hierarchia u zwierząt

hierarchiaw świecie zwierząt

Hierarchia

fizyczne i psychiczne dominowanie jednych osobników nad innymi w określonej grupie zwierząt (np. grupie rodzinnej, stadzie, grupie drapieżników danego terytorium)

Hierarchia biologiczna

Hierarchia społeczna

obserwowana w obrębie zbiorowości jednogatunkowych (w grupie rodzinnej, stadzie); ranga osobnika w hierarchii społecznej zależy od jego cech fizycznych, psychicznych i okoliczności, jest cechą dynamiczną i może ulec zmianie, np. w wyniku walki

dziedziczne dominowanie osobników jednego gatunku zwierząt nad osobnikami innego gatunku (np. lwa nad panterą, wilka nad lisem)

HIERARCHIA SPOŁECZNA

• wchodzące w skład grupy osobniki zajmują różne pozycje socjalne
• po raz pierwszy opisano hierarchię socjalną u kur domowych
• wojownicze zachowanie poszczególnych osobników sprowadza się do tego, że w danej parze kura A zawsze dziobie kurę B, a nigdy odwrotnie. W ten sposób całe stado można opisać w kategoriach porządku społecznego zwanego porządkiem dziobania
• ten typ organizacji socjalnej jest uniwersalnym zjawiskiem występującym u wielu zwierząt

JAK USTALA SIE HIERARCHIA ?

• na ustalenie i utrzymanie hierarchii społecznej wpływają predyspozycje genetyczne, doświadczenie zwierząt oraz okoliczności
• zachowania związane z dominacją nasilają się, gdy zasoby takie jak woda, pokarm czy miejsce odpoczynku, zostaną ograniczone
• wtedy motywacja zwierząt do fizycznych interakcji z innymi osobnikami jest silniejsza niż gdyby miały nieograniczony dostęp do wszystkich dóbr niezbędnych do życia
• na kształtowanie się hierarchii wpływ mają także: skład grupy, wiek i płeć zwierząt, kształtujących daną zbiorowość

SCHEMAT HIERARCHII DOMINACJI

• w grupie trzech osobników istnieje kilka schematów hierarchii dominacji, przy założeniu, że wszystkie relacje polegają albo na całkowitej dominacji albo pokojowym, neutralnym nastawieniu dwóch osobników: 1) prosty, liniowy porządek dominacji, często występujący w stadach zwierząt agresywnych 2) układ przypominający trójkąt, mniej częsty 3) jeden osobnik dominujący i dwa podporządkowane, częsty u myszy 4) dwa osobniki dominujące i jeden podporządkowany 5) układ bez hierarchii dominacji, często spotykany u młodych zwierząt chowanych razem

POZYCJA HIERARCHIA ?

• osobniki wyższe rangą mają pierwszeństwo przy pobieraniu pokarmu, wody, w wyborze miejsca odpoczynku czy partnera
• przywileje często wiążą się z obowiązkami, zapewniającymi całej grupie przetrwanie
• zwierzęta położone najwyżej w hierarchii przewodzą pozostałym, chronią i stabilizują grupę, a także eliminują konflikty i dają możliwość spokojnego rozrodu
• ranga osobnika w hierarchii jest cechą dynamiczną i może ulec zmianie np. w wyniku walki

POZYCJA HIERARCHIA ?

STRUKTURA KLAS HIERARACHICZNYCH dominant subdominant osobniki podporządkowane i opanowane osobniki marginesowe

POZYCJA HIERARCHIA ?

• DOMINANCI

• wysoka, krótkotrwała reaktywność hormonalna (ACTH i kortykoidów) - silna aktywacją ciała migdałowatego (kreowanie aktywnego behawioru) -> rozładowanie sytuacji konfliktowej
• redukcja sekrecji hormonów osi podwzgorzowo-przysadkowo-korowonadnerczowej
• ten rodzaj reakcji neurohormonalnej sprzyja usprawnieniu funkcji rozrodczych (wzrost poziomu GnRH, testosteronu), podwyższa sprawność układu immunologicznego

POZYCJA HIERARCHIA ?

• SUBDOMINANCI

• najbardziej reaktywni w zakresie hormonów adaptacyjnych
• podczas okresu kształtowania się porządku socjalnego wykazują najwyższy, trwający najdłużej wzrost kortykoidów i katecholamin we krwi
• wskazuje to na ich mniejszą oporność zarówno na stres psychogenny jak i somatyczny i gorsze możliwości adaptacyjne w porównaniu z dominantami. Prawdopodobnie wynika to z ich najbardziej niestabilnej i trudnej sytuacji socjalnej tych osobników

POZYCJA HIERARCHIA ?

• OSOBNIKI PODPORZĄDKOWANE I OPANOWANE

• w sytuacjach stresowych nieco niższy niż u dominantów i subdominantów poziom katecholamin lecz wyższy i długotrwały wzrost kortykoidów.
• chroniczny stres somatyczny -> uruchomieniu ulega oś podwzgórzowo-przysadkowo-korowonadnerczowa
• następuje obnizenie sekrecji GH (zaburzenia wzrostu), wzrost TSH i hormonów tarczycy, zaburzenia funkcji rozrodczych przez blokowanie sekrecji hormonow osi podwzgórzowo-przysadkowo-gonadowej przez CRH na wszystkich jej poziomach oraz wyższy (tzw. stresowy) poziom prolaktyny, która blokuje cykle płciowe u samic i spermatogęnezę u samców

• impulsy powstające w receptorach pod wpływem zewnętrznych stresorów docierają do przegrody i hipokampu, odpowiedzialnych za tłumienie aktywnego behawioru

POZYCJA HIERARCHIA ?

