiek to marionetka w rękach natury
• by ukoić swoje cierpienie, należy wyzbyć się pragnień
• dążenie do nirwany

,,koniec wieku xix''

Wiersz Kazimierza Przerwy-Tetmajera idealnie oddaje dekadencką postawę.Podmiot liryczny ,,Końca wieku XIX'' prowadzi dialog z adresatem nazwanym ,,człowieczem z końca wieku’’. Poddaje przed nim w wątpliwość wszelkie wartości, którymi się kierował, używając licznych pytań retorycznych. Nie wierzy w sens walki czy rozpaczy, czuje niedosyt, niepewność i brak satysfakcji. Daje do zrozumienia, że jedyne, co mu towarzyszy, to pustka. Nie może się pogodzić z szarym obrazem rzeczywistości, ale mimo wszystko jest zrezygnowany i zbyt zagubiony, by podjąć jakiekolwiek działanie.

Wielu twórców przełomu XX i XXI wieku podejmowało w swoich dziełach podobną tematykę co autor okresu fin de siècle, Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Przejście do następnego stulecia dawało pole do refleksji nad sensem życia i ludzkimi wartościami, co inspirowało do powstania licznych dzieł.

,,schyłek wieku''

Podmiot liryczny w utworze Wisławy Szymborskiej to kobieta, która wyraża swój zawód wobec XX wieku. Podkreśla, że jej nadzieje w wielu sferach nie zostały spełnione. Nowe stulecie nie poprawia błędów poprzedniego i wciąż niesie za sobą nieskończoną liczbę naiwnych pytań. Sam fakt, że to właśnie jej zostały one zadane, świadczy o jej autorytecie. Pomimo tego, nie jest ona w stanie na żadne z nich odpowiedzieć. Sama jest zagubiona, czuje ogromną niepewność. Podobnie jak podmiot liryczny w utworze Przerwy-Tetmajera, ona też nosi w sobie poczucie nijakości i beznadziei.

,,Pod koniec xx wieku''

Podmiot liryczny w utworze Czesława Miłosza może być utożsamiany z autorem, który poddaje ocenie swoją twórczość i postawy, którymi kierował się w kończącym się wówczas stuleciu. Liczył na inny los, wolny od udręki, zawodu i cierpień, ale zdaje sobie sprawę, że nadzieja jest zwodna, a rozczarowanie niektórymi aspektami życia i bezsilność wobec bólu są czymś, z czym należy się pogodzić. ,,Jestem tutaj z nadzieją, że można zaczynać na nowo i własne życie uleczyć myśląc mocno o rzeczach poznanych, tak mocno, że miejsc i ludzi nie odejmie czas i wszystko będzie trwało prawdziwiej niż było."

,,walentynki - poemat z końca xx wieku''

Tadeusz Różewicz w swoim poemacie krytykuje postępujący w XX wieku konsumpcjonizm. Wyraża rozczarowanie wobec stulecia, w którym przyszło mu żyć oraz ślepo podążającego za ucieczką w zakupoholizm społeczeństwa. Według autora, pieniądz zastąpił wszystkie wartości. Jest on ogromnie rozczarowany postawą ludzi, co starał się przekazać w swoich refleksjach opublikowanych pod koniec XX wieku. ,,a może da się jeszcze całą rzecz obrócić w żart było nam tak dobrze ze sobą ale w rezultacie złamałeś mi życie''

,,wiek xx na emeryturze''

Adam Zagajewski w swoim utworze dokonuje personifikacji dwudziestego stulecia i przedstawia je jako spacerującego starca, który ucieka w świat wspomnień oraz dokonuje autorefleksji. Autor daje do zrozumienia, że największą nauką płynącą z XX wieku jest to, że ludzie są litościwi wobec wszystkich, ale zazwyczaj następuje to zbyt późno - nie pociesza to więc w atmosferze przemijania. ,,Mówi: jednego się nauczyłem Jest tylko litość – dla ludzi, zwierząt, drzew i obrazów, dla pokonanych i dla zwycięzców Istnieje tylko litość, zawsze spóźniona."

Problem roku 2000

Zbliżający się nieuchronnie koniec XX wieku wzbudzał niepokój społeczeństwa na całym świecie. Niektórzy przepowiadali koniec świata, inni sądzili, że nastąpi upadek systemów informatycznych, co miało spowodować niemożność normalnego funkcjonowania w świecie. Ludzie gromadzili zapasy, wypłacali pieniądze z banków, likwidowali konta, lokaty. Coraz częstsze stały się też refleksje nad istotą otaczającego świata, sensem istnienia, prawdziwością obserwowanych sytuacji.

Wyświetlacz podaje datę 3 stycznia 1900, zamiast 3 stycznia 2000

matrix

Film sióstr Wachowskich z 1999 roku oddaje nastroje, które towarzyszyły ludziom XX wieku. Jest on przełomowy, ponieważ neguje dotychczasowe spojrzenie na rzeczywistość, ukazuje zagrożenia nadmiernej cyfryzacji, oraz daje nam wątpliwości i pole do refleksji nad wszystkimi aspektami życia. Ponadto przewiduje pojawienie się wirtualnej rzeczywistości, która teraz, po ponad dwudziestu latach, stała się codziennością.

donnie darko

Richard Kelly w swoim filmie z 2001 roku porusza temat pętli czasowej oraz misji, którą bohater musi wypełnić, by zapobiec końcu świata. Wobec tego przyjmuje dekadencką postawę, spotęgowaną przez choroby psychiczne. Produkcja owiana jest atmosferą tajemniczości, przy tym dając widzom możliwość refleksji nad sensem egzystencji i przedstawiając inne spojrzenie na rzeczywistość niż to, którym kierujemy się na co dzień.

Zarówno schyłek XIX/XX wieku, jak i wkroczenie w wiek XXI, wzbudzał w autorach dzieł wiele refleksji, którymi chcieli się podzielić z odbiorcami. Pomimo różnicy czasów, w których przyszło żyć Kazimierzowi Przerwie-Tetmajerowi oraz bardziej współczesnym twórcom widać, że problem schyłku wieku był, i być może będzie poruszany w przyszłości.

Dziękuję za uwagę