Gatunki chronione

Gatunki chronione

Prezentację przygotowały:

• Ciura Karolina
• Czech Aleksandra
• Bożek Mariola
• Bielas Hanna
• Cygan Martyna
• Bem Karolina

start

Gatunki chronione

• Ochrona gatunkowa jest formą ochrony przyrody, którą w Polsce objętych zostało ponad 470 gatunków roślin, ok. 530 gatunków zwierząt i 120 gatunków grzybów. Ma ona na celu zachowanie w przyrodzie rzadkich i zagrożonych wyginięciem gatunków tych organizmów. Chronionych roślin i grzybów nie wolno zrywać, zaś na chronione zwierzęta nie wolno polować. Bardzo często rośliny, zwierzęta i grzyby chroni się wraz z siedliskami, w których żyją. Istnienie gatunku jest bowiem często niemożliwe poza ściśle określonymi warunkami. Szczególnie dużo uwagi poświęca się gatunkom kluczowym.

• Organizmy mogą być objęte ochroną ścisłą lub częściową. Rośliny, zwierzęta i grzyby pod ochroną ścisłą są chronione prze cały czas, a te pod ochroną częściową jedynie w określonym okresie w roku, np. kiedy opiekują się młodymi. Rośliny objęte ochroną częściową można zbierać w ograniczonych ilościach, np. w celach leczniczych. Na zwierzęta częściowo chronione można w pewnych okresach polować.

ROŚLINY CHRONIONE

• Roślin objętych ochroną ścisłą nie wolno umyślnie niszczyć, ścinać ani zrywać. Nie można ich także sprzedawać ani wywozić poza granice naszego kraju.
• Do roślin objętych ochroną ścisłą w Polsce należą m.in. brzoza karłowata, lilia złotogłów, mikołajek nadmorski, obuwik pospolity. Rośliny objęte ochroną częściową to na przykład śnieżyczka przebiśnieg, cis, sosna limba i kosodrzewina.

BRUNATNICE

Morszczyn pęcherzykowaty (Fucus vesiculosus)– glon należący do brunatnic.

Występuje w wodach przybrzeżnych północnego Atlantyku i Oceanu Arktycznego oraz ich mórz, zarówno po stronie amerykańskiej, jak i afrykańsko-europejskiej (m.in. w Bałtyku i Morzu Białym, choć rzadziej niż w pełnosłonych wodach oceanicznych). Istnieją również doniesienia o występowaniu na wybrzeżach Brazylii, jednak są one kwestionowane. W polskiej części Morza Bałtyckiego wyginął na stanowiskach naturalnych pod koniec XX wieku. W Polsce objęty ochroną gatunkową od 2004 r.

KRASNOROSTY

Krasnorosty- gromada wyspecjalizowanych licząca mniej więcej 4,5 tysiące gatunków. Ciało ich jest w najprostszych przypadkach jednokomórkowe, przeważnie są to rośliny nitkowate lub plechowate o złożonej nieraz strukturze. Większość krasnorostów to glony morskie, chociaż ok. 200 gatunków występuje w bardzo czystych wodach słodkich. Wszystkie gatunki krasnorostów prowadzą osiadły, denny tryb życia, przytwierdzają się na stałe do podłoża. Ściany komórkowe u wielu gatunków wysycane są węglanem wapnia. Mają różnorodne kształty: nitkowate, krzaczkowate lub listkowate. Barwa brunatna związana jest z posiadaniem barwników czerwonych- fikoerytryny.W Bałtyku możemy spotkać następujące krasnorosty:

• widlik
• rurecznica
• rozróżka

Hildenbrandia rzeczna

Hildenbrandia rzeczna– gatunek słodkowodnego krasnorostu tworzącego skorupiaste plechy na kamieniach zanurzonych w wodzie. Plecha w postaci płaskiej skorupy ściśle przylegającej do skalnego podłoża, co sprawia, że wygląda jak nalot. Rozrasta się promieniście, przybierając okrągławy, plackowaty kształt. Zbudowana z komórek ułożonych w ściśle ze sobą zrośniętych pionowych rzędach, słabo rozgałęziających się. Do podłoża przylega dolna warstwa plechy, nie tworząc chwytników. Górna warstwa plechy gładka. Barwa krwistoczerwona (od różu po bordo), zimą z brązowawym odcieniem. Gatunek słodkowodny. Stwierdzono jej występowanie w większej części Europy, basenie Morza Karaibskiego, wschodniej Azji i wschodniej Australii. W Polsce na rozproszonych stanowiskach– głównie na Pomorzu, rzadziej w Beskidach, w centralnej Polsce prawie niespotykany. W Polsce objęty ochroną gatunkową od 2004 r. Wpisany na czerwoną listę glonów Polski ze statusem– gatunek narażony.

Widlik

Widlik– rodzaj glonu należącego do gromady krasnorostów. Glony należące do tego rodzaju można spotkać w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Obficie występują w Bałtyku. Glony te mają gęstą, miotełkowatą, czerwonobrunatną lub czarną plechę. Plechy zakończone widlasto. Glony te rosną w wodzie morskiej. Gatunek objęty ochroną ścisłą.

RAMIENICE

Krynicznik giętki– gatunek ramienicy z rodzaju krynicznik. Dość duży makroglon (długości zazwyczaj 10–40 cm). Czasem jednak mniejszy lub większy, osiągając największe rozmiary wśród europejskich przedstawicieli rodzaju. Cienka (0,5–1,2 mm średnicy), silnie rozgałęziona nibyłodyga. Nibyliście cienkie. Międzywęźla, zwłaszcza dolne, przeważnie dłuższe od nibyliści. Plecha ciemnozielona, czasem brunatna, a gdy inkrustowana węglanem wapnia– szarozielona z charakterystycznym prążkowaniem na nibyłodygach i nibyliściach. Zazwyczaj bardzo wiotka i elastyczna. Roślina jednopienna. W Polsce podlega ochronie gatunkowej od 2014 r., w którym został wpisany przez Ministerstwo Środowiska na listę gatunków roślin objętych ochroną częściową. Jego siedliska mogą być chronione, jako że w większym zagęszczeniu może występować w jeziorach lobeliowych lub miękkowodnej odmianie jezior ramienicowych, które w Unii Europejskiej podlegają ochronie w systemie Natura 2000. Status zagrożenia ma różny w zależności od regionu– w Polsce jest uznany za gatunek narażony, podczas gdy według badaczy skandynawskich jest gatunkiem najmniejszej troski.

Ramienica cienko kolczasta

Ramienica cienko kolczasta– gatunek ramienicy. Średniej wielkości makroglon (do 40 cm długości) o silnie rozgałęzionej plesze. Cienka (0,3-0,6 mm średnicy) nibyłodyga. Międzywęźla krótkie (do 5 cm). Plecha jasnozielona. Zwykle gołym okiem widoczne nibylistki i kolce. Roślina jednopienna. Gatunek słodkowodny. Nie występuje w wodach płynących. Występuje głównie w małych zbiornikach mezotroficznych. Zwykle w wodach płytkich litoralu (sięga 3 m głębokości), na podłożu organicznym. Według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski jest gatunkiem wymierającym. Podlega w Polsce ochronie gatunkowej od 2012 r., jako jeden z niewielu gatunków glonów.

Ramienica pospolita

Stosunkowo nieduży makroglon (zwykle 10–50 cm długości) o silnie rozgałęzionej plesze. Cienka (0,5-1 mm średnicy) nibyłodyga i nibyliście. Plecha o żywej, jasnozielonej barwie, zwykle dość słabo jak na ramienicę inkrustowana węglanem wapnia, przez co wiotka i niemal płożąca się po dnie. Roślina jednopienna. Gatunek słodkowodny, choć spotykany w wodach lekko słonawych. Występuje głównie w małych zbiornikach– astatycznych, stawach, torfiankach, rowach, starorzeczach, znosząc przejściowe wynurzenie. Rzadziej w dużych jeziorach i rzekach. W wodach płytkich, gdyż jest rośliną światłolubną. Preferuje wody mezotroficzne i słabo eutroficzne oraz podłoże organiczne, ale występuje też na mineralnym. Występuje w większej części Europy, jak również w Ameryce, Australii i Azji. W Polsce spotykana w całym kraju.

WĄTROBOWCE

Wątrobowce są jedną z najmniej znanych grup roślin wśród naszej rodzimej flory. Zawdzięczają to z jednej strony faktowi, że większość wątrobowców to rośliny niepozorne, z drugiej natomiast częstemu utożsamianiu ich z mchami. Gromada roślin telomowych (jedna z czterech wyróżnionych obok mchów, glewików i roślin naczyniowych), dawniej sytuowana jako klasa w gromadzie mszaków. W Polsce występuje ok. 250 gatunków wątrobowców. Są to z reguły niewielkie rośliny, u których pokoleniem dominującym jest gametofit. Rozwija się on początkowo jako nitkowaty splątek, a następnie plechowaty lub ulistniony gametofor. Z niego po zapłodnieniu komórki jajowej rozwija się delikatny i krótkotrwały sporofit zwieńczony zwykle kulistawą lub wydłużoną zarodnią. Wątrobowce rosną zazwyczaj w miejscach wilgotnych i cienistych.

Beznerw tłusty (Aneura pinguis)

Plecha zielona, gruba, mięsista, z tłustym połyskiem, słabo rozgałęziona o brzegach lekko falistych i zaokrąglonych szczytach, wielowarstwowa. Liczne ciałka oleiste. Roślina dwupienna, osobniki męskie są większe od żeńskich. Siedlisko: dość częsta na terenach górskich, gatunek pionierski, na torfowiskach, zabagnionych łąkach, w lasach na próchnicy, nad jeziorami, w dolinach potoków.

Wątrobowiec stożka ostrokrężna

• Wątrobowiec plechowaty. Plechy duże, widlasto rozgałęzione, o dł. 5–20cm, soczyście zielone lub ciemnozielone. Górna powierzchnia błyszcząca, podzielona na sześciokątne poletka– w ich środku widoczne są aparaty szparkowe, otoczone białym brzegiem. Między żebrem i brzegiem plechy znajduje się 6–7 takich poletek (ich brzegi nie są zagłębione w plesze). Płytko wcięte żebro widoczne jest wzdłuż linii środkowej plechy. Brzuszna strona plechy purpurowo zabarwiona, pokryta chwytnikami. Plecha obrzeżona 3–4 rzędami hialinowych komórek. Rodniostany w kształcie okrągło-kanciastych tarczy (stąd nazwa gatunku), które po zapłodnieniu wyniesione są na trzoneczkach o dł. 2–2,5cm. Plecha ma charakterystyczny zapach terpentyny. Rośnie w zacienionych i wilgotnych miejscach, wzdłuż potoków, przy zacienionych ska- łach leśnych.
• Występowanie w Polsce: Gatunek pospolity w kraju.

MCHY

Bezlist okrywowy

Gatunek mchu należący do rodziny bezlistowatych. Mech dwupienny o bardzo małym, trudnym do zauważenia w naturalnym środowisku gametoficie. Rośnie na próchniejącym drewnie bez kory, na zbutwiałych pniach lub murszejących kłodach. Występuje w lasach świerkowych, rzadziej bukowo-jodłowych. Główne zagrożenia bezlista okrywowego to gospodarka leśna (pozyskanie i wywóz drewna). W Polsce objęty jest ścisłą ochroną gatunkową.

