Dyzartria

DYZARTRIA U OSOBY DOROSŁEJ

POSTAĆ WIOTKA

Start

START

DYZARTRIA - CO TO JEST?

Dyzartria to zespół objawów oddechowo – fonacyjno – realizacyjno – artykulacyjnych, wpływających na cechy prozodyczne mowy, spowodowane uszkodzeniami ośrodków i dróg unerwiających aparat mowy.

Dyzartria to termin pochodzący z greki i oznaczający zaburzenia artykulacyjne. Dyzartria sama w sobie nie jest chorobą, a jedynie objawem mogącym świadczyć o różnorodnych schorzeniach. Ten typ dysfunkcji mowy polega na zaburzeniach ruchów mięśni jamy ustnej na skutek problemów z przekazywaniem sygnałów pomiędzy ośrodkowym układem nerwowym a mięśniami.

Do uszkodzenia może dochodzić na poziomie:

• mięśni,
• nerwów czaszkowych,
• jąder nerwów czaszkowych,
• dróg korowo-jądrowych,
• układu pozapiramidowego.

Dyzartria może występować zarówno u dzieci, jak i u dorosłych – przyczyny jej występowania będą jednak inne w różnych grupach wiekowych.

R47.1

Kod dyzartrii i anartrii wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10

Na skutek zaburzenia w unerwieniu mięśni odpowiadających za proces mowy dochodzi do wytworzenia się charakterystycznego sposobu mówienia. Jest to tak zwana mowa dyzartryczna.

Przyczyny dyzartrii

udar mózgu – zaburzenia mowy po udarze mózgu mogą być spowodowane zarówno przez dyzartrię, jak i afazję,

nowotwory ośrodkowego układu nerwowego – zarówno pierwotne, jak i przerzutowe,

choroby złącza nerwowo-mięśniowego (miastenia),

stwardnienie rozsiane – mowa skandowana i inne objawy dyzartrii mogą pojawiać się w chorobach takich jak SM czy w mielinolizie środkowej mostu,

urazy czaszkowo-mózgowe.

Przyczyny dyzartrii

choroby infekcyjne ośrodkowego układu nerwowego,

porażenie mózgowe,

wzmożone ciśnienie śródczaszkowe,

choroba Taya-Sachsa,

choroba Parkinsona,

dystrofia mięśniowa,

choroba Huntingtona.

Podział

Dyzartia hipokinetyczna

Dyzartria spastyczna

01

04

Dyzartria wiotka

Dyzartria hiperkinetyczna

02

05

Dyzartria ataktyczna

Typ mieszany

03

06

W każdym typie dyzartrii umiejscowienie zmian jest inne, różnią się one też ich istotą (uszkodzone mogą być drogi piramidowe, mięśnie, móżdżek, układ pozapiramidowy) oraz obrazem klinicznym. Każdemu typowi dyzartrii towarzyszą inne objawy. Występują też one z różnych przyczyn. Od tych rozbieżności pochodzą różne określenia, których używa się wobec poszczególnych zaburzeń.

Dyzartria wiotka

Co wyróżnia dyzartrię wiotką?

Inne określenie

• mowa opuszkowa

• upośledzenie artykulacji
• mowa zamazana, bezgłośna

Objawy

• uszkodzenie jąder lub pni nn. V, VII, IX, X i XII
• uszkodzenie mięśni

Uszkodzenie

• udary pnia mózgu
• miopatie

Przyczyny

Przyczyna

uszkodzenie jąder lub pni nn. V, VII, IX, X i XII bądź też odpowiednich mięśni (zespół opuszkowy)

Powstaje na skutek uszkodzenia neuronów ruchowych następujących nerwów czaszkowych:

• V – trójdzielnego,
• VII – twarzowego,
• IX – językowo-gardłowego,
• X – błędnego,
• XII – podjęzykowego.

