ZŁOŻENIA, ZROSTY, ZESTAWIENIA

ZŁOŻENIA, ZROSTY I ZESTAWIENIA, CZYLI WYRAZY ZŁOŻONE

Start

temat: Składamy wyrazy

Ułóż podpisy do fotografii. Przyjrzyj się budowie zapisanych nazw. Co zauważasz?

Wyrazy złożone

ZESTAWIENIA

ZROSTY

ZŁOŻENIA

powstały ze zrośnięcia ze sobą przynajmniej dwóch innych wyrazów, np. widzimisię (od: widzi mi się), swawola (od: swa wola), Wielkanoc (od: wielka noc)

są złożone z dwóch (lub więcej) samodzielnych (pisanych osobno) wyrazów, które wspólnie tworzą jedną nazwę, np. świnka morska, Morze Bałtyckie, Boże Narodzenie.

– składają się przynajmniej z dwóch wyrazów połączonych wewnątrz formantem -o-, -i-, -y- lub -u-, np. brzuchomówca (od: brzuch i mówca), woziwoda (od: wozić i woda), męczydusza (od: męczyć i dusza), dwukropek (od: dwa i kropka),

Uwaga! W zrostach i złożeniach mogą wystąpić podobne cząstki: -o-, -i-, -y-, ale tylko w zrostach poszczególne tematy słowotwórcze po oddzieleniu stanowią logiczną całość znaczeniową, np. w zroście wniebowzięty oddzielone tematy zachowują osobne znaczenie: wzięty w niebo. W złożeniu noworodek oddzielone człony tracą znaczenie: nowo i rodek.

ĆWICZENIA

ĆWICZENIA

Odgadnij, jakie imiona można utworzyć od pogrubionych słów. Ciocia niedawno urodziła bliźnięta, a ponieważ pasjonuje się historią dawnych Słowian, postanowiła nadać im słowiańskie imiona. Chłopiec będzie się nazywał (ten, który jest miły Bogu) lub (ten, który jest sławny, czyli włada sławą), a dziewczynka (ta, która sławi Boga) lub (ta, która zdobywa sławę przez mir, czyli pokój).

Jak wymawiać i odmieniać zrosty? Akcent w zrostach pada tylko na jedną sylabę – najczęściej drugą od końca, np. Wielkanoc (ale: wielka noc). W zrostach odmieniamy zwykle wyłącznie ostatni człon, np. pięćdziesiąt – pięćdziesięciu, pięćdziesięcioma; karygodny – karygodnego, karygodnemu. Jeśli jednak zrost powstał z połączenia wyrazów pozostających w związku zgody (przymiotnika i rzeczownika albo dwóch równorzędnych rzeczowników), to najczęściej: • odmieniamy oba człony, np. Zławieś – Złejwsi, Złąwsią; dwudziestkajedynka – dwudziestkijedynki, dwudziestkęjedynkę, • mamy dowolność w odmianie pierwszego członu, np. Wielkanoc – Wielkanocy, Wielkanocą albo Wielkiejnocy, Wielkąnocą.

ĆWICZENIE: .Jakimi formami podanych zrostów należy uzupełnić zdania? Pociąg do (Białystok) odjedzie za 22 minuty. Księdza można też nazwać (duszpasterz). Moja babcia mieszka w (Krasnystaw). Zrobimy to w (okamgnienie).

¡muchas gracias!