Drabik drzewkowaty Gajnik lśniący

• Gatunek mchu z rodziny drabikowatych. Rośnie w skupiskach. Łodyżki z pędu prosto wzniesione, aż do wys. 6–10cm, u góry rozgałęzione, na dole łodyżki nierozgałęzione.
• Występuje na wilgotnej ziemi. Poza zbiorowiskami leśnymi – bardzo częsty na podmokłych łąkach i torfowiskach niskich.
• Podlega częściowej ochronie gatunkowej.

• Gatunek mchu należący do rodziny gajnikowatych. Darnie duże, rozległe, w kolorze żółtozielonym, w stanie suchym błyszczące. Łodyżki o dł. ok. 15cm, czerwone. Liście podłużnie jajowate, nagle zwężone w długi rynienkowaty kończyk.
• Rośnie w lasach iglastych, na glebie lub pokrytych glebą skałach, rzadziej w murawach.
• Gatunek podlegający częściowej ochronie gatunkowej.

Widłoząb zielony Widłoząb Bergera

• Gatunek mchu należący do rodziny widłozębowatych. Darnie zbite, żółtozielone. Liście proste lub bardzo słabo zgięte, podłużnie lancetowate. W stanie suchym są lekko poprzecznie fałdowane. Mech ortotropowy o łodygach o długości nawet ponad 10cm.
• Występuje na torfowiskach wysokich i w wilgotnych lasach.
• W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową od 2004 roku.

• Gatunek mchu należący do rodziny widłozębowatych. Mech o łodygach o długości od 2cm. Liście całobrzegie, w stanie suchym sztywne, przylegające do łodygi. Rośnie na korze drzew liściastych lub na próchniejących pniakach, czasami na głazach narzutowych. Związany z lasami o wyższej wilgotności powietrza.
• W Polsce roślina objęta ścisłą ochroną gatunkową od 2001 roku.

PAPROTNIKI

Marsylia Czterolistna Języcznik zwyczajny

• Gatunek paproci wodnej należący do rodziny marsyliowatych. Z cienkiego kłącza wyrastają listki o cienkich ogonkach i podzielonych na 4 części blaszkach- całość przypomina czterolistną koniczynę.

• Roślina porastająca błotniste, okresowo zalewane brzegi płytkich, żyznych zbiorników wodnych.
• W Polsce objęta ścisłą ochroną gatunkową od 2004 roku.

• Gatunek paproci należący do rodziny zanokcicowatych. Osiąga wysokość 15-60cm.
• Kłącze jest podnoszące się, pokryte ciemnymi łuskami. Liście są językowate, mają sercowatą nasadę, wierzchołek jest zaostrzony, o długości do 60cm. Wierzch błyszczący, spód mocno unerwiony z kupkami zarodni.

Zanokcica klinowata Widlicz Isslera

Gatunek paproci należący do rodziny zanokcicowatych. Bylina wysokości do 30cm, z grubym, rozgałęzionym kłączem. Liście zebrane w gęstą kępę, matowe, nagie, trójkątne w zarysie, 2-4-krotnie pierzaste.Kształt odcinków liściowych jest zmienny w zależności od stopnia ocienienia. Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową od 2004 roku.

Gatunek rośliny z rodziny widłakowatych. Łodyga- pęd główny płożący się po powierzchni. Pędy nadziemne dychotomicznie rozgałęzione, do 12cm wysokości. Liście brzuszne siedzące, równowąskie lub rozszerzone u nasady. Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową od 1946 roku.

Rośliny nasienne

Babka górska Dziurawiec nadobny

• Gatunek rośliny zielnej z rodziny babkowatych. Liście wyłącznie różyczkowe, bezogonkowe. Z jej środka wyrasta bezlistna łodyga, silnie owłosiona o wysokości 5-15cm. Kwiaty liczne, drobne, zebrane w gęsty, jajowaty lub prawie kulisty kłos. Rośnie w piętrze halnym, na wapiennym podłożu, na żwirkach, rzadziej w murawach naskalnych.
• Od 2014 r. roślina podlega w Polsce ochronie gatunkowej.

• Gatunek rośliny należący do rodziny dziurawcowatych. To roślina wzniesiona, smukła osiągająca wysokość 40cm. Liście trójkątnie jajowate, w nasadzie sercowate. Osiąga wysokość 20-60cm. Kwiaty zebrane w wiechę, koloru złotożółte, na zewnątrz czerwonawe. Roślina podlega w Polsce od 2004 ścisłej ochronie.

Śnieżyca wiosenna Fiołek mokradłowy

Łodyga wzniesiona, nierozgałęziona, bezlistna, o wysokości do 30cm. Kwiaty to jeden, rzadko dwa na szczycie łodygi, dzwonkowaty, pachnący. Od 2014 roku roślina jest objęta w Polsce ochroną częściową. W latach 1946–2014 znajdowała się pod ochroną ścisłą. Jest narażona na wyginięcie z powodu masowego zrywania. Przyczyną zagrożenia jest także niszczenie jej siedlisk w nadrzecznych łęgach podczas regulacji rzek.

Gatunek rośliny należący do rodziny fiołkowatych. Łodyga delikatna, rozgałęziająca się, wzniesiona i przeważnie naga. Liście mają kształt lancetowaty lub słabo sercowaty. Kwiaty drobne, białe. Występuje na mokrych łąkach, torfowiskach, aluwiach. Roślina objęta jest ścisłą ochroną gatunkową.

Dzwonek syberyjski

• Gatunek rośliny z rodziny dzwonkowatych. Ma wyprostowane pędy wysokości 35cm. Zarówno liście, jak i łodyga są szorstko owłosione. Kwiaty fioletowo-niebieskie zebrane w wiechach pojawiają się w maju i utrzymują do lipca. Występuje na glebach gliniasto-piaszczystych, niezbyt suchych, na stanowiskach słonecznych.
• Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową od 2004 roku.

Zwierzęta chronione

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, powstała lista chronionych gatunków. Do gatunków zwierząt chronionych zaliczamy: pijawki, pajęczaki, owady, ryby, płazy, skorupiaki, małże, ślimaki, gady, ptaki oraz ssaki. Zabrania się ich chwytania, męczenia oraz niszczenia ich miejsc lęgowych. Zwierzęta chronione najczęściej występują w rezerwatach przyrody i parkach narodowych. Głównym zadaniem ochrony gatunkowej jest zachowanie gatunku na jego naturalnych stanowiskach. Czasem jednak jest to niemożliwe i wtedy chroni się gatunek poza jego naturalnym miejscem występowania, np. w ogrodach zoologicznych lub na stanowiskach zastępczych. Ważną formą ochrony jest restytucja, czyli ponowne wprowadzenie gatunku na jego pierwotne stanowisko, po pozyskaniu materiału z najbliższego istniejącego stanowiska odtwarzanego gatunku.

Ssaki

Kozica (Rupicapra rupicapra)

Ssak z rodziny wołowatych (Bovidae), zamieszkujący wysokie góry, takie jak Alpy, Kaukaz, Taurus, góry Bałkanów, Karpaty Wschodnie, Tatry oraz Sudety (rejon Średniaka). Ubarwienie sierści brunatne, wzdłuż grzbietu ciemna pręga, policzki, podgardle i pysk białawe. Obydwie płci posiadają rogi, proste, hakowato zagięte na końcach. Żywi się trawami i ziołami, zimą porostami i korą. Żyje w stadach po kilkanaście sztuk. W Polsce objęta ochroną gatunkową.

Żubr (Bison bonasus)

Ssak zaliczany do rodziny krętorogich z rzędu parzystokopytnych, jedyny żyjący do dziś gatunek rodzaju Bison na obszarze Starego Świata. Żubr jest największym ssakiem lądowym w Europie. Samice (krowy) są znacznie mniejsze od samców. Aktywny w dzień, żyje w stadach liczących kilka lub kilkanaście sztuk, złożonych z jednego dorosłego byka, krów oraz młodych, niekiedy także kilku dorastających, młodych samców. Zamieszkuje lasy mieszane, zawsze w pobliżu bagien, rzek lub zbiorników wodnych. Żywi się trawą, liśćmi, pąkami, pędami i korą drzew i krzewów, ziołami, również mchami i porostami. Według danych z 2013 roku w Polsce żyło u schyłku 2020 do 2316 osobników.

Ryś euroazjatycki (Lynx lynx)

Gatunek lądowego ssaka drapieżnego z rodziny kotowatych, największy z rysi. Występuje w Europie i Azji. Poza kotem domowym, ryś i żbik są jedynymi występującymi w Polsce przedstawicielami kotowatych. Ryś jest też jednym z największych drapieżników Europy. Ryś zasiedla duże, zwarte, wielogatunkowe kompleksy leśne ze starymi drzewostanami o gęstym podszycie, zarówno górskie, jak i nizinne, iglaste, liściaste i mieszane. W Polsce jest gatunkiem rzadkim i chronionym.

Niedźwiedź brunatny (Ursus arctos)

Ssak z rodziny niedźwiedzi (Ursidae), zaliczanej do rzędu drapieżnych (Carnivora), występujący w licznych podgatunkach w Europie, Azji Północnej i Środkowej oraz Ameryce Północnej. Jest największym żyjącym współcześnie drapieżnikiem lądowym. Sierść gęsta i długa, ubarwiona w zależności od danego podgatunku, najczęściej w odcieniach brązu, szarobrunatna lub czarno brunatna, często z jasną pręgą na szyi lub jasnym rysunkiem na piersiach. Prowadzi nocny tryb życia. Zamieszkuje lasy, w górach dochodzi do 3000 m n.p.m. W Polsce niedźwiedzie brunatne występują nielicznie głównie w paśmie Karpat, znajdują się pod całkowitą ochroną gatunkową.

Wilk szary (Canis lupus)

Ssak z rodziny psów, z rzędu drapieżnych, występujący w lasach i na stepach Eurazji i Ameryki Południowej. Prowadzi tryb życia głównie nocny. Wilk żyje pojedynczo lub parami. Zimą łączy się w duże stada (watahy), które wspólnie polują na dużą zdobycz, jak np. jeleń, dzik czy łoś. Niegdyś wilk był zaciekle tępiony, co doprowadziło do drastycznego spadku pogłowia tego gatunku. W wielu krajach wzięty pod ochronę, w Polsce, poza niektórymi rejonami (części województw podlaskiego i podkarpackiego), objęty całkowitą ochroną gatunkową.

Żbik europejski (Felis silvestris)

Ssak zaliczany do rodziny kotów, z rzędu drapieżnych, zamieszkujący gęste lasy obszarów górskich Europy, Kaukazu i Azji Mniejszej. Sylwetką i ubarwieniem przypomina pręgowaną odmianę kota domowego, jest jednak znacznie większy i masywniejszy. Żyje samotnie, poluje na niewielkie ssaki, głównie gryzonie, oraz ptaki, ryby i żaby, niekiedy małe sarenki, jelonki i jagnięta owiec. Doskonale wspina się na drzewa. W Polsce żbik jest gatunkiem rzadkim, objętym ochroną gatunkową

Chomik europejski (Cricetus cricetus)

Świstak tatrzański (Marmota marmota latirostris)

Podgatunek świstaka występujący w Tatrach. Jest roślinożercą aktywnym latem, żyje w terytorialnych klanach rodzinnych w górach od regla górnego do piętra turniowego. Należy do najrzadziej występujących kręgowców w Polsce i podlega tu ścisłej ochronie gatunkowej. Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce oraz Polska czerwona księga zwierząt określają świstaka tatrzańskiego jako podgatunek silnie zagrożony (EN), zaś Czerwona lista dla Karpat dla Polski nadaje mu oznaczenie „CR” – skrajnie zagrożony.

