K. Przerwa- Tetmajer "Nie wierzę w nic"

Dekadentyzm w poezji młodopolskiej

K. Przerwa- Tetmajer "Nie wierzę w nic"

Dekadentyzm – co to jest

Przypomnienie:

De­ka­den­tyzm to po­sta­wa, któ­ra cha­rak­te­ry­zo­wa­ła wie­lu bo­ha­te­rów li­te­rac­kich koń­ca XIX wie­ku. Prze­nik­nę­ła ona stop­nio­wo do świa­to­po­glą­du spo­łe­czeń­stwa. Zna­cze­nie sło­wa de­ka­den­tyzm zwią­za­ne jest nie­od­łącz­nie z cza­sem jego po­wsta­nia i od­no­si się bez­po­śred­nio do po­czu­cia tzw. „koń­ca wie­ku”. Schy­łek epo­ki wy­wo­ły­wał w spo­łe­czeń­stwie po­czu­cie roz­pa­du, stop­nio­we­go wy­czer­py­wa­nia się cy­wi­li­za­cji. Bar­dzo wie­le osób spo­dzie­wa­ło się mo­men­tu krań­co­we­go, w któ­rym do­tych­cza­so­wy ład ule­gnie de­struk­cji. Po­dob­ne emo­cje to­wa­rzy­szy­ły przede wszyst­kim po­etom fran­cu­skim, któ­rzy two­rzy­li w nur­cie sym­bo­li­zmu. Pew­ne­go ro­dza­ju wy­czer­pa­nie twór­cze i ży­cio­we, ne­ga­tyw­ne my­śli i po­czu­cie klę­ski od­bi­ja­ło się w ich twór­czo­ści, czę­sto za spra­wą roz­bu­do­wa­nych me­ta­fi­zycz­nych wi­zji po­etyc­kich. Po­sta­wę de­ka­den­ty­zmu na grun­cie pol­skim naj­peł­niej cha­rak­te­ry­zu­je po­ezja Mło­dej Pol­ski.

Główne cechy dekadentyzmu

De­ka­den­tyzm cha­rak­te­ry­zo­wał się przede wszyst­kim bun­tem wo­bec pa­nu­ją­cych re­guł spo­łecz­nych i ryt­mu dnia miej­skich spo­łecz­no­ści. Ar­ty­ści, two­rzą­cy w nur­cie de­ka­den­ty­zmu, w swo­ich utwo­rach sta­ra­li się uka­zać kres wszyst­kich moż­li­wo­ści twór­czych – byli prze­ko­na­ni, że sztu­ka nie jest już moż­li­wa i – po­dob­nie jak inne sfe­ry ży­cia spo­łecz­ne­go – zmie­rza ku upad­ko­wi. De­ka­den­ty­zmo­wi pa­tro­no­wa­ły ta­kie nur­ty my­ślo­we jak fi­lo­zo­fia Scho­pen­hau­era i Nie­tz­sche­go. Dużą rolę w two­rze­niu się świa­to­po­glą­du de­ka­denc­kie­go mia­ła stop­nio­wa nie­chęć do idei pozytywistycznych. Po­zor­ny – zda­niem de­ka­den­tów – ład, jaki cha­rak­te­ry­zo­wać miał epo­kę wcze­śniej­szą, nie przy­niósł ocze­ki­wa­nych re­zul­ta­tów. My­śli po­zy­ty­wi­stycz­ne do­ty­czą­ce za­rów­no spo­so­bu funk­cjo­no­wa­nia spo­łe­czeń­stwa jak i po­szcze­gól­nych jed­no­stek za­miast za­pew­niać lu­dziom uko­je­nie, wpę­dza­ła ich w po­czu­cie klę­ski i nie­speł­nio­nych ma­rzeń. Z tego po­wo­du de­ka­den­tyzm ide­owo od­rzu­cił wszyst­kie wcze­śniej­sze po­stu­la­ty – bar­dzo czę­sto znaj­do­wa­ło to wy­raz w de­kla­ro­wa­nych przez ar­ty­stów ode­zwach, np. „w nic nie wie­rzę” lub „wszyst­ko zje­dzo­ne”, co ozna­czać mia­ło wy­czer­pa­nie się wcze­śniej­szych ide­ałów. Prócz po­czu­cia pust­ki po­sta­wa de­ka­denc­ka roz­po­wszech­nia­ła rów­nież twier­dze­nie do­ty­czą­ce upad­ku sztu­ki. Ich zda­niem two­rze­nie u schył­ku wie­ku oka­za­ło się nie­moż­li­we- wszyst­kie po­my­sły zo­sta­ły już wy­czer­pa­ne, wszyst­kie in­spi­ra­cje wy­ko­rzy­sta­ne. Z tego po­wo­du de­ka­den­tyzm uznać moż­na za prze­czu­cie koń­ca świa­ta ar­ty­stycz­ne­go.

