Strefy klimatyczne

Strefy klimatyczne

Formacje roślinne, typy gleb

PRESENTAtion

Strefa równikowa

PRESENTAtion

Warunki życia w lesie równikowym są zależne zarówno od klimatu, jak i od piętra roślinnego. Pory roku tutaj nie występują. Intensywne opady deszczu docierają do samej gleby poprzez wszystkie piętra lasu, a więc wody nigdzie nie brakuje. Wszędzie jest gorąco i parno. Inne warunki przyrodnicze różnią się jednak zasadniczo. Najwyższe piętra drzew otrzymują światło słoneczne bez jakichkolwiek ograniczeń, ale jednocześnie narażone są na najsilniejszy wiatr. Im niżej w lesie równikowym, tym mniej światła, a do poziomu gruntu dociera go kilkadziesiąt razy mniej niż do koron drzew. Jednocześnie zmniejsza się siła wiatru, który przy samej ziemi jest prawie nieodczuwalny.

Warunki życia w lesie równikowym

Warunki życia w lesie równikowym są zależne zarówno od klimatu, jak i od piętra roślinnego. Pory roku tutaj nie występują. Intensywne opady deszczu docierają do samej gleby poprzez wszystkie piętra lasu, a więc wody nigdzie nie brakuje. Wszędzie jest gorąco i parno. Inne warunki przyrodnicze różnią się jednak zasadniczo. Najwyższe piętra drzew otrzymują światło słoneczne bez jakichkolwiek ograniczeń, ale jednocześnie narażone są na najsilniejszy wiatr. Im niżej w lesie równikowym, tym mniej światła, a do poziomu gruntu dociera go kilkadziesiąt razy mniej niż do koron drzew. Jednocześnie zmniejsza się siła wiatru, który przy samej ziemi jest prawie nieodczuwalny.Warunki życia w lesie równikowym są zależne zarówno od klimatu, jak i od piętra roślinnego. Pory roku tutaj nie występują. Intensywne opady deszczu docierają do samej gleby poprzez wszystkie piętra lasu, a więc wody nigdzie nie brakuje. Wszędzie jest gorąco i parno. Inne warunki przyrodnicze różnią się jednak zasadniczo. Najwyższe piętra drzew otrzymują światło słoneczne bez jakichkolwiek ograniczeń, ale jednocześnie narażone są na najsilniejszy wiatr. Im niżej w lesie równikowym, tym mniej światła, a do poziomu gruntu dociera go kilkadziesiąt razy mniej niż do koron drzew. Jednocześnie zmniejsza się siła wiatru, który przy samej ziemi jest prawie nieodczuwalny.

Lasy równikowe mają budowę piętrową

• Na najwyższe piętro lasu równikowego składają się pojedyncze, olbrzymie drzewa, które osiągają wysokość 60, a nawet więcej metrów i wystają wyraźnie ponad otoczenie.

• Piętro koron wiecznie zielonych drzew znajduje się na wysokości 30–50 metrów i stanowi prawie nieprzepuszczalną barierę dla światła słonecznego.

• Poniżej występuje piętro średnie, w którym młode drzewa i inne rośliny o wysokości od kilku do kilkunastu metrów walczą o przeżycie w głębokim cieniu.

• Najniższe piętro zarośli i runa leśnego jest zwykle bardzo ubogie, a miejscami niemal wcale nie występuje. Jest to spowodowane bardzo słabym dostępem do światła.

drzewo kapokowe -

Bardzo rozpowszechnione w lasach równikowych są rozmaite pnącza, które wspinają się po pniach drzew, aby ich najwyższe liście miały dostęp do światła. Niektóre z nich posiadają grube, zdrewniałe i długie na dziesiątki, a nawet setki metrów pędy. Nazywamy je lianami. Powszechnie występuje tu wiele gatunków filodendronów, które uprawiane w naszych mieszkaniach osiągają 1–2 metry wysokości, a w lesie równikowym nawet kilkadziesiąt metrów długości. Na korze lub w rozgałęzieniach drzew rośnie wiele gatunków epifitów, a wśród nich paprocie, mchy oraz pięknie kwitnące storczyki (orchidee). Do dna lasu dociera bardzo niewiele światła słonecznego, dlatego jest tu niewiele roślin.