Ssak, przedstawiciel rodziny chomikowatych, rzędu gryzoni (Rodentia). Zasiedla łąki i stepy, a także pola uprawne. Przystosowany jest do życia w podziemnych korytarzach, gdzie spędza całe dnie. Jest zwierzęciem o nocnym trybie życia. Dawniej chomiki pojawiały się masowo. Obecnie, ze względu na ich coraz rzadsze występowanie, zostały wpisane na listę gatunków chronionych (od 1 kwietnia 1995). Niestety, wciąż są traktowane jako szkodniki upraw polnych i zwalczane.

Szarytka morska, foka szara (Halichoerus grypus)

Gatunek drapieżnego ssaka morskiego z rodziny fokowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju szarytka (Halichoerus). Szarytka morska wiedzie wodno-lądowy tryb życia i jest gatunkiem typowym dla strefy przybrzeżnej. Podstawą diety szarytki są ryby, zarówno pelagiczne, jak i denne. Żywi się także skorupiakami, kałamarnicami i ośmiornicami a okazjonalnie także ptakami. Foka szara zamieszkuje zachodnie i wschodnie części północnego Atlantyku oraz wody Morza Bałtyckiego. Wszystkie gatunki fokowatych występujące naturalnie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej objęte są ochroną gatunkową (foka obrączkowana, foka pospolita).

Płazy

Kumak górski (Bombina variegata)

Kumak nizinny (Bombina bombina)

Gatunek płaza z rodziny kumakowatych, blisko spokrewnionego z kumakiem górskim. Jest to płaz o drobnej budowie ciała, wyglądem zewnętrznym bardziej przypomina miniaturową ropuchę, niż żabę. Charakterystyczne u kumaków nizinnych jest ubarwienie brzucha- jaskrawo czerwone lub pomarańczowe plamy o charakterystycznym kształcie. Jest to ważna cecha gatunkowa, umożliwiająca rozróżnienie kumaka nizinnego od bardzo do niego podobnego kumaka górskiego. W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową oraz wymagający ochrony czynnej.

Gatunek płaza bezogonowego z rodziny kumakowatych (dawniej zaliczany do ropuszkowatych), blisko spokrewniony z kumakiem nizinnym. Cechuje się brązową grzbietową stroną ciała i kontrastującą z nią stroną brzuszną, pokrytą ostrzegawczym deseniem żółci i czerni. Występuje w Europie. Zasiedla różnorodne środowiska. Rozmnaża się w małych, często istniejących krótkotrwale zbiornikach wodnych, niekiedy zanieczyszczonych.

Ropucha paskówka (Epidalea calamita syn. Bufo calamita)

Ropucha zielona (Bufotes viridis)

Pospolity gatunek płaza z rodziny ropuchowatych. Wyróżnia się zieloną barwą. Zasięg jej występowania jest szeroki (Europa, Afryka i Azja). Zasiedla zróżnicowane siedliska, preferuje ląd nad wodę. Preferuje ląd ponad wodę. W zimie kryje się pod wykrotami, kamieniami lub w budynkach. W Polsce ropucha objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. Poza tym stosuje się, między innymi, środki mające na celu zmniejszyć ilość ropuch ginących na drogach

Gatunek płaza, najmniejsza ropucha z żyjących w Polsce i Zachodniej oraz Środkowej Europie. Na terenie Polski objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. Płaz wyróżnia się podłużnym paskiem barwy żółtej ciągnącym się wzdłuż grzbietu koloru szarego brązu. Ciekawą cechą tego gatunku jest charakterystyczny bieg, płazy te nie wykonują skoków.

Żaba dalmatyńska, żaba zwinka (Rana dalmatina)

Żaba moczarowa (Rana arvalis)

Gatunek płaza z rodziny żabowatych. Występuje w Europie, również w Polsce, gdzie przebiega północno-wschodnia granica jego zasięgu, ale tylko na kilkunastu stanowiskach w południowej jej części (głównie na południu Kotliny Sandomierskiej i na Pogórzu Karpackim). Żywi się owadami. Należy do grupy żab brunatnych. Cechuje ją smukła sylwetka[5]. Pysk jest bardziej zaostrzony, niż u żaby trawnej[ W Polsce objęta jest ścisłą ochroną gatunkową

Gatunek płaza bezogonowego z grupy żab brunatnych. W Polsce występuje dość pospolicie, ale wyłącznie na nizinach. Wykazuje większe od pozostałych żab występujących w Polsce przystosowanie do życia w środowisku lądowym, żyć może nawet w dość suchych biotopach. Jest bowiem bardziej wytrzymała na brak wody. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Traszka grzebieniasta (Triturus cristatus)

Traszka karpacka (Lissotriton montandoni)

Gatunek płaza ogoniastego z rodziny salamandrowatych. Zamieszkuje Karpaty i wschodnią część Sudetów. Prowadzi lądowy tryb życia. Traszka karpacka cechuje się zmiennym ubarwieniem grzbietu. Zależy ono od wielu czynników: temperatury otoczenia, lądowej lub wodnej fazy życia, od podłoża. Zasięg występowania gatunku obejmuje liczne tereny chronione. Na terenie Polski są to Babiogórski Park Narodowy, Bieszczadzki Park Narodowy Gorczański Park Narodowy, Magurski Park Narodowy, Pieniński Park Narodowy, Tatrzański Park Narodowy.

Gatunek płaza ogoniastego z rodziny salamandrowatych (Salamandridae). Może prowadzić wodny lub lądowy tryb życia. Zasiedla różnorodne siedliska, zwłaszcza niezarybione zbiorniki czystej wody stojącej o gęstej roślinności, a także pobliskie lasy. Płaz ten preferuje niziny. Występuje na terenie całej Polski, sięgając po Pogórze Karpackie. Rejestruje się zmniejszanie się liczebności gatunku. Do najważniejszych zagrożeń zalicza się utratę siedlisk związaną z przekształcaniem środowiska naturalnego.

Skorupiaki

Skrzelopływka bagienna, skrzelopływka północna (Branchinecta paludosa

Chirocephalus diaphanus

Bezpancerzowiec, gatunek górski, niekiedy występuje na nizinach, w Polsce znany jedynie z okolic Gdańska.

Gatunek skorupiaka należącego do rzędu bezpancerzowców (Anostraca). Występuje w strefie podbiegunowej (od Skandynawii po Grenlandię i od Syberii po Alaskę i Labrador) oraz w Tatrach, gdzie uznawany jest za relikt polodowcowy. Jedynym stanowiskiem w Polsce był Dwoisty Staw Gąsienicowy, ale skrzelopływka ostatni raz została zaobserwowana w nim w 1968 roku. W tatrzańskich stawach wylęg następuje na początku maja. Samice z jajami pojawiają się w końcu sierpnia. Dorosłe osobniki giną w końcu października, gdy stawy zaczynają zamarzać

Pristicephalus shadini (Chirocephalus shadini)

Bezpancerzowiec. Gatunek często współwystępujący z dziwogłówką wiosenną.

Streptocephalus torvicornis

Pajęczaki

Gryziel tapetnik (Atypus piceus)

Gryziel zachodni (Atypus affinis)

Gatunek pająka z rodziny gryzielowatych. Jeden z trzech gatunków występujących w Polsce, rzadki. Gryziel tapetnik, podobnie jak wszyscy przedstawiciele gryzielowatych w Polsce, podlega ścisłej ochronie gatunkowej

Gatunek pająka z rodziny gryzielowatych będący pod ochroną prawną. Pająki te mają czarne lub brązowe ubarwienie. Ich wygląd zbliżony jest do gatunku gryziel tapetnik. Gryziel zachodni, tak jak inne pająki należące do infrarzędu ptaszników, posiada duże kły jadowe.

Strojniś nadobny (Philaeus chrysops)

Gryziel stepowy (Atypus muralis)

Gatunek średniej wielkości pająka z rodziny skakunowatych (Salticidae). Jeden z największych przedstawicieli skakunowatych w Polsce. Strojniś nadobny jest gatunkiem wyjątkowo ciepłolubnym. W Polsce zanotowany tylko w kilkunastu stanowiskach, głównie na południu kraju. Występuje na nasłonecznionych murawach o rzadkiej roślinności, najczęściej położone na stokach o południowej ekspozycji. W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej.

Gatunek pająka z rodziny gryzielowatych (Atypidae). W Polsce najczęściej spotykany na południowym wschodzie, choć znane są izolowane populacje w Polsce północnej. Podlega ochronie prawnej, jest też wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt z kategorią EN (zagrożony wyginięciem). Głównym zagrożeniem jest niszczenie siedlisk, zwłaszcza pozyskiwanie ich pod uprawę.

Ślimaki

Niepozorka ojcowska (Falniowskia neglectissima)

Ślimak tatrzański (Chilostoma cingulella)

Gatunek ślimaka z rodziny ślimakowatych, endemit zachodniokarpacki, występujący w Tatrach Zachodnich i pojedynczych stanowiskach na Słowacji. Gatunek wysokogórski, objęty ochroną gatunkową. Gatunek wpisany jest do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt, gdzie ma status gatunku krytycznie zagrożonego (CR). Na terenie Polski objęty jest ochroną gatunkową. Według wskazań ochronnych ochrona gatunku powinna koncentrować się na zachowaniu siedlisk.

Gatunek słodkowodnego ślimaka skrzelodysznego z rodziny źródlarkowatych (Hydrobiidae). Niepozorka ojcowska jest wpisana do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt jako gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem. Największym zagrożeniem dla gatunku wydaje się być bardzo mała powierzchnia jego występowania, przez co łatwo może ulec zniszczeniu jego habitat.

Ślimak obrzeżony (Helicodonta obvoluta)

Ślimak żeberkowany (Helicopsis striata)

Gatunek mięczaka z rodziny Hygromiidae, wcześniej zaliczany do ślimakowatych (Helicidae). Występuje w środkowej i wschodniej Europie. Żyje na suchych i ciepłych terenach otwartych porośniętych gęstą, niską roślinnością. Gatunek jest zagrożony wyginięciem, wielkość jego populacji wykazuje znaczne wahania. Największym zagrożeniem są zmiany w środowisku. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Europejski gatunek lądowego, leśnego ślimaka trzonkoocznego z rodziny klasyfikowanej jako podrodzina ślimakowatych. Obecność tego gatunku na terenie Polski odnotowano w południowo-zachodniej części kraju (nieliczne stanowiska w Sudetach – w okolicach Wałbrzycha i na Ziemi Kłodzkiej). Na terenie Polski jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Ptaki

Bocian biały (Ciconia ciconia)

Gatunek dużego ptaka brodzącego z rodziny bocianów (Ciconiidae). Jego upierzenie jest głównie białe, z czarnymi piórami na skrzydłach. Dorosłe ptaki mają długie czerwone nogi oraz długie spiczasto zakończone czerwone dzioby. Bocian biały podejmuje co roku dalekie wędrówki, zimując w Afryce, od tropikalnej Afryki Subsaharyjskiej po Republikę Południowej Afryki. Będąc mięsożercą, bocian biały zjada szereg zwierząt, w tym owady, ryby, płazy, gady, małe ssaki i małe ptaki. W Polsce bocian biały objęty został obok wielu innych gatunków zwierząt ochroną prawną w 1952 roku na mocy Rozporządzenia Ministra Leśnictwa w sprawie wprowadzenia gatunkowej ochrony zwierząt. Po zmianie ustroju ochronę gatunkową bociana w Polsce usankcjonowała w 1997 Ustawa o ochronie zwierząt i obecnie znajduje się on pod ścisłą ochroną gatunkową.