K. Przerwa - Tetmajer "Nie wierzę w nic"

K. Przerwa- Tetmajer- biografia

Przeczytaj wiersz K. Przerwy Tetmajera:

+info

Posłuchaj:

"Nie wierzę w nic"- analiza utworu

Utwór ma for­mę sonetu włoskiego, skła­da się z czte­rech strof. Pierw­sze dwie są czte­ro­wer­so­we, a po­zo­sta­łe - trzy­wer­so­we. Po­eta za­sto­so­wał tra­dy­cyj­ny po­dział na część opi­so­wą oraz re­flek­syj­ną. Dwie pierw­sze zwrot­ki opo­wia­da­ją o sy­tu­acji ży­cio­wej pod­mio­tu li­rycz­ne­go, a stro­fa trze­cia i czwar­ta za­wie­ra­ją wnio­ski wy­ni­ka­ją­ce z tego opi­su. Wiersz na­le­ży do liryki bezpośredniej, pod­miot li­rycz­ny ujaw­nia swo­ją obec­ność. Po­ja­wia­ją się więc cza­sow­ni­ki w pierw­szej oso­bie licz­by po­je­dyn­czej i od­po­wied­nie za­im­ki („nie wie­rzę”, „nie pra­gnę”, „dep­cę”, „mo­ich ma­rzeń”). Utwór jest przy­kła­dem liryki wyznania, oso­ba mó­wią­ca opo­wia­da o swo­ich re­flek­sjach. Pod­miot li­rycz­ny to ty­po­wy mło­do­pol­ski de­ka­dent, któ­ry stra­cił wia­rę we wszel­kie war­to­ści. Ze wzglę­du na świa­to­po­gląd, moż­na utoż­sa­miać go z sa­mym au­to­rem. War­stwa sty­li­stycz­na utwo­ru jest roz­bu­do­wa­na, za po­mo­cą środ­ków po­etyc­kich au­tor stwo­rzył pe­sy­mi­stycz­ny ob­raz świa­ta po­zba­wio­ne­go wszel­kich war­to­ści. Na rytm wier­sza wpły­wa­ją przerzutnie, czy­li prze­nie­sie­nia czę­ści wy­po­wie­dze­nia do ko­lej­ne­go wer­su. Wy­po­wiedź pod­mio­tu li­rycz­ne­go ma cha­rak­ter prze­no­śny, po­ja­wia­ją się licz­ne metafory („po­są­gi mo­ich ma­rzeń strą­cam z pie­de­sta­łów”, „zdru­zgo­ta­ne rzu­cam w nie­pa­mię­ci śmie­cie”, „ist­ność po­grą­ża się cała w bez­wład­no­ści, w omdle­niu sen­nym, ta­jem­ni­czym”, „nie czu­jąc prze­cho­dzi z wol­na w nie­ist­nie­nie”). Za­sto­so­wa­no rów­nież porównania („dep­cę z żalu tak dzi­kim sza­leń­stwem, jak rzeź­biarz, co chciał za­kląć w mar­mur Afro­dy­tę”). Opis jest żywy, dzię­ki licz­nym epitetom („dzi­kim sza­leń­stwem”, „wola ludz­ka”, „omdle­niu sen­nym, ta­jem­ni­czym”).

