Samorząd Terytorialny w Polsce

Samorząd Terytorialny w Polsce

Samorząd w Polsce

Zasady funkcjonowania samorządu

Samorząd w Polsce

Polska jest państwem unitarnym, jednak Konstytucja RP zakłada decentralizację władzy publicznej dzięki funkcjonowaniu samorządu terytorialnego, któremu powierza się część zadań publicznych.

Pomocniczość

Decentralizacja

Organy władzy samorządowej nie są hierarchicznie podporządkowane organom władzy centralnej, a jednostki administracji rządowej mogą kontrolować, czy działają zgodnie z prawem.

Organy wyższego szczebla nie powinny realizować zadań publicznych, które mogą zostać skutecznie wykonane przez organy niższego szczebla.

Struktura Samorządu

Jednostki samorządowe

gmina

powiat

województwo

Gmina jest najmniejszą, podstawową jednostką terytorialną podziału Polski i realizuje zadanie na poziomie lokalnym.

największa jednostka terytorialna w Polsce. Składa się z kilkunastu powiatów i świadczy usługi wykraczające poza zakres powiatu i gminy.

W ich skład wchodzi kilka lub kilkanaście gmin. Powiaty nie obejmują największych miast, które są miastami na prawach powiatu.

Gminy

Gminy

W Polsce jest 2477 gmin. Dzielimy je na:

• gmina wiejska - w jej skład wchodzą wyłącznie wsie - zazwyczaj w największej z nich znajduje się urząd gminy.
• gmina miejsko-wiejska - należy do niej miasto z siedzibą gminy oraz okoliczne wsie.
• gmina miejska - cały jej obszar stanowi miasto z siedzibą gminy (urzędem miasta).

Powiaty

Powiaty

• 314 powiatów w Polsce
• 66 miast na prawach powiatu W woj. lubelskim są to:

- Lublin - Chełm - Zamość - Biała Podlaska

Województwa

Województw0

• 16 województw w Polsce
• Podział obowiązuje od 1999 roku

Organy samorządowe

Organy samorządowe

W gminach, powiatach i województwach działają organy stanowiące, które m.in. uchwalają akty obowiązującego lokalnie prawa, oraz organy wykonawcze, które zarządzają danym obszarem.

Organy Gminy

gmina Wiejska

gmina miejska

gmina Miejsko-wiejska

• organ stanowiący - rada gminy
• organ wykonawczy - wójt

• organ stanowiący - rada miasta
• organ wykonawczy - burmistrz

• organ stanowiący - rada miasta
• organ wykonawczy - prezydent miasta

Wybór organóW gminy

• Prawo do głosowania w wyborach samorządowych ma każdy pełnoletni mieszkaniec gminy, który jest obywatelem UE.
• Radnym może zosać osoba, która ukończyła 18 lat i mieszka na stałe na danym terenie.
• O urząd wójta, burmistrza lub prezydenta miasta można się ubiegać po ukończeniu 25 lat. Zwycięża kandydat, który otrzyma ponad połowę głosów. Jeśli żaden nie uzyska wymaganej większości - przeprowadza się drugą turę, w której biorą udział dwaj kandydaci z najlepszymi wynikami.

Odwołanie Organów gminy

Odwołanie organów Gminy w referendum

Obywatele mogą odwołać radę lub wójta, burmistrza czy prezydenta miasta w drodze referendum. Co najmniej 10% uprawnionych do głosowania musi złożyć taki wniosek. Aby organ został odwołany musi się za tym opowiedzieć ponad połowa głosujących, przy czym aby referendum było ważne musi wziąć w nim udział co najmniej 3/5 liczby osób, które uczestniczyło w wyborze danego organu przy ogólnej frekwencji minimum 30%.

Organy powiatu

Zarząd Powiatu

Rada Powiatu

Organ wykonawczy powiatu ma charakter kolegialny. Jest nim zarząd powiatu ze starostą na czele, powoływany i odwoływany przez radę powiatu.