Czajka zwyczajna, czajka, czajka pospolita (Vanellus vanellus)

Wróbel zwyczajny, wróbel, wróbel domowy (Passer domesticus)

Gatunek średniego ptaka wędrownego z rodziny sieweczkowatych (Charadriidae). Jeden z bardziej rozpowszechnionych ptaków błotnych. Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego. W szacie godowej przód głowy, szyi i wole czarne. Wierzch głowy również czarny, z potylicy wyrastają długie pióra tworzące charakterystyczny czub. W locie charakterystyczna sylwetka – zgięte, zaokrąglone od tyłu skrzydła od białego spodu lub wierzchu wyglądają jak litera „M”, zakończone są czarnym upierzeniem. Od 2015 roku IUCN klasyfikuje czajkę jako gatunek bliski zagrożenia

Gatunek małego ptaka osiadłego z rodziny wróbli (Passeridae), zamieszkującego Europę, Azję i północną Afrykę. IUCN uznaje wróbla domowego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988. BirdLife International uznaje trend populacji za spadkowy. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową, wymaga ochrony czynnej.

Łabędź niemy (Cygnus olor)

Gatunek dużego, częściowo wędrownego ptaka wodnego z podrodziny gęsi (Anserinae) w rodzinie kaczkowatych (Anatidae). Samce z reguły wyraźnie większe od samic, dorosłe osobniki białe, dziób pomarańczowy z czarnym paznokciem na czubku, u nasady czarna narośl (większa u samców w okresie godowym). Nogi czarne. Skok i palce są dość gęsto pokryte niewielkimi, rogowymi tarczkami. W Polsce częściowo wędrowny, ostatnio wiele ptaków zimuje w kraju, zarówno na niezamarzających wodach śródlądowych, jak i na wybrzeżu Bałtyku, np. na Zatoce Gdańskiej. W Polsce nieliczny, lokalnie średnio liczny. Według szacunków Monitoringu Flagowych Gatunków Ptaków, w latach 2010–2012 populacja lęgowa łabędzia niemego w Polsce liczyła 6000–7500 par lęgowych. W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową, ujęty w Dyrektywie ptasiej.

Dudek, dudek zwyczajny (Upupa epops)

Kukułka zwyczajna, kukułka, kukułka pospolita (Cuculus canorus)

Gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny dudków (Upupidae). Wyróżnia się gliniastopomarańczowym ubarwieniem z czarno-biało pręgowanym grzbietem i skrzydłami oraz czarnym ogonem z białą przepaską. Pstre ubarwienie jest szczególnie rzucające się w oczy u ptaka w locie, gdy wygląda jak ogromny motyl. W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową oraz wymagający ochrony czynnej. Na Czerwonej liście ptaków Polski uznany za gatunek najmniejszej troski (LC).

Nazwy ludowe: gżegżółka, zazula. Gatunek średniego ptaka wędrownego z podrodziny kukułek (Cuculinae) w rodzinie kukułkowatych (Cuculidae). Jedyny w Europie Środkowej pasożyt lęgowy. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Jastrząb zwyczajny, jastrząb, jastrząb gołębiarz (Accipiter gentilis)

Gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae). Jastrząb jest wszechstronnym drapieżnikiem. Najchętniej poluje na gołębie (stąd nazwa – gołębiarz), grzywacze i sierpówki. Poza tym łapie z zasadzki inne średniej wielkości ptaki, głównie krukowate, grzebiące i śpiewające do wielkości drozda (stanowiące ok. 85% pożywienia). Są wśród nich sójki, wrony, kawki, dzięcioły, kuropatwy oraz ptactwo domowe (nawet kaczki krzyżówki). Ze ssaków (ok. 15% składu pokarmu) poluje na wiewiórki, zające, króliki, a nawet drobne gryzonie, które stanowią znaczną część jego diety głównie jesienią. IUCN uznaje jastrzębia za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, według szacunków, mieści się w przedziale 1,0–2,5 miliona dorosłych osobników. Trend liczebności populacji nie jest znany.W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą.

Mewa siwa, mewa pospolita (Larus canus)

Gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny mewowatych (Laridae). W polskiej literaturze ornitologicznej najczęściej stosowaną nazwą jest „mewa pospolita”, jednak taki epitet gatunkowy jest mylący wobec rzeczywistej pozycji tego gatunku w polskiej faunie, zatem od niedawna Sekcja Ornitologiczna Polskiego Towarzystwa Zoologicznego propaguje nazwę „mewa siwa”. Wyraźnie zaznaczony jedynie dymorfizm wiekowy. Głowa okrągła z małym dziobem. Ptaki dorosłe w upierzeniu godowym białe, grzbiet i pokrywy skrzydłowe bladopopielate z białymi tylnymi krawędziami. Nogi żółtozielonkawe, dziób czysto żółty. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje mewę siwą za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Całkowitą liczebność populacji szacuje się (2015) na 2,5–3,7 miliona osobników[2].W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej; wymaga ochrony czynnej

Orzeł przedni (Aquila chrysaetos)

Gatunek dużego ptaka szponiastego z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), zamieszkujący północną Afrykę, Azję, Amerykę Północną oraz Europę.To jeden z najbardziej majestatycznych gatunków szponiastych. Upierzenie u osobników dorosłych całkowicie brązowe. Dziób żółty, czarno zakończony. Samice są większe od samców.To najsilniejszy europejski orzeł. Poluje głównie na małej i średniej wielkości ssaki i ptaki, żywi się także padliną. Lokalnie wyspecjalizowany w polowaniu na konkretne ofiary. Pomimo mniejszych rozmiarów, w walce zwykle pokonuje większego od siebie bielika zwyczajnego. Gniazduje na niedostępnych półkach skalnych w górach oraz na drzewach na nizinach. W Polsce wokół takich miejsc należy wyznaczać strefę ochronną, ponieważ niepokojenie podczas lęgów stanowi poważne zagrożenie dla tego gatunku. W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą. Wymaga ochrony czynnej.

Żuraw zwyczajny, żuraw, żuraw popielaty, żuraw szary (Grus grus)

Puchacz zwyczajny, puchacz (Bubo bubo)

Gatunek dużego ptaka z rodziny żurawi (Gruidae), zamieszkujący północną i środkową część Eurazji. W Polsce nieliczny lub bardzo nieliczny ptak lęgowy niżu, lokalnie średnio liczny. Według szacunków Monitoringu Flagowych Gatunków Ptaków, w latach 2010–2012 populacja żurawia w Polsce liczyła 20–22 tysięcy par lęgowych. Sylwetka wysmukła, wyprostowana. Większy od bociana i łatwo od niego odróżnialny po długich, zwisających w kształcie pióropusza ozdobnych piórach na ogonie i grzbiecie. W Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową. Wskazana ochrona terenów podmokłych i bagiennych.

Gatunek dużego, osiadłego ptaka z rodziny puszczykowatych (Strigidae), zamieszkującego niemalże całą Eurazję. Był on niegdyś intensywnie tępiony (często kojarzono go ze złem i śmiercią), odławiano go również, by służył jako przynęta przy polowaniu. Obecnie jest ptakiem rzadkim i płochliwym, jednakże jego populacja powoli się odbudowuje, ze względu na objęcie go w wielu krajach (w tym w Polsce) ochroną gatunkową i strefową. Na wolności puchacz dożywa maksymalnie 20 lat, w niewoli nawet do 60. Puchacz jest największym nocnym ptakiem drapieżnym Europy.

Puszczyk zwyczajny, puszczyk (Strix aluco)

Gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny puszczykowatych (Strigidae). Najliczniejsza i najczęściej spotykana sowa Europy. Puszczyki polują głównie na myszy, szczury, ryjówki, nornice, krety, chomiki, wiewiórki, inne gryzonie, młode króliki, ale także dżdżownice, owady (zwłaszcza chrząszcze), ptaki do wielkości sójki (preferuje gołębie), żaby, ryby, jaszczurki, mięczaki i skorupiaki. W diecie dominują te gatunki, które na danym terenie są najpowszechniejsze i najłatwiej dostępne. Puszczyk jest aktywny przez całą noc, od zmierzchu do świtu. W dzień kryje się w dziuplach i szczelinach. W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą. Wymaga ochrony poprzez zachowywanie starych dziuplastych drzew, jak też poprzez wywieszanie budek lęgowych. Skrzynki takie mają wymiary dna 25x25 cm oraz duży otwór wlotowy o średnicy 15 cm umieszczony na wysokości 50 cm od dna.

Owady

Stepówka nadnidziańska (Gampsocleis glabra)

Żagnica zielona (Aeshna viridis)

Gatunek ciepłolubnego, euroazjatyckiego owada z rodziny pasikonikowatych (Tettigoniidae). Jest gatunkiem kserotermofilnym. Występuje na trawiastych stepach, murawach lub wrzosowiskach. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.W Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt zaliczony został do kategorii EN (gatunki silnie zagrożone)

Gatunek ważki z rodziny żagnicowatych (Aeshnidae). Występuje w Europie Północnej, Środkowej i Wschodniej oraz na Syberii. W Polsce pospolity na terenie całego kraju, ale najrzadszy przedstawiciel rodziny, objęty ścisłą ochroną gatunkową. Jedna z największych polskich ważek. Żagnica zielona jest, podobnie jak inne ważki, drapieżnikiem. W skład jej diety wchodzą głównie muchy i komary. Czasem atakuje motyle, jętki i inne ważki. Pożywienie larwy stanowią wodne owady, kijanki i narybek.

Czerwończyk nieparek, czerwończyk większy (Lycaena dispar)

Bogatek wspaniały (Buprestis splendens)

Gatunek chrząszcza z rodziny bogatkowatych (Buprestidae). Jeden z najrzadszych chrząszczy Palearktyki, relikt lasów pierwotnych, uważany za symbol ochrony owadów. W Polsce wykazywany ostatnio jedynie z Puszczy Białowieskiej. Bogatek wspaniały został wpisany do Polskiej czerwonej księgi zwierząt w kategorii CR (ang. critically endangered – gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem) i do Czerwonej księgi gatunków zagrożonych IUCN w kategorii EN (ang. endangered – zagrożony wyginięciem)

Motyl dzienny z rodziny modraszkowatych. Gatunek objęty ochroną ścisłą, znajdujący się na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (znajduje się wśród gatunków niższego ryzyka). Motyl ten występuje skupiskowo praktycznie w całej Polsce, szczególnie w północno-wschodniej części kraju. Spotykany na wilgotnych łąkach, moczarach, w lasach łęgowych. Jest aktywny zwłaszcza przy ciepłej pogodzie.

Krawiec głowacz (Lethrus apterus)

Barczatka kataks (Eriogaster catax)

Gatunek chrząszcza z rodziny gnojarzowatych i podrodziny Lethrinae. Chrząszcz o ciele długości od 15 do 24 mm, umiarkowanie połyskującym, przy czym na spodzie połysk ma odcień niebieskawy. Jest gatunkiem bezskrzydłym o słabej sile rozprzestrzeniania się.

Motyl z rodziny barczatkowatych. Gatunek ciepłolubny o tendencjach regresywnych. W Polsce bardzo rzadko spotykany i szczególnie zagrożony. Zagrożenie dla tego gatunku stanowi chemiczne zwalczanie szkodników na przylegających polach uprawnych, jak również wiosenne wypalanie traw na nieużytkach.

Modliszka zwyczajna (Mantis religiosa)

Gatunek owada z rodziny modliszkowatych (Mantidae). Jedyny przedstawiciel modliszek w Europie Środkowej. Ubarwienie ciała zielone, żółtozielone lub jasnobrązowe. Samce są zazwyczaj mniejsze od samic. Samice osiągają od 50 do 75 mm. ak u wszystkich modliszek, pierwsza para odnóży przekształcona jest w narząd chwytny. Jej chwyt jest tak silny, że nawet tak duże i mocne owady jak koniki polne nie są w stanie się z niego wydostać. Owad znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze jako EN gatunek bardzo wysokiego ryzyka i jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Od 2016 roku jest także na Światowej Czerwonej Liście IUCN jako gatunek najmniejszej troski (LC - Least Concern).