"Nie wierzę w nic"- interpretacja utworu

Na­strój, któ­ry to­wa­rzy­szy pod­mio­to­wi li­rycz­ne­mu, moż­na od­czy­tać już w ty­tu­le utwo­ru. Oso­ba mó­wią­ca stra­ci­ła wia­rę we wszel­kie war­to­ści, żyje w po­czu­ciu pust­ki i bez­sen­su ist­nie­nia. Ma pe­sy­mi­stycz­ne po­dej­ście, nie wie­rzy w lep­szą przy­szłość, dla­te­go nie wi­dzi po­trze­by po­dej­mo­wa­nia ja­kie­go­kol­wiek dzia­ła­nia. W utwo­rze wi­docz­ne są nastroje katastroficzne, zwią­za­ne z koń­cem wie­ku XIX. Był to czas wy­pa­le­nia wszel­kich idei wśród mło­dych lu­dzi, któ­rzy oba­wia­li się o przy­szłość jed­nost­ki i ca­łe­go spo­łe­czeń­stwa. Pod­miot li­rycz­ny jest zmę­czo­ny swo­im do­tych­cza­so­wym ży­ciem, jego ocze­ki­wa­nia nie zo­sta­ły speł­nio­ne, to­wa­rzy­szy mu wy­łącz­nie roz­cza­ro­wa­nie. Jego po­sta­wa za­kra­wa o nihilizm, nie chce od­czu­wać żad­nych bodź­ców, na­wet tych po­zy­tyw­nych. Oso­ba mó­wią­ca ża­łu­je cza­su po­świę­co­ne­go na wal­kę o wy­zna­wa­ne wcze­śniej war­to­ści. Jej wy­sił­ki po­szły na mar­ne, wszel­kie sta­ra­nia za­koń­czy­ły się po­raż­ką.

Z re­flek­sji pod­mio­tu li­rycz­ne­go pły­nie bez­rad­ność, uwa­ża on, że czło­wiek nie ma wpły­wu na wła­sne ży­cie. Na­wet naj­więk­szy wy­si­łek nie gwa­ran­tu­je suk­ce­su, co znie­chę­ca do ja­kie­go­kol­wiek dzia­ła­nia. Oso­ba mó­wią­ca przy­zna­je jed­nak, że ma jesz­cze wia­rę i nie­licz­ne pra­gnie­nia. To po­gar­sza tyl­ko jej sy­tu­ację, wie­rzy, że ludz­kie dzia­ła­nia nie mają naj­mniej­sze­go zna­cze­nia, a wszyst­kim wła­da konieczność, wyż­sza siła, ste­ru­ją­ca rze­czy­wi­sto­ścią. Pod­miot li­rycz­ny ma tyl­ko jed­no pra­gnie­nie, nie chce jed­nak zmie­nić swo­je­go ży­cia, nie ma­rzy o prze­ło­mo­wych wy­da­rze­niach, któ­re nada­dzą mu sens. Chce tyl­ko po­paść w cał­ko­wi­tą obo­jęt­ność i otę­pie­nie, dzię­ki cze­mu unik­nie cier­pie­nia. Te wnio­ski od­bie­ra­ją pod­mio­to­wi li­rycz­ne­mu reszt­ki ener­gii i siły do dzia­ła­nia, cał­ko­wi­cie się pod­da­je.

Oso­ba mó­wią­ca ma­rzy o osiągnięciu stanu nirwany. Nie chce już nic od­czu­wać, tyl­ko wy­zbyć się wszel­kich pra­gnień i dą­żeń, żyć dla sa­me­go fak­tu ist­nie­nia. Pod­miot li­rycz­ny ma na­dzie­ję, że za­po­mni o za­wie­dzio­nych na­dzie­jach i wszyst­kich roz­cza­ro­wa­niach, któ­re ode­bra­ły mu ra­dość ży­cia. Czu­je się oszu­ka­ny, po­nie­waż wszyst­kie, wpa­ja­ne mu od naj­młod­szych lat, idee oka­za­ły się kłam­stwem. Po­świę­cił wie­le lat swo­je­go ży­cia na bez­ce­lo­we dzia­ła­nia, jest zły i roz­cza­ro­wa­ny. Oso­ba mó­wią­ca wręcz śmie­je się z wła­snej na­iw­no­ści, nie może uwie­rzyć, że tak się za­cho­wy­wa­ła. Pod­miot li­rycz­ny jest czło­wie­kiem po­ko­na­nym przez bru­tal­ną rze­czy­wi­stość, żyje w po­czu­ciu pust­ki i bez­na­dziei. Nie ma już na­dziei ani wia­ry, chce tyl­ko po­grą­żyć się w nir­wa­nie i od­ciąć od wszel­kich uczuć.

Polecenia do tekstu:

3. Wyjaśnij na podstawie wiersza, czy posiadanie marzeń, ideałów może ukoić cierpienia.

1. Opisz emocje towarzyszące postaci mówiącej wiersza Kazimierza Przerwy‑Tetmajera.

2. Co w tekście stanowi przyczynę rozczarowania światem?

4. Postaw tezę i zapisz 3 argumenty do rozprawki na temat: „Wiara i niewiara jako dwa wyznaczniki postawy człowieka”.

Pozdrawiam :)

Magdalena Chojecka