_środki_stylistyczne (1)

Temat: Powtórka przed egzaminem - liryka.

Nazwa "liryka" pochodzi od starożytengo instrumentu muzycznego - lira

Gatunki liryczne:

- fraszka- krótki utwór, najczęściej rymowany, o różnorodnej tematyce, często humorystyczny, zakończony puentą. - tren- utwór o charakterze żałobnym, będący wyrazem żalu i pochwalą zmarłej osoby.

ŚRODKI STYLISTYCZNE

Środki stylistyczne zwane są inaczej środkami poetyckimi lub środkami artystycznego wyrazu ; to takie elementy języka, których zadaniem jest wywołanie u odbiorcy dzieła efektu, na którym zależy autorowi . W zależności od tego, jakiego rodzaju jest to efekt, środki stylistyczne mogą pełnić różne funkcje.

Funkcje środków stylistycznych:

• Wyrażają emocje podmiotu lirycznego (apostrofa, inwokacja, metafora)
• Wywołują określone emocje u odbiorcy dzieła (wykrzyknienia)
• Zachęcają do refleksji (pytanie retoryczne)
• Kreują świat przedstawiony w utworze (metafora)
• Budują nastrój utworu (epitet, onomatopeja)
• Pobudzają wyobraźnię odbiorcy (porównanie, ożywienie)

Epitet

• wyraz określający rzeczownik (z reguły to przymiotnik),

• np. brzydkie kaczątko, słodki cukierek, niebezpieczny bandyta.

Przenośnia (metafora)

• połączenie słów o innym znaczeniu niż ich dosłowny sens,

• np. złote serce (nie chodzi o serce w kolorze złotym),

podzielić się z kimś cierpieniem (nie da się przekroić cierpienia i dać komuś jego kawałek).

Porównanie

• zestawienie pojęć na podstawie ich podobieństwa zwykle przy użyciu następujących wyrazów: jak, jakby, niby, niczym, podobnie, na kształt,

• np. brzuch okrągły niczym piłka, jasne jak słońce.

Inwokacja

• rozbudowana apostrofa otwierająca utwór literacki, w której zwykle autor zwraca się do muzy, bóstwa lub duchowego patrona z prośbą o natchnienie, pomoc w tworzeniu dzieła .
• "Pan Tadeusz"- "Litwo! Ojczyzno moja (...)" !!!

Apostrofa*

• bezpośredni, często uroczysty zwrot do adresata,

np. „Litwo, Ojczyzno moja…”, „Boże!”.

• wykorzystuje się go w celu wywołania określonego wrażenia odbiorców, wprowadzenia nastroju.

Wyraz dźwiękonaśladowczy (onomatopeja)

• wyraz naśladujący dźwięki i odgłosy,
• np. buczeć, szum, trzask, kap kap, hau hau.

Ożywienie (animizacja)*

• środek stylistyczny, polegający na nadaniu przedmiotom nieożywionym lub pojęciom abstrakcyjnym, cech istot żywych,

• np. morze ryczy, chmura goni chmurę.

Uosobienie (personifikacja)*

• środek stylistyczny, polegający na nadaniu przedmiotom nieożywionym lub pojęciom abstrakcyjnym, cech typowo ludzkich,
• np. krople rozmyślają, gałąź żałuje.

Porównanie homeryckie*

• porównanie, którego jeden człon jest bardzo rozbudowany („Tren V” Jana Kochanowskiego!):

„Jako oliwka mała pod wysokim sademIdzie z ziemie ku górze macierzyńskim szladem, Jeszcze ani gałązek, ani listków rodząc, Sama tylko dopiro szczupłym prątkiem wschodząc Tę, jesli ostre ciernie lub rodne pokrzywyUprzątając, sadownik podciął ukwapliwy, Mdleje zaraz, a zbywszy siły przyrodzonej, Upada przed nogami matki ulubionej.Takci sie mej namilszej Orszuli dostało”

Eufemizm*

• wyraz, wyrażenie lub zwrot używany zamiast innego, którego chce się uniknąć ze względów obyczajowych, politycznych, religijnych albo dla złagodzenia drastyczności,
• np. "zasnąć na wieki" zamiast "umrzeć", „inteligentny inaczej” zamiast „idiota”.

Neologizm

• nowy wyraz utworzony w danym języku, aby osiągnąć efekt artystyczny w utworze poetyckim,

• np. „brzóstwo” (brzoza + bóstwo), „witacz” (ten, kto wita).

Zdrobnienie*

• pieszczotliwa określenie przedmiotu małego lub pozytywne (lub lekko pogardliwe) nazwanie czegoś,
• np. paluszek, łapka, kubeczek.

Zgrubienie*

• określenie przedmiotu większego niż zwykle lub pogardliwe określenie,
• np. babsko, nochal, łapsko.

Pytanie retoryczne*

• pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi, ma za zadanie zwrócić uwagę czytelnika i skłonić go do refleksji.
• np. Czy naprawdę musi tak być?

Alegoria

• postać, idea lub wydarzenie mające poza dosłownym znaczeniem stały umowny sens przenośny, ma sens jednoznaczny, ustalony,

• np. kobieta z przewiązanymi oczami, mająca w jednej ręce wagę, a w drugiej miecz - alegoria sprawiedliwości; kobieta z kosą – śmierć; sowa – mądrość.

Symbol

• pojęcie, przedmiot, znak itp., mające jedno znaczenie dosłowne i większą liczbę znaczeń ukrytych, jest wieloznaczny,

• np. czerwień – cierpienie, krew, walka, miłość; tykający zegar – życie, czas, śmierć, pośpiech.

Rymy

Rymy

Rytm

Rytm to regularne powtarzanie się podobnie zbudowanych fragmentów wypowiedzi w tekście. Na rytm wiersza wpływają: - podobna budowa strof, - jednakowa liczba sylab w wersach, - powtarzające się elementy językowe, - układy rymów.

Refren

Wers lub grupa wersów, np. zwrotka, powtarzająca się regularnie w utworze lirycznym. Jest odmianą powtórzenia, pozostaje w związku z pieśniowym charakterem liryki, np. ludowej. Tekst refrenu może mieć wyłącznie funkcję ekspresywną, np. wykrzyknienie "oj dana, dana", a może też zawierać ważny dla znaczenia utworu motyw przewodni.

Zadanie na ocenę

Wykonaj zadania w karcie pracy. Wklej do zeszytu gotową notatkę.