Gady

Zaskroniec rybołów (Natrix tessellata)

Gniewosz plamisty, miedzianka (Coronella austriaca)

Gatunek niejadowitego węża z podrodziny zaskrońcowatych (Natricinae) w rodzinie połozowatych (Colubridae). Ubarwiony jest w tonacji szarej, oliwkowej lub zielono-brązowej. Od strony grzbietowej znajdują się niewielkie, ciemne plamy. Strona brzuszna jest żółta lub pomarańczowa z czarnymi cętkami. U młodych rybołowów występują czasami żółte plamy w okolicach skroniowych, co upodabnia je do zaskrońca zwyczajnego. Z wiekiem plamy te znikają. Dorasta do 150 cm. Samce są mniejsze od samic. Gatunek podlega ścisłej ochronie gatunkowej w Polsce

Gatunek niejadowitego węża z rodziny połozowatych (Colubridae). Powszechnie spotykany w wielu miejscach Europy i zachodniej Azji. Nieszkodliwy dla ludzi, choć często mylony ze żmiją zygzakowatą. W Polsce gatunek ten jest pod ochroną. Odżywia się prawie wyłącznie jaszczurkami w tym także padalcami, niekiedy osobnikami tego samego gatunku. Są to węże o drobnej budowie, których długość ciała dorosłych osobników waha się od 60 do 75 cm, samica osiąga nawet 90 cm.

Wąż Eskulapa (Zamenis longissimus, syn. Elaphe longissima)

Gatunek niejadowitego węża z rodziny połozowatych (Colubridae). Największy wąż żyjący w Polsce i Europie Środkowej. Gatunek w Polsce pod ścisłą ochroną, z zaleceniami ochrony czynnej. Rozporządzenie ministra środowiska w sprawie ochrony gatunkowej wymienia go jako gatunek wymagający ustalenia stref ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania. Wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt jako krytycznie zagrożony).

Jaszczurka zielona (Lacerta viridis)

Żółw błotny (Emys orbicularis)

Gatunek jaszczurki z rodziny jaszczurek właściwych (Lacertidae). Jest to największa jaszczurka obdarzona kończynami żyjąca w Europie Środkowej. powo ubarwione samce są trawiastozielone, bezplamiste lub bogato nakrapiane czarnymi plamkami. Typowe samice są szarozielone pokryte nieregularnymi ciemnymi plamkami z jasnymi liniami wzdłuż grzbietu. Brzuch jednolicie żółty lub żółtozielony. Podlega ścisłej ochronie gatunkowej w Polsce. Według Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt (z 2001 r.) gatunek ma status zanikłego na terenie Polski.

Gatunek żółwi z rodziny żółwi błotnych z podrzędu żółwi skrytoszyjnych. Jedyny gatunek żółwia żyjący naturalnie w Polsce. W środowisku naturalnym żyje kilkadziesiąt lat. Karapaks barwy oliwkowobrązowej, jest średnio wypukły, pokrywają go gładkie, regularne rogowe tarcze. Na każdej większej tarczy rozchodzą się promieniście od jednego punktu żółte kreski. Dawniej spotykany na terenie całej Polski, obecnie żółw błotny jest bardzo rzadki i występuje wyspowo

Ryby promieniopłetwe (Actinopterygii)

Koza złotawa kózka złotawa (Sabanejewia aurata)

Jesiotr zachodni jesiotr właściwy, jesiotr (Acipenser sturio)

Gatunek słodkowodnej ryby karpiokształtnej z rodziny piskorzowatych (Cobitidae). Żyje w szybko płynących rzekach, zarówno płytkich jak i głębokich. Chętnie chowa się między kamieniami. Ciało koloru jasnożółtego. Wzdłuż grzbietu ciągnie się rząd średnio 12–13 ciemnych, dużych, brązowych plam. Żywi się fauną denną. Na terenie Polski wszystkie gatunki piskorzowatych (kozowatych) są objęte ścisłą ochroną gatunkową.

Gatunek wędrownej, anadromicznej ryby z rodziny jesiotrowatych. Młode jesiotry początkowo odżywiają się bezkręgowcami bentonicznymi. Później ich pokarm stanowi fauna denna, którą wygrzebują z miękkiego podłoża ryjkowatym pyskiem. Są to głównie mięczaki, skorupiaki, larwy owadów, niekiedy drobne ryby. W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową oraz wymagający ochrony czynnej. Według Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt (z 2001 r.) gatunek ma status zanikłego na terenie Polski.

Strzebla błotna, strzebla przekopowi (Rhynchocypris percnurus)

Gatunek słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych (Cyprinidae). Żyje stadnie w silnie zarośniętych, niewielkich zbiornikach wodnych o głębokości do kilkudziesięciu centymetrów. Jest przystosowana do życia w miejscach o małej zawartości tlenu w wodzie (zamulone dno). Na terenie Polski strzebla błotna jest od 1983 objęta ścisłą ochroną gatunkową, wymaga ochrony czynnej, nie stosuje się dla niej odstępstw od zakazów. Została wpisana do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt jako gatunek wysokiego ryzyka, silnie zagrożony. Głównymi przyczynami wymierania gatunku jest zanikanie (w tym zasypywanie) małych zbiorników wodnych, obniżanie się poziomu wód gruntowych, zarybianie akwenów gatunkami drapieżnymi oraz introdukcje inwazyjnych gatunków ryb.

Ryby cefalaspidokształtne (Cephalaspidomorphi)

Minóg morski, minog morski (Petromyzon marinus)

Pasożytniczy gatunek bezżuchwowca z rodziny minogowatych (Petromyzontidae), największy z minogów. Jedyny przedstawiciel rodzaju Petromyzon. Ciało wężowate o przeciętnej długości do 100 centymetrów (maksymalnie 120 cm), ubarwione na grzbiecie zwykle szaroniebiesko, a na spodzie srebrnobiałe. Na bokach głowy widoczne siedem par otworów skrzelowych. Dwie, wyraźnie oddzielone od siebie, płetwy grzbietowe, druga połączona z płetwą ogonową. W Europie minóg morski jest gatunkiem zagrożonym. W Polsce objęty ścisłą ochroną.

Małże

Gałeczka żeberkowana, kulkówka żeberkowana (Sphaerium solidum)

Perłoródka rzeczna, skójka perłorodna (Margaritifera margaritifera)

Holarktyczny gatunek słodkowodnego małża z rodziny perłoródkowatych (Margaritiferidae). Gatunek wrażliwy na zanieczyszczenie i przekształcanie siedlisk, zanika na wielu stanowiskach i jego liczebność maleje. Uznany za gatunek zagrożony w Europie, objęty ochroną na podstawie europejskich regulacji prawnych. W Polsce uznany za wymarły, podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Filtrator, odżywiający się zawiesiną odcedzaną z wody na skrzelach. Przebywa cały czas zakopana w osadach, z których wystawia tylko tylną część muszli.

Gatunek słodkowodnego małża (Bivalvia) z rodziny kulkówkowatych (Sphaeriidae), występujący w dużych rzekach wschodniej i środkowej Europy. Gatunek zagrożony (NT) według IUCN. Jeden z rzadszych i wymierających gatunków mięczaków, objęty ścisłą ochroną gatunkową na terenie Polski. Występuje w dużych rzekach Europy: od Renu po Ural. Filtrator, wykorzystujący skrzela do wyłapywania cząstek pokarmu z wody

Skójka gruboskorupowa (Unio crassus)

Gatunek słodkowodnego małża z rodziny skójkowatych (Unionidae), występującego w czystych ciekach Europy od Atlantyku po zlewnie Morza Czarnego i Morza Kaspijskiego. Gatunek wrażliwy na zanieczyszczenie i przekształcanie siedlisk, zanika na wielu stanowiskach i jego liczebność maleje. Uznany za gatunek zagrożony, objęty ochroną na podstawie europejskich regulacji prawnych. W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Filtrator, odżywiający się zawiesiną odcedzaną z wody na skrzelach. Zwierzę przebywa zakopane w osadach dennych, wystawiając ponad nie tylko tylną część muszli z syfonami

ROŚLINY UPRAWNE

Rośliny uprawne- rośliny użytkowe nie eksploatowane ze stanowisk naturalnych, lecz z upraw stworzonych i pielęgnowanych przez człowieka. Czasem w węższym ujęciu definiowane są jako rośliny uprawiane na roli. Pierwsze ślady uprawy roślin przez ludzi pochodzą sprzed ok. 13 tysięcy lat z Tajlandii, sprzed 11 tysięcy lat z rejonu tzw. Żyznego Półksiężyca i sprzed ok. 8 tysięcy lat z Meksyku. Wtedy to po okresie użytkowania, a z czasem też pielęgnowania roślin dziko rosnących, ludzie rozpoczynali uprawę roślin rodzimych w poszczególnych obszarach, zwanych dziś obszarami pochodzenia roślin użytkowych. Z czasem gatunki uprawiane zostały szeroko rozprzestrzenione poza naturalne granice ich zasięgów. W wyniku zabiegów hodowlanych uzyskano wiele tysięcy odmian uprawnych o odpowiednich dla człowieka właściwościach. Wiele z nich bardzo różni się od swoich naturalnych form wyjściowych. Niektóre z roślin uprawnych występują obecnie już tylko w uprawie – nie istnieją ich dzikie formy wyjściowe (np. orzacha podziemna, palma daktylowa i kukurydza).

ROŚLINY PRZEMYSŁOWE

Rośliny przemysłowe– rośliny uprawne, uprawiane jako surowiec dla przemysłu.

Rośliny przemysłowe dzielą się na:

• rośliny oleiste,
• rośliny włókniste, włóknodajne,
• rośliny specjalne,
• rośliny cukrodajne.

Rośliny oleiste

Rośliny oleiste- grupa gatunków roślin przemysłowych, uprawianych ze względu na wysoką zawartość tłuszczu. Tłuszcze (w 90% są to kwasy tłuszczowe) stanowią u roślin użytkowanych jako oleiste ponad 15% suchej masy nasion i owoców. Surowiec pozyskiwany z roślin przed dalszą obróbką określany jest mianem tłuszczu naturalnego surowego. Tłuszcze roślinne po obróbce mogą mieć konsystencję stałą lub płynną i zwane są olejami roślinnymi. W Polsce głównymi roślinami oleistymi są rzepak i rzepik. Najbardziej obfite w tłuszcz są rośliny uprawiane w klimatach gorących i ciepłych, np. palma oleista, palma kokosowa, migdałowiec, sezam, orzech ziemny, oliwka, soja, a także bawełna.

Palma kokosowa

Rzepak

Oliwka

Rodzaj drzew należący do rodziny oliwkowatych. Największe znaczenie użytkowe ma oliwka europejska, z której owoców pozyskuje się oliwę.

Zwana również kokosem właściwym, kokosowcem.Gatunek z monotypowego rodzaju kokos, należącego do rodziny arekowatych.

Gatunek rośliny jednorocznej lub dwuletniej, należący do rodziny kapustowatych.

