"Lalka" Prusa

Lalka Bolesława Prusa

Daty wydawania w „Kurierze Codziennym”: 1887 – 1889

1890 – pierwsze wydanie książkowe

Co oznacza tytuł?

LALKA – proces baronowej Krzeszowskiej przeciw Helenie Stawskiej o rzekomo ukradzioną lalkę

LALKA – Izabela, pusta, nie umiejąca kochać, wychowana na egoistkę

LALKI – inne arystokratki pokroju Izabeli

LALKA – Wokulski ślepo zapatrzony w Izabelę, która się nim bawi jak lalką

LALKA – topos theatrum mundi

NARRACJA • narrator wszechwiedzący, styl przeźroczysty • pamiętnik Rzeckiego – drugi narrator, wydarzenia ukazane z innej perspektywy • monolog wewnętrzny • list • język ezopowy – aluzje do powstania styczniowego i zesłania Wokulskiego na Sybir za „błędy młodości” • wielowątkowość • powieść dojrzałego realizmu czyli: narracja zróżnicowana, ukazująca złożoność świata przedstawionego

CZAS AKCJI 1878 – 79 – Wokulski wraca z Bułgarii, gdzie dorobił się majątku na handlu żywnością dla wojska, rozbudowuje sklep, próbuje zdobyć Izabelę i wszystko dla niej traci.

CZAS FABUŁY Obejmuje również retrospekcje Rzeckiego: jego dzieciństwo i młodość, młodość Wokulskiego, czasy napoleońskie, walki młodego Rzeckiego na Węgrzech podczas Wiosny Ludów, aluzje do powstania styczniowego i represji carskich po powstaniu.

PROBLEMATYKA• podział społeczny • klęska powstania styczniowego • klęska wielkich idei romantycznych • nieszczęśliwa miłość • siła przyjaźni • konwenanse • siła pieniądza •ukazanie różnych warstw społecznych i narodowości: arystokracji, zubożałej szlachty, mieszczaństwa, biedoty, chłopów, Niemców, Żydów

OBRAZ MIASTA W powieści opisane są dwa miasta: Warszawa i Paryż. Autor ze szczególną dokładnością opisuje Warszawę – jak z „Kronik Tygodniowych”! • precyzyjna topografia miasta • kontrasty (salony i dzielnica nędzy: Powiśle; bogacze i biedota).

BOHATEROWIE

STANISŁAW WOKULSKI – zubożały szlachcic, uczestnik powstania styczniowego, zesłaniec na Sybir, kupiec, 46 lat. Wzbogacił się dzięki małżeństwu z wdową po właścicielu sklepu, Małgorzatą Minclową. Zbił majątek na handlu żywnością w Bułgarii. Zakochany w Izabeli Łęckiej.

IZABELA ŁĘCKA – zubożała arystokratka, 25 lat. Uwodzi mężczyzn, romansuje ze Starskim, bawi się uczuciami Wokulskiego.

IGNACY RZECKI – przyjaciel Wokulskiego, subiekt (czyli ekspedient) w jego sklepie, stary romantyk i zwolennik dynastii Napoleonów.

KAZIMIERZ STARSKI – arystokrata, kuzyn Izabeli, romansuje z nią.

JULIAN OCHOCKI – arystokrata, kuzyn Izabeli, naukowiec, idealista.

PROFESOR GEIST – zwariowany chemik, którego Wokulski poznaje w Paryżu, pracuje nad wynalazkiem: metalem lżejszym od powietrza; na razie wynalazł metal cięższy od platyny i drugi "doskonale cięższy od sodu".

HELENA STAWSKA – mieszka z matką i córką w kamienicy Łęckich, oskarżona przez Krzeszowską o kradzież lalki.

BARON KRZESZOWSKI – hazardzista, przyjaciel arystokracji.

BARONOWA KRZESZOWSKA – jego zgorzkniała żona, która nie może się pogodzić ze śmiercią swojej córki.

MICHAŁ SZUMAN – Żyd, lekarz, przyjaciel Wokulskiego z czasów zesłania na Syberię.

KASPER WYSOCKI – dróżnik w Skierniewicach, któremu Wokulski pomógł znaleźć pracę; ratuje życie Wokulskiemu.

WĘGIEŁEK – chłopski syn, stolarz i kamieniarz, Wokulski pomaga mu znaleźć pracę w Warszawie.

MARIANNA – młoda prostytutka, którą Wokulski sprowadza na dobrą drogę; potem żona Węgiełka.

PREZESOWA ZASŁAWSKA – arystokratka, która bardzo polubiła Wokulskiego. W młodości zakochana w stryju Wokulskiego. Związek nie przetrwał ze względu na różnicę pochodzenia.

HENRYK SZLANGBAUM – Żyd. Przyjaciel Wokulskiego z czasów Syberii. Czuje się Polakiem i nawet zmienia nazwisko na Szlangowski, a za wyparcie się żydowskich korzeni popada w konflikt z bogatym ojcem i musi pracować jako subiekt. W czasie nasilenia się nastrojów antysemickich wraca do dawnego nazwiska. Przejmuje sklep Wokulskiego. Staje się pyszny i bezwzględny wobec współpracowników.

EKRANIZACJE LALKI

LALKA – film Wojciecha Hasa (1968)

LALKA – serial Ryszarda Bera (1977)