epifitów

PRESENTAtion

PRESENTAtion

Las monsunowy i suchy las podrównikowy

Cechy

• w porze suchej część rślin traci liście (np.drzewa tekowe)
• gatunki drzew : sandałowiec, drzewo tekowe, bambus, akacje,
• obszary suche zdominowane przez kolczaste zarośla (busz-Afryka, scrub-Australia, Ameryka Połudiowa - catinga

Nature

PRESENTAtion

start

Lasy monsunowe i podrównikowe

Obszar występowania

lasy monsunowe : Indie, Półwysep Indochiński, Madagaskar suche lasy podrównikowe : Wyzyna Wschodnioafrykańska, Wyzyna Brazylijska, północna Australia

Strefa klimatu podrównikowego

PRESENTAtion

W strefie podrównikowej występuje sawanna. Słońce codziennie wznosi się tam bardzo wysoko. W rezultacie przez cały rok jest tam bardzo gorąco. Deszcze padają przez kilka miesięcy, w okresie, kiedy Słońce w południe jest najwyżej. Okres ten nazywamy porą deszczową. Rośliny mają wody pod dostatkiem, więc bujnie się wówczas rozwijają, kwitną i wydają owoce. Drugą porą roku jest pora sucha. Nadal jest gorąco, ale brakuje wody, więc roślinność częściowo zamiera aż do następnej pory deszczowej. Wody w głębokich warstwach gleby i w skałach podłoża wystarcza tylko dla nielicznych drzew i krzewów. Większość z nich zrzuca w tym okresie liście, aby nie tracić wody przez parowanie, a rośliny zielne wysychają. Jedynie w dolinach rzek pojawiają się wąskie pasy wiecznie zielonych drzew, zwane lasami galeriowymi.

Sawanna

Obszar występowania : Afryka -strefa Sahelu, Kalaharii, , Nizina Orinoko, Wyżyna Brazylijska północna Australia ,

Nazwy : Brazylia - campo Wenezuela, Kolumbia -Ilanos

W strefie podrównikowej występuje sawanna. Słońce codziennie wznosi się tam bardzo wysoko. W rezultacie przez cały rok jest tam bardzo gorąco. Deszcze padają przez kilka miesięcy, w okresie, kiedy Słońce w południe jest najwyżej. Okres ten nazywamy porą deszczową. Rośliny mają wody pod dostatkiem, więc bujnie się wówczas rozwijają, kwitną i wydają owoce. Drugą porą roku jest pora sucha. Nadal jest gorąco, ale brakuje wody, więc roślinność częściowo zamiera aż do następnej pory deszczowej. Wody w głębokich warstwach gleby i w skałach podłoża wystarcza tylko dla nielicznych drzew i krzewów. Większość z nich zrzuca w tym okresie liście, aby nie tracić wody przez parowanie, a rośliny zielne wysychają. Jedynie w dolinach rzek pojawiają się wąskie pasy wiecznie zielonych drzew, zwane lasami galeriowymi.

Sawanna

Sawanny występują w Afryce na północ i na południe od lasów równikowych. Podobnie położone obszary trawiaste znajdują się także w Ameryce Południowej na północ i południe od Amazonii – na Wyżynie Brazylijskiej, równinie Gran Chaco, Nizinie Orinoko. Podobną roślinność spotykamy też w Ameryce Północnej na pograniczu Meksyku i południowych krańców USA, a także w środkowych Indiach, we wschodniej części Madagaskaru oraz w północnej i wschodniej Australii.