Rośliny włókniste, włóknodajne

Rośliny włókniste – odrębna grupa upraw, gdyż uzyskiwane z nich produkty nie są wykorzystywane do celów spożywczych. Użytkuje się je do wyrobu tkanin, dywanów, mat, szczotek, pędzli, sznurków itp. Większość włóknistych roślin dostarcza także innych cennych produktów, np. tłuszczów. Obejmują ok. 2 tysięcy gatunków, z których wykorzystuje się ok. 1 tysiąca. Na świecie największe znaczenie ma bawełna. Inne rośliny tego typu to juta, agawa sizalska, jukka włóknista, aloes, rafia (palma iglasta). W Polsce rośliny włókniste uprawia się na niewielką skalę i jest tylko to len oraz konopie.

Len Konopie

Rośliny specjalne

ROŚLINY SPECJALNE- to rośliny uprawiane na plantacjach, takie jak: tytoń, chmiel.

Tytoń- rodzaj roślin zielnych z rodziny psiankowatych. Szereg gatunków uprawianych jest w wielu rejonach świata. Rośliny te, a zwłaszcza tytoń szlachetny i tytoń bakun są stosowane na całym świecie do wyrobu produktów tytoniowych. Szereg gatunków uprawia się jako rośliny ozdobne, najczęściej jednoroczne: tytoń oskrzydlony i tytoń Sandera. W Polsce uprawiane są do celów przemysłowych i ozdobnych głównie: tytoń szlachetny, tytoń bakun, tytoń oskrzydlony, rzadziej inne gatunki.

Chmiel- rodzaj roślin pnących z rodziny konopiowatych. Należą do niego w zależności od ujęcia 3 lub 5 gatunków występujących w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej. W Polsce rośnie dziko i uprawiany jest chmiel zwyczajny.

Rośliny cukrodajne

Trzcina cukrowa

Cukrowiec lekarski– gatunek byliny należący do rodziny wiechlinowatych (Poaceae). Zwyczajowo nazywana jest trzciną cukrową, mimo że z biologicznego punktu widzenia jest to nazwa nieprawidłowa, roślina nie należy bowiem do rodzaju trzcina, lecz rodzaju cukrowiec. Prawdopodobnie pochodzi z Nowej Gwinei . Uprawiana jest wszędzie w strefie tropikalne. Burak cukrowy- odmiana buraka zwyczajnego, cukrodajna roślina przemysłowa należąca do rodziny komosowatych. Stanowi drugie na świecie (po trzcinie cukrowej) źródło cukru– 24% produkcji światowej.

ROŚLINY SPOŻYWCZE

Rośliny spożywcze (rośliny alimentacyjne)-rośliny jadalne wykorzystywane przez człowieka jako pożywienie.

Do roślin spożywczych należą:

• rośliny zbożowe
• rośliny strączkowe
• rośliny okopowe
• rośliny pastewne
• rośliny miododajne
• rośliny sadownicze
• rośliny warzywne

Rośliny zbożowe

Zboża, rośliny zbożowe– grupa roślin uprawnych z rodziny wiechlinowatych. Ich owoce o wysokiej zawartości skrobi, są wykorzystywane do celów konsumpcyjnych, pastewnych i przemysłowych. Najpopularniejszymi produktami przerobu zbóż są mąki, kasze, oleje i syropy. Zboża są podstawowym surowcem w wielu gałęziach przemysłu takich jak: młynarstwo, piwowarstwo, gorzelnictwo, farmaceutyka.

Pszenica

Proso

Kukurydza

Rośliny strączkowe

Rośliny strączkowe, motylkowe grubonasienne – rośliny z rodziny bobowatych (motylkowatych) o dużych nasionach uprawiane jako rośliny pastewne, jadalne i dostarczające surowca do przemysłu spożywczego. Uprawiane są dla nasion, paszy i jako zielony nawóz. Ponieważ tak jak inne motylkowe współżyją z bakteriami brodawkowymi– wiążą wolny azot (N2). Pozostawiając go w glebie poprawiają jej żyzność i właściwości fizyczne. Dlatego są też często uprawiane jako przedplon. Do roślin strączkowych zaliczane są jare rośliny jednoroczne. Klasyfikowane odrębnie wieloletnie rośliny motylkowe, zwane są drobnonasiennymi i uprawiane są głównie jako rośliny pastewne.

Fasola zwykła

Bób

Ciecierzyca pospolita

Soja warzywna

Rośliny okopowe

• Rośliny okopowe– rośliny uprawne gromadzące substancje zapasowe w korzeniu lub bulwie w postaci dwucukrów i cukrów prostych. Należą do różnych rodzin botanicznych. Mają duże znaczenie gospodarcze jako źródło pożywienia. Są bardzo pracochłonne w uprawie głównie podczas pielęgnacji (wymagają kilkakrotnego obsypywania lub okopywania w okresie wegetacji) i zbioru. Słabo się przechowują, a straty często wynoszą od 50 do 70%.
• Niektóre gatunki roślin okopowych straciły na znaczeniu głównie z powodu pracochłonnej uprawy, kłopotów ze zbiorem i przechowywaniem. W klimacie Polski rośliny okopowe zaczynają wytwarzać korzenie spichrzowe od 30 do 60 dnia wegetacji.

Charakterystycznymi cechami rolniczymi roślin okopowych są:

• duże wymagania nawozowe (zwykle stosuje się w tym celu obornik),
• częścią użytkową są podziemne bulwy lub korzenie,
• rzadka obsada roślin, od 80 do 300 tys. roślin na 1ha co przy szerokich międzyrzędziach umożliwia pielęgnację mechaniczną.

Ze względu na organ stanowiący plon główny, rośliny okopowe dzieli się na: > rośliny bulwiaste:

• ziemniak,
• topinambur;

> rośliny korzeniowe:

• burak uprawny,
• brukiew,
• cykoria,
• marchew zwyczajna,
• pietruszka zwyczajna,
• rzepa.

Marchew zwyczajna

Topinambur

Cykoria

Burak uprawny

Brukiew

Rośliny pastewne

Rośliny pastewne– rośliny uprawiane w czystym siewie lub mieszankach na paszę, odznaczające się stosunkowo dużą masą otrzymywaną z jednostki powierzchni oraz korzystnym, ze względów odżywczych, składem chemicznym.

Podział roślin pastewnych na grupy:

• rośliny motylkowe- rodzina roślin należąca do rzędu bobowców. Należy do niej około 9,4% spośród wszystkich gatunków roślin dwuliściennych. Obejmuje w tropikach często rośliny drzewiaste, w klimacie umiarkowanym– głównie rośliny zielne.

- grubonasienne (strączkowe): łubin, bobik, wyka- drobnonasienne (wieloletnie): koniczyna czerwona, koniczyna inkarnatka, koniczyna perska, koniczyna biała, koniczyna białoróżowa, lucerna nerkowata, lucerna mieszańcowa, sparceta siewna, komonica zwyczajna, nostrzyk biały, przelot zwyczajny

• rośliny okopowe
• pastewne trawy: kostrzewa, kupkówka pospolita, rajgras wyniosły, stokłosa, tymotka łąkowa, wiechlina, wyczyniec łąkowy, życica
• rośliny pastewne niemotylkowe: kapusta pastewna, kukurydza, słonecznik pastewny, facelia

Łubin

Koniczyna czerowna

Przelot zwyczajny

Facelia

Rośliny miododajne

• Rośliny miododajne– rośliny zaliczane do roślin pszczelarskich lub roślin pożytkowych– rośliny o kwiatach barwnych i wonnych, kwitnące długo i obficie, które dostarczają pszczołom surowca do produkcji miodu– nektaru (rośliny nektarodajne) lub rośliny, na których liściach i pędach wytwarzany jest inny surowiec do produkcji miodu– spadź (rośliny spadziodajne).
• Niektóre gatunki roślin miododajnych obcego pochodzenia bardzo łatwo dziczeją z upraw i określane są jako gatunki inwazyjne (np. nawłoć kanadyjska, rdestowce, robinia akacjowa), stanowiące zagrożenie dla środowiska przyrodniczego z powodu wypierania rodzimych gatunków roślin i innych oddziaływań. Dlatego zaleca się odstąpienie od ich uprawy, szczególnie na terenach cennych przyrodniczo.

KLON ZWYCZAJNY

NAWŁOĆ POSPOLITA

ROZCHODNIK OSTRY

MNISZEK LEKARSKI

Rośliny sadownicze

Owoce jadalne– jadalne części drzew lub krzewów będące z punktu widzenia morfologii roślin owocami lub owocostanami. Rośliny uprawne, z których się je uzyskuje nazywane są drzewami i krzewami owocowymi. Ich uprawą zajmuje się sadownictwo (dział ogrodnictwa). Uprawiane są w sadach, ogrodach i na plantacjach, rzadziej pozyskiwane są ze stanowisk naturalnych (z lasów).Zalicza się do nich:

• drzewa owocowe:

-ze strefy umiarkowanej,-ze strefy podzwrotnikowej i zwrotnikowej

• krzewy owocowe,
• byliny

Owoce jadalne można poddawać procesom:

• obierania
• drylowania
• szypułkowania

Morela zwyczajna

Grejpfrut

Poziomka

Agrest

Rośliny warzywne

• Warzywa, rośliny warzywne, jarzyny – rośliny jednoroczne, dwuletnie lub byliny, które w całości lub w części stanowią pokarm człowieka. Mogą być spożywane w stanie surowym lub po obróbce cieplnej. Częściami użytkowymi roślin warzywnych mogą być całe rośliny lub tylko: liście, owoce, bulwy, łodygi i korzenie.
• W formalnej klasyfikacji towarów spożywczych warzywa to grupa produktów roślinnych przeznaczonych do spożycia, obejmująca poza tym co tradycyjnie uznawane jest za warzywa, także jadalne grzyby oraz pąki kwiatowe kaparów i owoce oliwek (z wyjątkiem stosowanych do produkcji olejów), mimo że są to składowe roślin krzewiastych i drzewiastych. Z kolei owoce truskawek, poziomek i ananasów, mimo że są to rośliny zielne, klasyfikowane są jako owoce. Uprawą i produkcją warzyw zajmuje się warzywnictwo.
• Warzywa są bardzo ważnym składnikiem pokarmu człowieka – stanowią źródło witaminy C i prowitaminy A, a także błonnika i składników mineralnych. Mają wysoką wartość biologiczną i dietetyczną.
• Rośliny warzywne należą do wielu rodzin i pochodzą z różnych stron świata. W sumie na świecie jako warzyw używa się co najmniej 250 gatunków, z czego ok. 50 spożywanych jest w Polsce.

Klasyfikacja warzyw

• Warzywa kapustne, np. brokuł, kalafior, brukselka, kapusta pekińska;
• Warzywa cebulowe, np. por, czosnek pospolity, szczypiorek;
• Warzywa liściowe, np. burak ćwikłowy, pietruszka naciowa;
• Warzywa korzeniowe, np. marchew zwyczajna, pasternak zwyczajny;
• Warzywa psiankowate, np. ziemniak, pomidor zwyczajny;

• Warzywa dyniowate, np. dynia zwyczajna, melon, arbuz zwyczajny;
• Warzywa rzepowate, np. brukiew, rzepa, rzodkiewka;

• Warzywa strączkowe, np. bób, groch zwyczajny, fasola zwykła;
• Warzywa wieloletnie, np. chrzan pospolity, rabarbar ogrodowy;
• Warzywa przyprawowe, np. koper ogrodowy, kminek zwyczajny;
• Warzywa różne, np. karczoch zwyczajny, oliwka europejska;
• Grzyby, np. pieczarka, borowikowate, trufle, pieprznik jadalny, trzęsak.

Brukselka

Trufle

Karczoch zwyczajny

ROŚLINY GARBNIKODAJNE

Wyróżnia się trzy rodzaje roślinnych surowców garbnikowych:

• ubogie w garbniki (poniżej 5% zawartości garbników),

• średniobogate w garbniki (poniżej 20% zawartości garbników),

• bogate w garbniki (ponad 20% zawartości garbników).

