Denetleyici Ve Düzenleyici Sistemler

Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler

Fen Bilimleri 6. Sınıf

Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler

Vücudumuzdaki tüm sistemlerin çalışmasını düzenleyen, birbirleriyle uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmalarını sağlayan ve çalışmalarını denetleyen sistem denetleyici ve düzenleyici sistemdir.

Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler

İki bölümden oluşur.

Sinir Sistemi

1. Merkezi Sinir Sistemi

• Merkezî sinir sistemi, vücudumuza dağılan sinirlerin doğrudan ya da dolaylı olarak bağlı oldukları merkezdir.
• Vücudumuzun içinden ve dışından gelen bilgiler sinirler tarafından toplanarak merkezî sinir sisteminde değerlendirilir

A) Beyin

• Kısaca vücudumuzun öğrenme, hafıza ve yönetim merkezidir.

A) Beyin

• Duyu organlarını kontrol eder, gelen bilgileri değerlendirir ve ne yapılması gerektiğini bildirir.
• Hormonların salgılanmasını kontrol eder.
• Konuşma ve istemli hareketlerin gerçekleşmesini sağlar.

A) Beyin

• Kan basıncını ayarlar.

• Vücut sıcaklığını ayarlar.
• Susama ve acıkmayı kontrol eder.
• Vücudun duruşunu düzenler.
• Hayal kurma, irade ve hatırlama gibi etkinlikleri kontrol eder.

• Uyku, uyanıklık durumlarını kontrol eder.

B) Beyincik (Hayat Ağacı)

• Vücudumuzun denge ve hareket koordinasyon merkezidir.

Beyinciğimiz Olmasaydı Ne Olurdu?

C) Omurilik Soğanı (Hayat Düğümü)

• Solunum, dolaşım, boşaltım ve sindirim sistemlerinin çalışmalarını düzenler.
• Nefes alma, yutma, öksürme, çiğneme, hapşırma ve kusma gibi olayları kontrol eder.

D) Omurilik

• Refleks merkezidir, refleksleri düzenler.
• Beyin ile çevresel sinir sistemi arasındaki iletişimi sağlar.

Refleks

Vücudun ışık, ses ve sıcaklık gibi bazı uyarılara karşı ani ve istemsiz tepki göstermesidir.Vücudu koruyucu özelliği vardır. İki türü vardır.

a) Doğuştan Kazanılan (Kalıtsal) Refleks

• Yeni doğan bebeğin emme hareketi
• İğne batan parmağın çekilmesi
• Yüksek şiddetli sesten irkilme
• Göz bebeğinin fazla ışıkta küçülüp, az ışıkta büyümesi
• Diz kapağına vurulduğunda bacağın öne doğru fırlaması

b) Sonradan Kazanılan (Şartlı) Refleks

• Limon görünce ağzın sulanması
• Kazak örme, dans etme, yüzme
• Bisiklet, kaykay, araba sürme

2. Çevresel Sinir Sistemi

• Çevresel sinir sistemi, organlar ile merkezi sinir sistemini birbirine bağlar.
• Organlardan gelen bilgileri (uyarı-uyartı-uyaran) merkezi sistemine ve merkezi sistemi tarafından oluşturulan bilgileri (tepki) organlara iletir.

İç Salgı Bezleri

İç Salgı Bezleri

• Denetleyici ve düzenleyici sistemlerin ikinci büyük ailesidir.
• Denetim ve düzenleme işi için adına hormon denen uyarıcı nitelikte kimyasal maddeler salgılarlar.
• Hormonlar doğrudan kana verilir.

Sinir Sistemi - İç Salgı Bezleri Karşılaştırması (Sinir Sistemi vs. İç Salgı Bezleri)

1. Hipofiz Bezi

• Beynin altına ince bir uzantıyla bağlanmıştır, nohut büyüklüğündedir.
• İç salgı bezleri ile sinir sistemi arasındaki uyumu sağlar.
• Diğer iç salgı bezlerini denetler, onların hormon salgılamasını kontrol eder.

1. Hipofiz Bezi

• Pek çok hormon salgılar.
• En önemlisi büyüme hormonudur. Azlığı cücelik, fazlalığı devlik nedenidir.

1. Tiroit Bezi

• Soluk borusunun iki yanında, gırtlağın altında bulunur.
• Salgıladığı hormon tiroksindir.
• Tiroksinin salgılanabilmesi için iyota ihtiyaç vardır.
• Tiroksin hormonunu tüm vucudun çalışmasını etkiler.

1. Tiroit Bezi

Tiroksinin pek çok etkisi vardır:

• En önemlisi metabolizma hızını düzenlemek.
• Vücudun enerji ihtiyacının sağlanmasına, vücut sıcaklığının düzenlenmesine, kalp atış hızına, kolesterol düzeyine, vücut kütlesine, kas gücüne, hafıza ve cilt yapısına etkisi vardır.

• Tiroksin hormonu, büyüme çağındaki kişilerin kemiklerinin boyca uzamasında ve zekâ gelişiminde de etkilidir.

3. Böbrek Üstü Bezleri

• Böbreklerimizin üst kısımlarına yapışık hâlde bulunan sarımtırak renkli bezlerdir.
• Adrenalin hormonu salgılarlar.
• Adrenalin sagılanması; korku, heyecan, öfke gibi durumlarda artar.

3. Böbrek Üstü Bezleri

Adrenalin salgısı artınca;

• Vücut savunmaya hazırlanır.
• Kaslar son derece kuvvetli hâle gelir.

• Kalp atışı hızlanır, kan basıncı yükselir, kandaki şeker (glikoz) oranını artar. Ayrıca
• Göz bebekleri büyür, tüyler diken diken olur.

4. Pankreas

• Midenin alt arka tarafında bulunan, yaprak şeklinde bir bezdir.
• Kan şekerinin düzenlenmesinden sorumlu 2 hormonu vardır: İnsülin ve glukagon

4. Pankreas

• İnsülin: Kan şekerini azaltır, şeker kandan çekilerek karaciğerde depolanır.
• Glukagon: Kan şekerini arttırır, karaciğerdeki şeker kana verilir.
• Amaç, kan şekerini hep sabit tutmaktır.

5. Eşeysel Bezler

• Diğer bezlerden farklı olarak erkek ve kadınlarda farklı işlevleri gerçekleştiren farklı bezler bulunur.
• Eşeysel bezler, erkekte testisler, kadında ise yumurtalıklardır.

5. Eşeysel Bezler

• Eşeysel bezler üreme ile ilgilidirler.
• İki temel görevleri vardır:

1. Üreme hücresi oluşturmak. 2. Hormon salgılayarak cinsiyete özgü özelliklerin ortaya çıkmasını sağlamak.

5. Eşeysel Bezler