Warunki klimatyczne obszarów, na których występuje sawanna (pora sucha i pora deszczowa) wymuszają istnienie specyficznej roślinności. Największe powierzchnie zajmują trawy dobrze przystosowane do przetrwania pory suchej. Ich źdźbła rosną przy podstawie, a nie na wierzchołku. Dzięki temu trawa wyskubywana z góry przez zwierzęta może rosnąć dalej. Niektóre z traw sawanny (np. trawa słoniowa) osiągają imponujące rozmiary, dorastając nawet do 5 metrów wysokości. Krzewy rosnące na sawannie często gromadzą wodę w tkankach łodyg lub liści. Wiele z nich, np. aloes czy wilczomlecz, wykształca kolce do ochrony przed roślinożercami. Innym sposobem ochrony przed utratą cennej wody jest przekształcenie liści w suche i twarde twory przypominające długie igły sosny. Przykładem takiego krzewu (a czasem drzewa) jest australijska kazuaryna.

Drzewa są na sawannie nieliczne, gdyż stada roślinożerców zadeptują ich siewki lub zjadają je, zanim zdążą urosnąć. Jeśli jednak im się to uda, osiągają często ogromne rozmiary. Dzięki rozmiarom swych korzeni, sięgających kilka metrów w głąb i wiele metrów wszerz, mają największe możliwości czerpania wody z głębszych warstw. Ale w końcu im także w porze suchej brakuje wody. Niektóre drzewa sawanny w porze deszczowej gromadzą wodę w pniach, np. baobaby. Inne, jak eukaliptusy, wytwarzają odporne na suszę skórzaste liście, ustawiające się brzegiem do słońca. Jeszcze inne mają drobne liście i długie ciernie, jak akacje. Zdarza się, że gdy susza utrzymuje się przez długi czas, to drzewa zrzucają liście, by ograniczyć parowanie.

Klimat zwrotnikowy

Na obydwu półkulach w okolicach zwrotników występują szczególne warunki klimatyczne. Poza krótkim okresem, kiedy Słońce w południe zbliża się do zenitu i może zdarzyć się deszcz, panuje tu niemal ciągła susza. W ciągu dnia niebo jest bezchmurne, a temperatura powietrza wynosi nawet 50°C. Brak chmur i bardzo suche powietrze nie pozwalają na opady deszczu. W ciągu nocy ciepło szybko jest oddawane do atmosfery, dlatego tuż przed wschodem Słońca temperatura powietrza często jest ujemna. Mała ilość opadów i bardzo wysoka temperatura powietrza powodują szybkie parowanie i przesuszenie gruntu do znacznych głębokości. Wiejący stale wiatr może tworzyć wielkie piaszczyste wydmy. Od czasu do czasu mocno nagrzane masy powietrza szybko się wznoszą, powodując różnicę ciśnień i gwałtowny wiatr. W ten sposób powstaje burza piaskowa. W takich warunkach powstają duże obszary niemal pozbawione roślinności zwane pustyniami. Nieco więcej roślin spotyka się na półpustyniach.

Zapraszam na wirtualny spacer po Saharze

Na gorących pustyniach od czasu do czasu (zwykle raz w roku, ale czasami raz na kilka lat) padają obite, ulewne deszcze. Pustynne doliny szybko wypełniają się rwącą wodą. Na krótko powstają szerokie i kręte rzeki, a płynąca w nich woda zmienia ukształtowanie terenu. W miejscach, gdzie woda gromadzi się na dłużej, tworzą się oazy. Znajdują się tam źródła, studnie i bujna roślinność.

Rośliny pustyń i półpustyń oszczędnie gospodarują wodą. Ograniczają parowanie wody w ciągu dnia i umiejętnie pobierają wodę, pochodzącą z rosy (albo z mgły) nocą. Ich liście są zredukowane i pokryte substancjami hamującymi parowanie. Wytrzymują długie okresy uśpienia. Rośliny jednoroczne po opadach deszczu potrafią w niezwykle krótkim czasie wykiełkować, wyrosnąć, zakwitnąć i wydać nasiona, które doczekają kolejnych opadów. Rośliny wieloletnie natomiast bardzo ograniczyły rozmiary liści i rozbudowały swoje korzenie. Niektóre okres suszy spędzają pod ziemią w postaci cebul, kłączy lub korzeni i czekają na deszcz, aby razem z roślinami jednorocznymi gwałtownie rozwinąć części nadziemne. Inne żyją na powierzchni w postaci suchych kęp, krzewinek, krzewów lub niskich drzew najeżonych kolcami. Część roślin wieloletnich magazynuje wodę w liściach lub łodygach.