Rośliny garbnikodajne- zalicza się do nich przede wszystkim rośliny zielne oraz drzewa, z których można pozyskać wiele wartościowych i trwałych garników. Wykorzystywane są one po prostu do produkcji farb naturalnych, ale również farb na odzież, produkty spożywcze, materiały budowlane i wiele innych.

Rośliny dostarczające surowca bogatego w garbniki występują głównie w strefie międzyzwrotnikowej. W Europie środkowej surowcem średniobogatym w garbniki użytkowanym do ich pozyskania jest kora świerkowa oraz drewno dębowe.

Surowce garbnikowe:

• drewno dębowe, kasztanowe, kebraczo,
• kora świerkowa, modrzewiowa, dębowa, wierzbowa, oczaru,
• liście sumaka, orzecha włoskiego, jeżyny i maliny, poziomki,
• owoce tarniny, śliwy wiśniowej i borówki czarnej,
• kłącze i korzeń pięciornika kurze ziele, rdestu wężownika, Krameria lappacea,
• wyrośla patologiczne (galasy).

Kora modrzewiowa

Liście sumoka

Owoce tarniny

Rośliny kauczukodajne

Rośliny kauczukodajne– drzewa, krzewy lub rośliny zielne, których sok mleczny (lateks naturalny) zawiera koloidalny roztwór kauczuku naturalnego użytkowany gospodarczo. Kauczuk ma w soku mlecznym postać kulistych, pałeczkowatych lub gruszkowatych ziaren o wielkościach od ułamków mikrona do kilku mikronów. Kauczuk naturalny pozyskuje się poprzez nacięcie pnia i zebranie wyciekającego soku mlecznego poddawanego następnie obróbce. Sok mleczny stabilizowany jest substancjami alkalicznymi np. amoniakiem. Ostateczny produkt stanowiący surowiec w przemyśle gumowym uzyskuje się w wyniku koagulacji soku i jego zagęszczenia. Zagęszczenie zawartości kauczuku wykonywane jest zwykle poprzez odwirowanie lub częściowe odparowanie wody. Koagulacja następuje po zakwaszeniu, zamrożeniu lub dodaniu soli rozpuszczalnych w wodzie.

Do najważniejszych roślin kauczukodajnych należą:

• przedstawiciele rodzaju figowiec, np. figowiec sprężysty,
• przedstawiciele rodzaju kauczukowiec, np. kauczukowiec brazylijski,
• mniszek kok-sagiz, mniszek gumodajny.

Dawniej eksploatowano rośliny kauczukodajne rosnące w stanie dzikim, ale już w latach 20. XX wieku zdecydowanie dominowało pozyskanie lateksu z plantacji. Wyhodowano specjalistyczne odmiany gatunków kauczukodajnych, np. kauczukowca brazylijskiego dostarczające 7,5 kg kauczuku z jednego drzewa (1,5–1,8 tony z ha).

Figowiec sprężysty

Kauczukowiec brazylijski

Rośliny ozdobne

Rośliny ozdobne – jednoroczne, dwuletnie i wieloletnie rośliny, także drzewa i krzewy, o dużych walorach dekoracyjnych np. o pięknych i ciekawych kwiatach, owocach, ulistnieniu, zabarwieniu pędów, pokroju, a także interesujących właściwościach.

• Rośliny szklarniowe

-Uprawiane na kwiat cięty,-Uprawiane jako doniczkowe,-O ozdobnych kwiatach,-O ozdobnych liściach.

• Drzewa i krzewy

-Drzewa liściaste,-Drzewa iglaste,-Krzewy liściaste, -Krzewy iglaste.

• Rośliny pnące wieloletnie

• Rośliny jednoroczne

-Wysiewane wprost do gruntu,-Uprawiane z rozsady.

• Rośliny dwuletnie
• Rośliny wieloletnie (byliny)

-Byliny niezimujące w gruncie,-Byliny zimujące w gruncie.

ROŚLINY ZIELARSKIE

Zioła, rośliny zielarskie – rośliny zawierające substancje wpływające na metabolizm człowieka (np. olejki eteryczne) i dostarczające surowców zielarskich. Są to gatunki lecznicze, przyprawowe, a także trujące. Grupa ta obejmuje przede wszystkim jednoroczne i dwuletnie rośliny zielne, ale także drzewa, krzewy, warzywa i byliny. Zalicza się do nich także niektóre grzyby. Zioła stosowane są m.in. w ziołolecznictwie, aromaterapii i jako przyprawy. Rośliny zielarskie ze względu na sposób użytkowania dzieli się na:

• rośliny lecznicze,
• rośliny przyprawowe,
• rośliny olejkodajne.

Część roślin może równocześnie posiadać własności lecznicze, być stosowana jako przyprawa i dostarczać olejków eterycznych. Leki uzyskane z ziół to leki ziołowe.

Rośliny lecznicze

• Rośliny lecznicze– najczęściej rośliny lądowe z których pozyskuje się surowce zielarskie, zawierające substancje czynne, stosowane w medycynie i ziołolecznictwie. Z niektórych części tych roślin wyrabia się leki (np. z korzeni, łodyg, liści, kwiatów).
• Większość roślin leczniczych jest również roślinami trującymi. Ich stosowanie wymaga fachowej wiedzy. Różnice między dawką leczniczą a toksyczną są niewielkie, ale zazwyczaj większe niż w wypadku substancji farmakologicznych. Istnieją też różnego rodzaju przeciwwskazania co do stosowania ziół przy niektórych chorobach, stanach fizjologicznych organizmu itp. W związku z tym stosowanie ziół w celu leczniczym wymaga konsultacji z lekarzem.

Rumianek

Babka lancetowata

Rośliny przyprawowe

Rośliny przyprawowe– rośliny i ich części (korzenie, kłącza, cebule, kora, kwiaty, owoce, nasiona) w stanie świeżym, wysuszonym lub po obróbce mechanicznej, stosowane jako przyprawy. Ze względu na specyficzny smak i aromat stosowane są jako dodatki do pożywienia w celu poprawienia smaku, nierzadko przypisuje się im równocześnie działanie lecznicze.Ważniejsze rośliny przyprawowe:

• Owoce baldaszkowatych,
• Owoce inne,
• Nasiona,
• Kwiaty,
• Kłącza i korzenie,
• Cebula,
• Kora,
• Liście i zioła.

Kolendra siewna

Sezam indyjski

Szafran uprawny

Pieprz czarny

Por

Cynamonowiec wonny

Cykoria podróżnik

Bazylia pospolita

Rośliny olejkodajne

• Rośliny olejkodajne– rośliny zawierające powyżej 0,01% olejku eterycznego o przyjemnym zapachu oraz specyficznym smaku, zwykle gorzkim i palącym, będące mieszaninami różnych związków chemicznych: aldehydów, estrów, ketonów, alkoholi, węglowodorów, itp.
• Rośliny olejkodajne stosowane są jako przyprawy kuchenne wzmagające apetyt i poprawiające trawienie, rośliny lecznicze, a także w przemyśle perfumeryjnym, kosmetycznym i do wyrobu mydeł.

Macierzanka tymianek

ROŚLINY LECZNICZE

Rośliny lecznicze –najczęściej rośliny lądowe, zawierające substancje czynne, stosowane w medycynie i ziołolecznictwie. Z niektórych części tych roślin wyrabia się leki (np. z korzeni, łodyg, liści, kwiatów). Na świecie poznano ok. 2 500 gatunków roślin leczniczych, u nas rośnie ich ok. 400, w praktyce stosowane jest ok. 200.

Polskie łąki i lasy są bogate w zioła lecznicze o rozmaitych wartościach zdrowotnych. Leczenie roślinami oraz związkami z nich pochodzącymi nazywamy fitoterapią. Nie musimy się udawać do sklepu zielarskiego, aby znaleźć naturalne lekarstwo na nasze dolegliwości, czasem wystarczy zwykły spacer.

• Zioła lecznicze to rośliny zawierające naturalne substancje, które mają korzystny wpływ na ogólne zdrowie człowieka. Zioła lecznicze używane są zarówno w medycynie, kosmetologii oraz gastronomii (przyprawy).
• Nasi przodkowie od tysięcy lat stosowali zioła skutecznie lecząc różne dolegliwości, sprawdzali na sobie, próbowali, co działa, jak działa. Dziś wiedza na temat ziół jest bardziej dostępna, nie musimy metodą prób i błędów sprawdzać ich działania i skuteczności. Dziś też mamy wiele gotowych preparatów ziołowych dostępnych w sklepach zielarskich, również wiele leków aptecznych w swoim składzie posiada różne zioła.

• Zioła mają bardzo szerokie działanie: zmniejszają obrzęki, hamują rozwój bakterii, uszczelniają ściany naczyń krwionośnych, są moczopędne, wpływają na krzepliwość krwi, obniżają ciśnienie, działają przeciwzapalnie, przeciwalergicznie, wymiatają wolne rodniki.
• Nasza flora obfituje w lecznicze zioła, których liście, kwiaty i korzenie można wykorzystać
• w terapii różnych dolegliwości. Poniżej przedstawiamy listę niektórych z nich.

POKRZYWA ZWYCZAJNA

Ta wszechobecna roślina, której zazwyczaj się wystrzegamy w obawie przed poparzeniem, ma swoje właściwości lecznicze. Wyciągi i napary z jej liści pomagają przy stanach zapalnych dróg moczowych i przewodu pokarmowego, takich jak nieżyt żołądka, jelit oraz biegunki. Odwary z liści i korzenia pokrzywy pomagają również w walce z łupieżem i łojotokami. Pokrzywy zbieramy w okresie od czerwca do września. Pokrzywa, ze względu na swój bogaty skład ma wiele zastosowań w leczeniu bardzo wielu dolegliwości. Używa się jej do: zmniejszania alergii, obniżenia poziomu cholesterolu, do redukcji stanów zapalnych hamuje wypadanie włosów, obniża ciśnienie krwi, jest doskonałym środkiem w chorobach reumatycznych.

RUMIANEK

Kolejna roślina, której trudno nie dostrzec wokół nas. Rośnie dziko na łąkach i polach uprawnych, ale także uprawiany jest na plantacjach. Napar z rumianku to dobre remedium na stany zapalne przewodu pokarmowego, a także zgagę i brak apetytu. Można stosować go zewnętrznie i wewnętrznie jako napar. Zastosowanie zewnętrzne uśmierza świąd, zaczerwienienia, dolegliwości oczu, a także wspiera leczenie odleżyn. Kwiaty rumianku zbieramy od maja do jesieni. Należy z niego korzystać ostrożnie, ponieważ często powoduje nadwrażliwość i reakcje alergiczne. Pomaga w trudno gojących się stanach zapalnych błon śluzowych i skóry, w ranach, oparzeniach, owrzodzeniach, stanach skurczowych mięśni gładkich alergiach skórnych, w pielęgnacji skóry wrażliwej, w stanach wyczerpania i zdenerwowania. Zewnętrznie natomiast będzie skuteczny na wszelkiego rodzaju owrzodzenia, oparzenia słoneczne, stany zapalne skóry, rumień, łuszczycę, egzemy, łuszczącą się skórę. Herbatka w postaci naparu z rumianku działa uspokajająco i może być stosowana jako środek nasenny.

