Nowela i opowiadanie

temat:

Nowela i opowiadanie

na podstawie materiałów GWO

literatura tendencyjna: podporządkowane funkcji dydaktycznej

służyły celom utylitarnym

Eliza Orzeszkowa: "krótko, jasno, możliwie najwnikliwiej o rzeczy nierozległej"

Krótkie formy prozatorskie

wybrane utwory: Bolesław Prus (Katarynka, Kamizelka, Antek); Eliza Orzeszkowa (Dobra pani, Gloria victis), Maria Konopnicka (Miłosierdzie gminy, Nasza szkapa), Henryk Sienkiewicz (Janko muzykant, Latarnik)

tematyka: niedola dzieci, krzywda chłopska, los miejskiej biedoty, problematyka patriotyczna

Cechy wspólne

Opowiadanie

Nowela

• utwór epicki, zazwyczaj niewielkich rozmiarów
• jednowątkowa fabuła
• zredukowanie liczby bohaterów, ograniczenie czasowe i przestrzenne

Opowiadanie

Nowela

• wyrazista, zwarta kompozycja prowadząca od zawiązania akcji, poprzez punkt kulminacyjny, do rozwiązania akcji i puenty

• swobodna kompozycja, epizodyczność fabuły, występowanie partii opisowych i refleksyjnych, dygrasji

Nowela

Opowiadanie

• narrator spoza świata przedstawionego, zachowuje dystans wobec zdarzeń

• narrator to zazwyczaj jeden z bohaterów, świadek bądź uczestnik zdarzeń, częste eksponowanie osoby narratora

Opowiadanie

Nowela

• dbałość o plastyczny kształt utworu, liczne zabieg formalne wynikające ze zwięzłości tekstu

• pozorna swoboda formalna wynikająca z konwencji narracji (fabuła jest zazwyczaj relacjonowana przez narratora)

Zabiegi formalne charakterystyczne dla opowiadania i noweli

1. GRADACJA - inaczej: stopniowanie. Usytuowanie elementów utworu w porządku rosnącym lub malejącym
2. INWERSJA CZASOWA - uształtowanie fabuły nierespektujące chronologii wydarzeń, np. rozpoczęcie akcji od wydarzenia końcowego i stopniowe ujawniane przebiegu wydarzeń
3. KONTRAST - opozycyjne przedstawianie dwóch elementów świata przedstawionego (np. losów dwóch postaci)
4. TEORIA SOKOŁA - termin na podstawie noweli G. Boccacio, typowy dla . Akcja utworu powinna zostać jednego centralnego motywu

Zabiegi formalne charakterystyczne dla opowiadania i noweli

5. POWTÓRZENIE - kilkukrotne przywołanie tego samego elementu utworu, np. wydarzenia, zachowania.Szczególnym rodzajem jest KLAMRA KOMPOZYCYJNA - rozpoczęcie i zakończenie utworu tym samym motywem, wydarzeniem, itp.6. RETARDACJA - zabieg polegający na spowolnieniu akcji utworu przez wprowadzenie opisu: służy wzbudzeniu zaciekawienia u odbiorcy

Czy spotkałeś/spotkałaś się już gdzieś z zabiegami typowymi dla noweli? Gdzie się je stosuje? Podacie przykład?

Na podstawie tekstu zamieszczonego w plikach grupy

Określ, kim jest narrator. Co wiemy o narratorze? Jaki jest jego stosunek do świata? Jakie są cechy narracji (słownictwo, środki artystyczn, sposób opisu)?