Jej przyczyną może być również uszkodzenie nerwów obwodowych biegnących od neuronów ww. nerwów do mięśni aparatu mowy.

Do czego prowadzi uszkodzenie poszczególnych nerwów?

Nerw XII

Nerw X

Nerw VII

Nerw V

dysfunkcja gardłowo-podniebienna (częściowe lub całkowite unieruchomienie tej części aparatu mowy w zależności od tego, czy mamy do czynienia z jedno- lub obustronnym uszkodzeniem)

osłabienie, skurczenie, zmarszczenie, a nawet atrofia języka; przy uszkodzeniu jednostronnym język podczas wysuwania przesuwa się w stronę słabszą, wysuwanie symetryczne, lecz skrócone i ograniczone, świadczy o uszkodzeniu obustronnym.

osłabia mięśnie warg i policzków (pacjent ma trudności z ułożeniem mięśni policzków i warg, szczególnie z ich zaokrąglaniem i spłaszczaniem). Jeśli jest obustronne, może powodować wybiórcze zniekształcenia artykulacji, głównie głosek wargowych, takich jak: p, b, m, f, w

osłabia mięśnie żuchwy (dysfunkcje obejmują: otwieranie ust, przesuwanie żuchwy w bok, zamykanie warg). Przy jednostronnym zwykle mowa nie jest zniekształcona, przy obustronnym występują trudności z domknięciem żuchwy i w precyzyjnym realizowaniu głosek

Wiotkość osłabia siłę i napięcie mięśni oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych. Skutkuje małym zakresem i dokładnością ruchów na wszystkich piętrach aparatu mowy.

Objawy

Zakłócenia pracy układu respiracyjnego:

• szybszy rytm oddechowy bez zmiany długości fazy w oddychaniu statycznym,
• zaburzenia rytmu oddechowego w oddychaniu dynamicznym,
• nasilone spłycenie wdechu, któremu towarzyszy jego słyszalność,
• skrócenie fazy wydechowej w obu typach oddychania.

Zakłócenia prozodyczne:

Zakłócenia w zakresie pracy aparatu fonacyjnego:

• zwolnienie tempa mowy,
• występowanie skandowania,
• dzielenie wyrazów na sylaby,
• ograniczenie lub brak możliwości zmiany wysokości głosu,

• jego monotonność i chropowatość na skutek hipotonii mięśni gardłowo-fonacyjnych.

• częste przerwy w fonacji (zanikanie głosu),
• duży poziom nasilenia męczliwości głosu, czyli trudność w dłuższej pracy mięśni krtani, skutkująca niezdolnością do dłuższej fonacji,
• zaburzenia natężenia głosu, jego bezdźwięczność i wydobywanie z dużym wysiłkiem.

Anartria

Anartria to najcięższa postać dyzartrii, w której to pacjent nie jest w stanie tworzyć żadnych artykułowanych dźwięków.

Terminem tym określa się brak rozwoju mowy lub utrata mowy, tj. wcześniej nabytych umiejętności wytwarzania dźwięków mowy na skutek uszkodzenia układu pozapiramidowego, ośrodków pnia mózgu i dróg nerwowych unerwiających narządy mowy (Styczek 1980).

Co wpływa na niewydolność artykulacyjno-rezonansową?

• zaniki mięśniowe, szczególnie języka,
• utrzymujący się stały kształt artykulatorów i ich patologiczne pozycje (uzależnione np. od pozycji głowy i siły grawitacji),
• możliwe drżenie pęczkowe, czyli fascykulacja w obrębie języka (zaznaczająca się drobnymi drganiami),
• wyraźne zaburzenia wszystkich parametrów ruchu artykulatorów – kierunku, zakresu, symetrii, precyzji, koordynacji, płynności.

Wymienione czynniki wpływają na zakłócenia realizacji fonemów głównie w zakresie stopnia zbliżenia narządów mowy, miejsca artykulacji oraz dźwięczności. Dodatkowo występuje nosowe zabarwienie głosu oraz nadmierne upraszczanie głosek.