RUMIANEK

MNISZEK LEKARSKI

Wszystkim dobrze znana roślina lecznicza obecna na każdym trawniku i łące. Wykorzystuje się zarówno jego kwiaty, jak też korzeń i liście. Mniszek lekarski okaże się pomocny przy problemach z nerkami, wątrobą, nieżytami jamy ustnej i górnych dróg oddechowych oraz niektórych problemach ze skórą. Stosuje się go również w kosmetyce, pod postacią okładów na kurzajki, brodawki. Każda z części mniszka, będzie miała inne właściwości lecznicze i będzie wykorzystywana do innych celów. Korzeń zajmuje pierwsze miejsce jeśli chodzi o wspomaganie dolegliwości wątroby i leczeniu żółtaczki. Kwiaty mniszka zawierają dużo lecytyny, która okazuje się również skuteczna w schorzeniach wątroby. Liście wykazują właściwości moczopędne, dzięki czemu pomagają organizmowi w pozbyciu się nadmiaru wody. Młode liście nadają się do sałatek, jako źródło prowitaminy A. Liście jednak wykazują najmniejsze właściwości zdrowotne.

DZIURAWIEC

Ziele o wyjątkowo wszechstronnym zastosowaniu, które można znaleźć na łąkach, polach i w okolicznym gąszczu. Charakterystyczne ziele o żółtych, drobnych kwiatkach sprawdzi się w postaci naparu jako remedium na problemy wątrobowe, z układem moczowym, a także żołądkowe. Warto po nie sięgnąć przy kamicy żółciowej, zastoju żółci w pęcherzyku żółciowym, stanach zapalnych błony śluzowej żołądka, dnie moczanowej, problemach z oddawaniem moczu. Ponadto ziele dziurawca ma działanie uspokajające oraz sprawdza sięw terapii odmrożeń, oparzeń oraz trudno gojących się ran. Redukuje stany zapalne gardła i dziąseł. Kwiatów dziurawca należy się spodziewać na łąkach między czerwcem a sierpniem.

MIĘTA PIEPRZOWA

Ziele i smak nam wszystkim dobrze znany. Liście mięty można zbierać całe lato. Napary z niej to delikatne wsparcie przy problemach trawiennych, skurczach w przewodzie pokarmowym czy kolce jelitowej. Jej właściwości lecznicze wykorzystywane są również w chorobach wątroby i dróg żółciowych. Mięta, a właściwie jej dobroczynny skład działa pobudzająco na układ nerwowy, wzmaga czynność wydzielniczą żołądka, pobudza wydzielanie soku żołądkowego i żółci w wątrobie, ułatwia trawienie, pobudza łaknienie. Mięta jest bardzo skuteczna przy bólach brzucha, wzdęciach, w stanach nieżytowych przewodu pokarmowego, przy zapaleniu pęcherzyka żółciowego, przy wymiotach, biegunkach.

LIPA

Jej pięknie pachnące kwiaty zbieramy pod koniec czerwca lub w lipcu. Napar z kwiatów lipy jest znany przede wszystkim ze swych właściwości napotnych, tak więc stosuje się go w gorączce, przy anginie, zapaleniu górnych dróg oddechowych i przeziębieniach. Zewnętrznie stosowany uśmierza świąd i podrażnienia skóry.

Babka lancetowata

Można ją znaleźć praktycznie na każdym trawniku. W ziołolecznictwie stosuje się jej w pełni wykształcone liście, które można zbierać w okresie od maja do września. Okłady z odwarem z liści babki pomagają przy uszkodzeniach skóry i stanach zapalnych warg sromowych. Popijanie takiego odwaru pomaga z kolei w przewlekłych nieżytach żołądka, uszkodzeniu błon śluzowych przewodu pokarmowego oraz bezkwaśności.

KRWAWNIK POSPOLITY

Krwawnik uważany zazwyczaj za uciążliwy chwast, znajdziemy praktycznie wszędzie - na łąkach, w zaroślach, na miedzach, nieużytkach i w ogrodach i to w całej Polsce. Kwitnie od lipca do późnej jesieni. Pomimo, że istnieje wiele jego odmian, to w celach leczniczych powinno się zebrać gatunek dziko rosnący, ten o białych kwiatach. Ma on najlepsze właściwości lecznicze. Zbieramy górną część rośliny, na wysokość mniej więcej 30 cm, w skład której wchodzą kwiaty, liście oraz niezdrewniała część naziemna na samym początku kwitnienia ziela. Zbieramy w ciepłe i suche dni, a następnie suszymy rozkładając cienką warstwę w naturalnym miejscu ciepłym i ciemnym.. Ziele to jest bardzo intensywne w zapachu, a w smaku gorzkie. Jedną z najważniejszych jego zdolności, znaną od wieków, jest zdolność do tamowania krwi. Hamuje krwawienia wewnętrzne przewodu pokarmowego.

OSTROPEST PLAMISTY

Ostropest posiada bardzo kłujące liście, co może trochę uniemożliwiać zbiór tego zioła samodzielnie. Po drugie jest on rośliną raczej uprawną i tylko gdzieniegdzie rośnie dziko. Wyglądem przypomina oset. Osiąga wysokość do 2 metrów, a na szczycie łodygi wyrastają purpurowe kwiaty tworząc koszyczki. Ostropest będzie rósł na niezbyt wilgotnym podłożu, na otwartym i słonecznym stanowisku. Ostropest już od niemal 2000 lat stanowi najlepsze lekarstwo dla chorej wątroby. Ostropest powinny stosować szczególnie osoby zażywające różnego rodzaju leki, czasami wiele leków, na wiele dolegliwości, spożywające ciężkostrawne, tłuste potrawy lub produkty zawierające konserwanty. Pomaga zregenerować uszkodzone komórki wątroby i specjaliści zalecają go jako środek wspomagający przy marskości wątroby i przewlekłych zapaleniach wątroby. W aptece lub sklepach zielarskich można zakupić tabletki o nazwie Sylimarol.

SKRZYP POLNY

Jego lecznicze właściwości znane są od stuleci, a swoim wyglądem przypomina małe jodełki. W Polsce rośnie go najwięcej w górach, na polach i przy drogach, co dla wielu z nas może się kojarzyć ze zwykłym chwastem. Rośnie na wysokość około 40 cm., a zbiera się go od połowy lipca do końca sierpnia. Dla zachowania jego leczniczych właściwości, najlepiej suszyć go w naturalnych warunkach, temperaturze nie wyższej niż 40 st. C. Ziele skrzypu jest bogatym źródłem flawonoidów, kwasów organicznych (szczególnie krzemionka) i soli mineralnych. Uzupełnia on też niedobory takich pierwiastków jak magnez i potas. Wykazuje działanie moczopędne, co wykorzystuje się w schorzeniach dróg moczowych czy kamicy nerkowej. Skrzyp jest dobry przy nadmiernej potliwości stóp, łamliwości paznokci i wypadających włosach. Przyśpiesza gojenie się ran, m.in. po oparzeniach. Można go stosować w formie okładów przy chorobach skóry, np. łuszczycy. Wskazaniem do stosowania jest również stan zapalny jamy ustnej - do tego celu wykorzystuje się płukankę ze skrzypu.

NAWŁOĆ

Nawłoć charakteryzuje się sztywną i długą, bo sięgającą do 1 m, łodygą. Jej kwiaty są drobne i żółte - zebrane w koszyczki. Właściwości lecznicze nawłoci znane są od wieków. Ziele wykazuje działanie ściągające, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, odtruwające. Wykazuje właściwości moczopędne - mówi się, że roślina zwiększa nawet kilkakrotnie ilość wydzielanego moczu. Działa łagodnie uspokajająco oraz obniża ciśnienie krwi. Ziele nawłoci wykorzystywane jest zarówno do leczenia zewnętrznego, jak i wewnętrznego.

DZIKA RÓŻA

Róża dzika, zwana również psią, polną lub szypszyną lubi porastać skraje lasów, miedze, leśne widne polany i przydroża. Jest to krzew. Kwitnie na biało, różowo, jasno, bądź ciemnoczerwono, zazwyczaj w czerwcu. Owoce czerwone, kuliste lub lekko wydłużone dojrzewają we wrześniu i październiku. Owoce różane są bardzo bogate w witaminę C. Ponadto zawierają witaminy A, B1, B2, E, K, P (rutyna), kwas foliowy, kwasy organiczne, antocyjany, glikozydy, które działają uspokajająco oraz liczne minerały, np. magnez, żelazo, potas, cynk, wapń, siarkę. Witamina C chroni przed wszelkimi chorobami zakaźnymi, pomaga w przeziębieniach z gorączką, grypie, katarze .Leczy szkorbut, pomaga w zimowym i wiosennym zmęczeniu i złym samopoczuciu. Owoce różane są niezmiernym dobrodziejstwem dla zmęczonego, kołatającego serca, zapobiegają miażdżycy, zawałom. Łagodzą zatrucia pokarmowe, wpływają żółciopędnie i żółciotwórczo oraz lekko moczopędnie.

BRATEK

Bratek to roślina o wysokości 10–20 cm. Kwiaty bratka, nazywane trójbarwnym fiołkiem, przypominają bratki uprawiane w ogrodach, ale ich kwiaty są mniejsze, w kolorach: fioletowy, żółty i biały. Surowcem leczniczym są zielone części rośliny i kwiaty (po wysuszeniu). Ziele bratka jest najbardziej znane i cenione ze względu na leczenie problemów skórnych i młodzieńczego trądziku. Picie naparu z bratka działa oczyszczająco na skórę, ale jego działanie jest kompleksowe. Ważny jest nie tylko efekt moczopędny, lecz także działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne.

Jak zbierać zioła?

Przed wybraniem się na spacer w poszukiwaniu ziół, nie zapomnijmy o zabraniu ze sobą leksykonu zielarskiego, aby wiedzieć czy na pewno zbieramy właściwe rośliny oraz czy nie są one pod ochroną (jeśli częściową – wówczas do zbioru wymagane jest pozwolenie odpowiednich władz). Pamiętajmy też, aby nie niszczyć trwale stanowisk, w których zioła znaleźliśmy.

• Jeśli decydujemy się na samodzielny zbiór roślin leczniczych, musimy zacząć od znalezienia odpowiedniego miejsca. Może być to las, łąka lub zarośla w zależności od tego, jakie zioła chcemy zbierać. Ważne, aby było to miejsce oddalone od ruchliwych dróg, dużych miast i zakładów przemysłowych, ważne również, żeby wybrane przez nas miejsce było nieco oddalone od pól uprawnych, które są nawożone. Zioła zbierany do wiklinowego koszyka lub papierowej torebki.

• Zioła należy zbierać w dni pogodne i suche. Najczęściej zbioru dokonuje się wczesnym przedpołudniem, gdy rośliny obeschną z rosy. Liście najlepiej zbierać przed lub po kwitnieniu. Liście i kwiaty zbieramy tuż przed kwitnieniem lub w pełni kwitnienia. Owoce zbieramy wtedy, gdy są dojrzałe. Kłącza i korzenie wykopujemy na jesieni lub wczesną wiosną.

Pamiętajmy, aby nie zbierać wszystkich roślin, które rosną w danym miejscu tak, aby nie zniszczyć całkowicie populacji występującej na danym terenie. Zbierając części roślin – liście czy kwiaty, staramy się nie niszczyć pozostałej części rośliny i nie wyrywać jej z korzeniami.

Bibliografia:

• Wikipedia
• https://www.medonet.pl/zdrowie,ziola-lecznicze---wystepowanie--wlasciwosci--przyklady-roslin,artykul,1729024.html
• https://www.doctormed.pl/info/medycyna-alternatywna/rosliny-lecznicze-spis/
• Lamer-Zarawska E. Zioła i rośliny lecznicze

Dziękujemy za uwagę