Rozbiór zdania

Rodzaje podmiotów

gramatyczny

domyślny

logiczny

szeregowy

Kilka wyrazów jest podmiotem. np. Narcyzy, tulipany i żonkile zakwitły w ogródku.

Zawsze w dopełniaczu! np. Zabrakło mi czasu. Czterech uczniów było dziś w Jaskółce.

Nie jest wyrażony wyrazem. np. Wybiegli na podwórko. (kto? oni)

Najczęściej w mianowniku. Występuje jako

• zaimek rzeczowny - Oni wybiegli.
• bezokolicznik - Skakać jest przyjemnie.
• przymiotnik - Starsi mają pierwszeństwo.
• liczebnik - Dziesięć jest podzielne.

Słowa pogrubione to podmioty!

Orzeczenie

czasownikowe

imienne

Może być:

• czasownikiem

Ala poszła do biblioteki.

• formą zakończoną na -no, -to

Otwarto biblioteki. Mówiono o zamknięciu.

• nieosobowymi formami

Można panikować. Trzeba kupić masło.

Składa się z łącznika i orzecznika. ŁĄCZNIK - być, zostać, stać się ORZECZNIK - wszystko, co łączy się z tymi łącznikami np. Marek w końcu został lekarzem. Zosia była piąta na mecie. Stał się złym.

Pogrubione słowa to orzeczenia!

Przydawka

przyimkowa

przymiotna

rzeczowna

liczebna

np. Poczuł zapach spalenizny.

np. Zajęliśmy drugie miejsce.

np. Mam swoją torbę na zakupy.

np. Bardzo podoba mi się obraz namalowany przez twojego brata. To będzie ciekawy film.

Przydawka zawsze będzie od razu pod podmiotem. Zawsze określa rzeczownik!

Pogrubione słowa to przydawki!

Dopełnienie

bliższe

dalsze

Da się je przekształcić tak, aby zmienić podmiot. np. Ala czyta książkę. (Książka jest czytana przez Alę.)

Nie da się go przekształcić tak, by zmienić podmiot i bez zmiany słów. np. Zosia z Tomkiem obeszli jezioro. (Jezioro zostało... :( ?)

Pogrubione słowo to dopełnienie.

Okolicznik

• warunku - pod jakim warunkiem?

W razie chłodu zabierz czapkę.

• przyzwolenia - mimo co? mimo czego?

Mimo złej pogody pracowali w ogrodzie.

• stopnia i miary - jak bardzo?

Był potwornie zmęczony. Ewa jest bardzo chora.

• miejsca - gdzie? skąd? dokąd? którędy?

Pojechałam do Szczecina. Wybrałam się na spacer przez las.

• czasu - kiedy? od kiedy? jak długo?

Pracowałam od świtu.

• sposobu - jak? w jaki sposób?

Szedł, pogwizdując. Pracował spokojnie.

• celu - po co? w jakim celu?

Olek poszedł po piłkę. Dla pewności sprawdził jeszcze raz rozkład pociągów.

• przyczyny - dlaczego? z jakiego powodu?

Pobladł ze strachu. Odwołano maraton z powodu epidemii.

Okolicznik

• warunku - pod jakim warunkiem?

W razie chłodu zabierz czapkę.

• przyzwolenia - mimo co? mimo czego?

Mimo złej pogody pracowali w ogrodzie.

• stopnia i miary - jak bardzo?

Był potwornie zmęczony. Ewa jest bardzo chora.

• miejsca - gdzie? skąd? dokąd? którędy?

Pojechałam do Szczecina. Wybrałam się na spacer przez las.

• czasu - kiedy? od kiedy? jak długo?

Pracowałam od świtu.

• sposobu - jak? w jaki sposób?

Szedł, pogwizdując. Pracował spokojnie.

• celu - po co? w jakim celu?

Olek poszedł po piłkę. Dla pewności sprawdził jeszcze raz rozkład pociągów.

• przyczyny - dlaczego? z jakiego powodu?

Pobladł ze strachu. Odwołano maraton z powodu epidemii.

Związki składniowe

przynależności

zgody

rządu

Jeden wyraz odmienia się, rządząc drugim. np. pomogłam sąsiadce, pomogli sąsiadce, pomagałeś sąsiadce siostra Marysi, siostrą Marysi, siostrze Marysi (sąsiadka nie zmienia się)

Jeden człon jest nieodmienny. np. chodzę po parku, chodziłem po parku ojciec z synem, ojcowi z synem

Oba wyrazy odmieniają się w tych samych przypadkach. np. słona woda - słonej wodzie - słoną wodę mianownik - celownik - biernik

Związek główny to zawsze związek podmiotu z orzeczeniem. Związki poboczne to wszystkie inne związki.