Organem stanowiącym w powiecie jest rada powiatu wybierana w wyborach powszechnych.

W miastach na prawach powiatu funkcje organu wykonawczego pełni prezydent miasta, natomiast organu stanowiącego rada miasta.

Organy województwa

Zarząd województwa

Sejmik województwa

Organ wykonawczy województwa ma charakter kolegialny. Jest nim zarząd województwa z marszałkiem województwa na czele, powoływany i odwoływany przez sejmik województwa

Organem stanowiącym w województwie jest wybierany w wyborach powszechnych sejmik województwa

Które organy wybieamy bezpośrednio, a które za pośrednictwem innych przedstawicieli?

Dochody Samorządów

Dochody własne

Subwencja ogólna

Dotacja Celowa

• udziały we wpływach z podatków dochodowych PIT i CIT
• podatki lokalne
• dochody z majątku

Są to środki z budżetu państwa przeznaczone na finansowanie zadań własnych samorządów wszystkich szczebli.

Są to środki z budżetu państwa lub np. z Unii Europejskiej przeznaczone na konkretny cel.

zadania samorządów

Gmina

województwo

Powiat

• prowadzenie szkół średnich
• szpitale powiatowe
• ochrona praw konsumenta
• urzędy pracy

• prowadzeie szkół podstawowych i przedszkoli
• przychodnie, pomoc społeczna
• cmentarze komunalne

Infrastruktura społeczna

• organizowanie szkolnictwa wyższego
• szpitale specjalistyczne
• ochrona zabytków

• transport publiczny na terenie powiatu
• utrzymywanie dróg powiatowych
• organizacja gospodarki wodnej

• transport publiczny
• utrzymanie gminnych dróg, mostów, placów
• zaopatrzenie w energię i gaz
• usuwanie śmieci

• transport na terenie województwa
• utrzymywanie dróg wojewódzkich

Infrastruktura techniczna

• zagospodarowanie przestrzenne w gminie
• utrzymywanie zieleni
• gospodarowanie nieruchomościami gminnymi

• zagospodarowanie przestrzenne w województwie
• modernizacja terenów wiejskich

Ład przestrzenny i ekologiczny

• geodezja i kartografia
• nadzór nad rolnictwem, leśnictwem i rybactwem
• ochrona środowiska

• organizacja ochrony przeciwpowodziowej i przeciwpożarowej
• ochrona porządku publicznego w powiecie

• ochrona porządku publicznego w województwie
• działania z zakresu obrony

• utrzymywanie straży gminnej lub miejskiej
• ochrona porządku publicznego w gminie

ochrona i bezpieczeństwo

Nadzór nad Samorządem

Kto Kontroluje Samorząd?

Środki Nadzoru

• stwierdzenie nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy, powiatu lub województwa przez wojewodę jeśli została wydana bezprawnie
• stwierdzenie nieważności uchwał gminy, powiatu lub województwa przez regionalną izbę obrachunkową w sprawach finansowych
• ustanowienie zarządu komisarycznego w jednostce samorządowej przez premiera
• rozwiązanie organu stanowiącego przez Sejm na wniosek premiera
• rozwiązanie organu wykonawczego przez premiera na wniosek wojewody

• Prezes Rady Ministrów
• wojewoda
• regionalna izba obrachunkowa

Samorząd terytorialny w Polsce

Notatka do zeszytu - samorząd

Samorząd terytorialny w Polsce:-gmina - powiat - województwo

Dochody samorządów: - dochody własne - subwencja ogólna - dotacje celowe

rodzaje gmin - wiejska - miejsko-wiejska - miejska organy stanowiące: gmina: rada gminy (miasta) powiat: rada powiatu województwo: sejmik województwa organy wykonawcze: gmina: wójt/burmistrz/prezydent miasta powiat: zarząd powiatu województwo: zarząd województwa

nadzór nad samorządem: - Prezes Rady Ministrów - wojewoda - regionalna izba obrachunkowa