• OSOBNIKI MARGINESOWE

• nie biorą udziału w walkach o pozycję socjalną
• atakowane odwracają się nie przyjmując wyzwania i starają trzymać się na obrzeżu stada
• wzrost adrenaliny w pierwszych godzinach powstawania struktury hierarchii i zupełny brak reakcji endokrynnej w okresie późniejszym
• podległość wobec innych osobników jest w tym przypadku sposobem egzystencji umożliwiającym biologiczne przetrwanie

POZYCJA HIERARCHIA ?

ZWIERZĘTA GOSPODARSKIE PROBLEMY W HODOWLI ....

HIERARCHIA ZNACZENIE BIOLOGICZNE

• dobrze rozwinięte relacje dominacji są zazwyczaj stosunkowo trwałe i u długo żyjących zwierząt mogą utrzymywać się latami
• ograniczenie walk wewnatrzgatunkowych
• sukces rozrodczy (im wyżej w hierarchii tym więcej potomstwa)
• wpływ na procesy fizjologiczne zwierząt (układ hormonalny)
• czasem problemy-hieny testosteron

HIERARCHIA WILKI

• na czele watahy, stoi para najbardziej doświadczonych zwierząt: samiec alfa i samica alfa, to oni zakładają watahę, zajmują się prokreacją i wychowaniem młodych, kierują zdobywaniem pożywienia i obroną terytorium, utrzymują też porządek w grupie
• realizują te cele, posługując się tylko w niewielkim zakresie siłą i przymusem, a znacznie częściej umiejętnie dawkowaną pobłażliwością i opiekuńczością, sprytem i instynktem taktycznym
• niewiele jest w przyrodzie gatunków, które funkcjonują w ten sposób. Wewnątrz grupy rodzinnej rywalizacja o przywództwo pomiędzy partnerami nie zachodzi. Mają bowiem przed sobą wspólny cel, jakim jest przetrwanie watahy

HIERARCHIA WILKI

HIERARCHIA WILKI

• dominacja i submisja wyrażane są poprzez szereg zachowań. Cechuje je charakterystyczna postawa ciała oraz mimika pyska i wydawane dźwięki
• Dominant podczas grożenia ma wyprostowaną i usztywnioną pozycję ciała, uniesiony ogon i uszy, zjeżoną sierść na grzbiecie. Patrzy prosto w oczy przeciwnika.
• Submisja, czyli zachowanie podporządkowane, może być czynne lub bierne. W biernej submisji osobnik dominujący testuje submisyjnego. Ten kuli się, spuszcza w dół głowę, ogon trzyma nisko, patrzy w bok unikając spojrzenia dominanta, kładzie się na boku lub grzbiecie okazując uległość. Odsłania brzuch i szyję w akcie bezbronności. Są to wyraźne sygnały wizualne mające na celu zahamowanie agresywnego zachowania dominanta

HIERARCHIA WILKI

Hierarchia wilki

01

02

dostep do partnera

dostep do pokarmu

Rywalizacja seksualna może się pojawić, kiedy potomstwo pozostaje w stadzie i wchodzi w okres reprodukcyjny. W większości watah dyspersja uniemożliwia kojarzenie krewniacze. W większych stadach na przykład, kiedy potomstwo pozostaje w stadzie dłużej, do agresywnych zachowań dochodzi pomiędzy dojrzałym fizycznie rodzeństwem. Wyłączne rozmnażanie pary alfa ma miejsce w małych watahach. Monogamia występuje, kiedy potomstwo nie jest dojrzałe płciowo, a rozmnażające się osobniki są bardziej zainteresowane sobą niż potomkami. Zaloty pomiędzy rodzeństwem są stanowczo przerywane.

Pierwszeństwo w pożywianiu się ma para alfa, która musi wykarmić szczenięta, następnie młodsze osobniki. Nawet pomimo wystarczającej ilości pokarmu zwierzęta podporządkowane muszą odczekać, aż dominujące osobniki zaspokoją głód, nakarmią szczenięta i zabiorą kawałki mięsa, które zakopią. Osobniki submisyjne czekają w charakterystycznej pozie, kulą się, spuszczają uszy i unoszą przednią łapę (w geście proszącym)

HIERARCHIA WILKI

HIERARCHIA WILKI komunikacja wizualna

HIERARCHIA WILKI komunikacja wizualna

HIERARCHIA WILKI komunikacja wizualna

HIERARCHIA WILKI komunikacja wizualna

HIERARCHIA WILKI komunikacja wizualna

HIERARCHIA SWINIE

• dominacja jest bardzo silnie rozwinięta - pomimo długiego procesu udomowienia
• po urodzeniu, najsilniejsze osobniki zdobywają i utrzymują dostęp do najlepszych sutków, ten wcześnie utworzony status utrzymuje się na dłuzszy czas
• w przypadkujego zaburzenia np. podczas łączenia miotów, tworzenia nowych grup problem wytworzenia nowego porządku dominacji powraca zę wzmożoną siłą
• okres najintensywniejszych walk przypadana pierwszą godzinę po połączeniu miotów. Ilość interakcji u jednego osobnika może dochodzić nawet do 25 na godzinę
• trwałośc hierarchii

HIERARCHIA

HIERARCHIA