1920

Rok z życia Polski 1920

Przygotował:Taras Paska

Plan projektu

2. Sytuacja polityczna

1. Kalendarz dat

4. Literatura, sztuka

3. Kultura

6. Plebiscyt na Warmii i Mazurach

5. Bitwa Warszawska

1. Kalendarz dat

3 stycznia

Wojna polsko-bolszewicka: rozpoczęła się akcja zaczepna grupy wojsk gen. Edwarda Rydza-Śmigłego przeciwko bolszewikom na Dyneburg. Po całodziennych zaciętych walkach przy 30-stopniowym mrozie oddziały polskie weszły do miasta.

10 stycznia

-Gdańsk stał się Wolnym Miastem według postanowień traktatu wersalskiego. - Polska odzyskała dostęp do Bałtyku (72 km pas wybrzeża od Orłowa po Jezioro Żarnowieckie).

15 stycznia

Wprowadzenie marki polskiej jako waluty obowiązującej w Polsce.

19 marca

Józef Piłsudski został Pierwszym Marszałkiem Polski.

21 kwietnia

Polska podpisała układ z Ukrainą o wzajemnym współdziałaniu wojskowym. Józef Piłsudski zawarł umowę z atamanem Semenem Petlurą. W umowie tej Polska uznała prawo Ukrainy do niezawisłości (Umowa warszawska).

Wojna polsko-bolszewicka

25 kwietnia

Początek ofensywy wojsk polskich na wschodzie – tzw. wyprawy kijowskiej.

26 kwietnia

Wyprawa kijowska: wojska polskie zajęły Żytomierz i Berdyczów.

7 maja

Wojsko Polskie wspólnie z oddziałami ukraińskimi wkroczyło do Kijowa.

8 maja

Oddziały polskie dowodzone przez gen. Edwarda Śmigłego-Rydza zajęły Kijów.

Wojna polsko-bolszewicka

5 czerwca

Oddziały 1. Armii Konnej Siemiona Budionnego przerwały front polski.

10 czerwca

Odwrót wojsk polskich z Kijowa.

4 lipca

W wyniku przerwania polskich linii obronnych nad Autą i Berezyną nastąpił odwrót wojsk polskich na całym froncie.

11 lipca - 1 sierpnia

Armia Czerwona zajęła: Mińsk, Wilno, Grodno, Białystok, Brześć.

12-25 sierpnia

11 lipca

Na Warmii, Mazurach i Powiślu odbył się plebiscyt; większość opowiedziała się za przynależnością terenów plebiscytowych do Niemiec.

Bitwa Warszawska zakończona zwycięstwem wojsk polskich nad oddziałami Armii Czerwonej dowodzonej przez Tuchaczewskiego.

12 października

W Rydze podpisano polsko-radziecki preliminaryjny traktat pokojowy i umowę o rozejmie między Polską, Rosją i Ukrainą.

15 listopada

Oficjalnie powstało Wolne Miasto Gdańsk.

Wolne Miasto Gdańsk – istniejące w okresie międzywojennym autonomiczne miasto-państwo, pod ochroną Ligi Narodów.

„Miasto Gdańsk, tak dziś harde i wyniosłe, pokazujące na każdym kroku Polsce zęby i kopyta, inaczej by przemówiło, gdyby wielkie, żyzne tereny, leżące z prawej i lewej strony kolei Mława-Iława-Malbork-Gdańsk, tereny, które Gdańsk żywią, należałyby do Polski. Te obszary, miasta, przez które najżywsza i najkrótsza arteria biegnie z Polski do Gdańska i do morza, są to narządy życia dla naszego państwa” [s. 186].

23 grudnia

Sejm Rzeczpospolitej uchwalił ustawę, reorganizującą podział administracyjny dawnego zaboru austriackiego i utworzył województwa: krakowskie, lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie.

Sławni ludzie urodzeni w 1920 roku

W Warszawie urodził się Leopold Tyrmand, prozaik, publicysta, krytyk muzyczny, popularyzator jazzu, autor powieści „Zły” oraz „Dziennika 1954”.

W Wadowicach urodził się Karol Wojtyła, arcybiskup metropolita krakowski, kardynał; 16 października 1978 r. wybrany na papieża, przyjął imię Jana Pawła II (1978–2005).

W Rozwadowie urodziła się Zofia Rysiówna, aktorka; występowała w teatrach Krakowa, Poznania i Warszawy, grała także w Teatrze Telewizji oraz w wielu filmach.

Jan Paweł II (1920-2005)

Zofia Rysiówna (1920-2003)

Leopold Tyrmand (1920-1985)

2. Sytuacja polityczna

Ustrój II RP w tym okresie nazywano złośliwie sejmowładztwem. Wynikało to z zachwiania równowagi między władzą ustawodawczą a wykonawczą. Parlament był także rozbity politycznie, przez co miał problemy z wyłonieniem koalicji rządzącej i często dochodziło do kłótni oraz sporów na jego forum.