Elementy pozajęzykowe, wpływające na zdolności komunikacyjne pacjentów z tym typem dyzartrii, to ubóstwo mimiki oraz możliwa, w porażeniach jednostronnych, wyraźnie widoczna asymetria w układzie mięśni twarzy. Dodatkową cechą osób dotkniętych tym typem dyzartrii jest brak wyraźnych zmian w piśmie.

Dysfagia

Jest to zjawisko często towarzyszące wiotkiej postaci dyzartrii.

Dysfagia to zaburzenia w przyjmowaniu, rozdrabnianiu i transportowaniu pokarmów z jamy ustnej do żołądka. Zaburzenia te mogą mieć różny charakter i nasilenie w zależności od etiologii i rozległości patologii. Dysfunkcje połykania towarzyszące chorobom neurologicznym często stanowią poważne zagrożenie ze względu na ryzyko aspiracji pokarmu do dróg oddechowych, prowadzące do powikłania w postaci nawracającego zapalenia płuc.

Badania

Niewyraźna mowa u dorosłych i u dzieci zawsze wymaga diagnostyki. Przyczyn zaburzeń artykulacji może być wiele.

W przypadku dyzartrii diagnostyka powinna obejmować:

• badania obrazowe głowy (tomografię komputerową i rezonans magnetyczny),
• analizę płynu mózgowo-rdzeniowego,
• badanie elektromiograficzne,
• badanie elektroencefalograficzne.

W procesie diagnostycznym należy uwzględnić również badanie krwi.

Terapia

Terapia logopedyczna w przypadku dyzartrii pozwala na skorygowanie zaburzeń artykulacyjnych poprzez usprawnienie mięśni biorących udział w procesie mowy. Rehabilitacja w przypadku dyzartrii pozwoli także zmniejszyć objawy związane z zaburzeniami połykania.

Terapia

W przypadku niewyraźnej mowy ćwiczenia obejmują:

1. ćwiczenia artykulatorów pomagające zwiększyć sprawność aparatu mowy, poprawić poziom napięcia mięśni aparatu artykulacyjnego, siłę tych mięśni oraz zmniejszyć nosowanie,
2. ćwiczenia oddechowe – wzmacnianie przepony, pogłębienie wdechu, zwiększenie siły wydechu, wydłużenie fazy wydechowej, nauka oddychania torem przeponowo-brzusznym
3. ćwiczenia fonacyjne mające na celu zwiększenie siły głosu, wydłużenie czasu fonacji, osiągnięcie dowolnej modulacji poziomu głośności wypowiedzi i wysokości tonu,
4. ćwiczenia poprawiające wyrazistość mowy, których efektem powinno być zwiększenie wyrazistości wymowy w różnych kontekstach fonetycznych, poprawa melodyki i rytmu wypowiedzi, umiejętność kształtowania dowolnych zmian tempa mowy, szczególnie likwidacja jego spowolnienia.

Bibliografia

Jauer-Niworowska O., Dyzartria nabyta. Diagnoza logopedyczna i terapia osób dorosłych, Wydanie 1. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2009.

Milewski S., Kaczorowska-Bray K., Kuczkowski J., Biomedyczne podstawy logopedii, Wydanie 1. Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2014.

Grabias S., Panasiuk J., Woźniak T., Logopedia – standardy postępowania logopedycznego, Wydanie 1. Wydawnictwo UMCS, Lublin 2015.

Grabiasas S., Kurowski M., Logopedia – teoria zaburzeń mowy, Wydanie 2. Wydawnictwo UMCS, Lublin 2014.

Tarkowski Z., Patologia mowy, Wydanie 1. Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2017.

https://www.komlogo.pl/index.php/encyklopedia/116-d/616-dyzartria-wiotka

Dziękujemy za uwagę!

Justyna Szczupak

Olga Powęzka

Dominika Szyszkowska