Typy pustyń

PRESENTAtion

• piaszczyste -erg
• żwirowe - serrir
• kamieniste - hamada
• ilaste - takyr

Klimat pozwrotnikowy

Wiele roślin w tym regionie jest sadzonych w celach ozdobnych albo do uzyskania cienia, np. cyprysy. Charakterystyczne dla krajobrazu śródziemnomorskiego są uprawy drzew oliwnych, winorośli, figowców, kasztanów jadalnych oraz drzew dających owoce cytrusowe, czyli pomarańczy, cytryn i mandarynek. Uprawia się tam także wiele roślin służących jako przyprawy (wawrzyn dający liść laurowy, majeranek, rozmaryn, szałwię, bazylię, koper włoski, tymianek i inne) albo dających aromatyczne olejki (lawenda, róża, mięta).

Strefa umiarkowana-klimat umiarkowany ciepły

Na północ od strefy roślinności śródziemnomorskiej oraz stepów wykształciła się strefa lasów liściastych zrzucających liście na zimę. Występuje praktycznie w całej Europie, także w Azji i Ameryce Północnej. Klimat charakteryzuje się występowaniem czterech pór roku. Suma opadów w każdej z nich jest zbliżona. Temperatury są różne i zależą w znacznej mierze od odległości od wybrzeży morskich. Zimą temperatura powietrza spada do 0°C w odmianie klimatycznej morskiej lub poniżej −20°C w odmianie kontynentalnej. Z powodu skracania się dnia i mrozów rośliny nie mogą pobierać dużej ilości wody z gleby, gdyż ma ona postać śniegu i lodu. W związku z tym drzewa i krzewy liściaste, które muszą ograniczyć parowanie (utratę wody), jesienią zrzucają liście, zaś rośliny zielne tracą swoje części nadziemne. Kliknij, aby uruchomić podglądSlajd 1 z 3

Na północ od strefy roślinności śródziemnomorskiej oraz stepów wykształciła się strefa lasów liściastych zrzucających liście na zimę. Występuje praktycznie w całej Europie, także w Azji i Ameryce Północnej. Klimat charakteryzuje się występowaniem czterech pór roku. Suma opadów w każdej z nich jest zbliżona. Temperatury są różne i zależą w znacznej mierze od odległości od wybrzeży morskich. Zimą temperatura powietrza spada do 0°C w odmianie klimatycznej morskiej lub poniżej −20°C w odmianie kontynentalnej. Z powodu skracania się dnia i mrozów rośliny nie mogą pobierać dużej ilości wody z gleby, gdyż ma ona postać śniegu i lodu. W związku z tym drzewa i krzewy liściaste, które muszą ograniczyć parowanie (utratę wody), jesienią zrzucają liście, zaś rośliny zielne tracą swoje części nadziemne.

legend

Strefa umiarkowana-kliamt umiarkowany chłodny

Subtitle

Tajga zajmuje ogromne obszary półkuli północnej rozciągające się od północnej części Półwyspu Skandynawskiego poprzez północne tereny europejskiej części Federacji Rosyjskiej, Syberię, niektóre wyspy i półwyspy Dalekiego Wschodu oraz większą część Alaski i Kanady.