• Ustabilizowanie granic.
• Zrujnowanie budżetu.
• Brak stabilizacji politycznej.

3. Kultura

Olbrzymi wpływ miały dość specyficzne społeczne warunki rozwoju kultury. Kształtowane przez niepowtarzalne wyjątkowe cechy polskiego modelu społeczeństwa tzn.:

1.Silnej inicjatywy społecznej 2. Prądy emancypacji szerokich mas ludowych, robotników i chłopów, które objawiły się w dziedzinie polityki 3.Szczególną rolę inteligencji 4. Stosunkowo silna i wpływowa pozycja kościoła 5.Wyjątkowy prestiż ziemiaństwa i reprezentowanej przez nie kultury 6.Specyficzny układ powiązań z kulturą światową

4. Literatura, sztuka

1920 - to okres powstawania licznych tytułów prasowych a także czasopisma, które docierały ze swoimi poglądami do inteligencji kształtując jej poglądy i opinie. Nastąpiło upowszechnienie prasy. Poezja początku lat dwudziestych to przede wszystkim popis Leopolda Staffa i Bolesława Leśmiana.

Bolesław Leśmian (1877-1937)

Leopold Staff (1878-1957)

Skamander – grupa poetycka którą zaczęli formować Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Jarosław Iwaszkiewicz, Kazimierz Wierzyński oraz Jan Lechoń. Skamander: Miesięcznik poetycki – polskie czasopismo literackie z siedzibą w Warszawie, które ukazywało się w latach 1920–1928, a następnie 1935–1939.

Konrad Krzyżanowski – polski malarz, przedstawiciel wczesnego ekspresjonizmu, portrecista, rysownik i ilustrator; pedagog.

Portret Józefa Piłsudskiego – obraz polskiego malarza Konrada Krzyżanowskiego z 1920 roku, znajdujący się w Galerii sztuki polskiej 1800-1945 Muzeum Śląskiego w Katowicach.

Konrad Krzyżanowski (1872-1922)

5. Bitwa Warszawska

Bitwa Warszawska, zwyczajowo nazywana Cudem nad Wisłą – operacja wojskowa stoczona w dniach 12–25 sierpnia 1920 roku pomiędzy oddziałami sowieckiej Armii Czerwonej, a armiami Wojska Polskiego, zgrupowanymi nad Wisłą, decydująca bitwa wojny polsko-bolszewickiej.

6. Plebiscyt na Warmii i Mazurach

Plebiscyt na Warmii i Mazurach - jeden z dwóch plebiscytów dotyczących Polski, został przeprowadzony 11 lipca 1920 na obszarze Warmii, Mazur i Powiśla.

Wyniki głosowania w okręgu olsztyńskim

Ilość osób:Za Niemcami - 363 209;Za Polską - 7 980.

„Nauczyciel dręczy dzieci za ich polskość, wyśmiewa się, przedrwiwa, szydzi, przekręca i kpi sobie ze wszystkiego, co nie niemieckie” [s. 179].

„Samym nie zaczepiać Niemców przenigdy, lecz w razie napaści bić w pysk na odlew!” [s. 177].

„Nie damy ziemi, skąd nasz ród, nie damy pogrześć mowy!” [s. 179].

„Nie jesteśmy już dziś jako stado owiec rozbite przez wilki, lecz że mamy już własne państwo, niezwyciężone wojsko i rząd narodowy, który czuwa i śledzi, który ma w pamięci każde zdarzenie, ma zapisaną każdą krzywdę, wie o każdej ranie i sińcu, o każdym policzku i zniewadze...” [s. 176].

Zamiast podsumowania

...Mimo tych wszystkich różnic, Polacy byli całkowicie jednomyślni, że „niepodległe państwo polskie jest ich prawem i pragnieniem”. Wobec tego faktu odsuwano na dalszy plan wszelkie spory i różnice w poglądach, a obawy o przyszłość malały i cichły, gdyż najważniejsza była obrona dopiero co uzyskanej niepodległości. Śmiertelne zagrożenie spowodowało mobilizacje wszystkich sił narodowych we wszystkich dzielnicach na potrzeby wojny. Pozytywnym skutkiem niebezpieczeństw wojennych było wzmocnienie wartości moralnych i duchowych, które stanowiły o pełni świadomości narodowej i o woli samodzielnego bytu państwowego.

A. L. Szcześniak

Źródła

https://dzieje.pl/

https://www.wikiwand.com/

https://pl.wikipedia.org/wiki/1920

https://www.wojsko-polskie.pl/

https://niepodlegla.gov.pl/

Szczygieł M., Antologia polskiego reportażu XX wieku, 2014, s. 170-187.

Dziękuję za uwagę!