Surowy klimat powoduje, że przetrwać tu mogą tylko rośliny przystosowane do bardzo długiej i bardzo mroźnej zimy oraz zwierzęta posiadające grube i ciepłe futro. Tajga to największy obszar lasów iglastych na świecie. Drzewa mają szeroko i płytko rozrośnięte korzenie, gdyż na głębokości około 1–3 metrów znajduje się warstwa zamarzniętych skał nazywana wieczną zmarzliną. Występuje ona na bardzo dużych obszarach naszej planety, a jej grubość jest bardzo zróżnicowana i waha się w granicach 1–1600 m. Latem odmarza tylko powierzchniowa warstwa gleby o różnej grubości. Ponieważ woda nie może wsiąknąć głębiej w podłoże, bo zalega tam lód, na powierzchni tworzy się grząskie bagno. Szeroko rozłożone korzenie drzew pomagają im utrzymać się w rozmokniętej glebie.

legend

Strefa umiarkowana-klimat umiarkowany ciepły kontynentalny

W klimacie umiarkowanym, na terenach mocno oddalonych od brzegów morskich, wykształcił się krajobraz stepowy. Na tych terenach Słońce nigdy nie pojawia się w zenicie. Duża odległość od morza sprawia, że powietrze jest tu suche, opadów jest niewiele. Lato jest gorące i suche, zaś zima mroźna i również sucha. Deszcze i umiarkowane temperatury powietrza występują przez stosunkowo krótki czas wiosną i jesienią. Taki rodzaj klimatu umiarkowanego nazywamy kontynentalnym. Wiosną, kiedy temperatury są umiarkowane, a gleba zasilana jest wodą z topniejącego śniegu, zielenią się trawy, a ukryte pod ziemią cebule i kłącza mogą rozwinąć się. Ilość wody w glebie pochodzącej na przykład z opadów jest zbyt niska, by mogły rozwinąć się tutaj lasy; nawet krzewy pojawiają się nielicznie. Bardzo rzadko spotykane są jeziora, a rzeki mają źródła w obszarach bardziej wilgotnych. Przeważają rozległe, równinne lub nieco pofalowane przestrzenie pokryte wysokimi trawami

Na stepie występują najlepsze na świecie gleby uprawne – czarnoziemy. Warunki klimatyczne pozwalają tam jednak tylko na wzrost i rozwój traw i innych roślin zielnych. Dlatego po zaoraniu ogromnej części stepów, prerii i pampasów zamieniono je w pola, na których uprawia się głównie zboża. W miejscach, gdzie dostępne są wody rzeczne lub podziemne, wprowadzono sztuczne nawadnianie i uprawę innych roślin. Stepy zbyt suche lub rosnące na słabych glebach zamieniono w ogromne pastwiska dla stad bydła i owiec.

legend

Strefa okołobiegunowa-klimat subpolarny

Na północ od tajgi rozciąga się strefa krajobrazu nazwanego tundrą. Klimat tundry jest jeszcze bardziej surowy niż tajgi. Obszary tundry w większości leżą poza kołem podbiegunowym, a więc przez kilka dni albo nawet przez wiele tygodni występuje tu zjawisko nocy polarnej, podczas której Słońce nie pojawia się nad horyzontem ani na chwilę. Zimy są bardzo mroźne i długie. Latem co prawda występuje zjawisko dnia polarnego, ale nawet wówczas Słońce znajduje się nisko nad horyzontem, dając niewiele ciepła. Lata są krótkie (trwają ok. 6–8 tygodni), pochmurne i chłodne – temperatura powietrza nie przekracza 15°C. Wiatr wieje przez cały rok z prędkością 30 m/s lub więcej.

Na północ od tajgi rozciąga się strefa krajobrazu nazwanego tundrą. Klimat tundry jest jeszcze bardziej surowy niż tajgi. Obszary tundry w większości leżą poza kołem podbiegunowym, a więc przez kilka dni albo nawet przez wiele tygodni występuje tu zjawisko nocy polarnej, podczas której Słońce nie pojawia się nad horyzontem ani na chwilę. Zimy są bardzo mroźne i długie. Latem co prawda występuje zjawisko dnia polarnego, ale nawet wówczas Słońce znajduje się nisko nad horyzontem, dając niewiele ciepła. Lata są krótkie (trwają ok. 6–8 tygodni), pochmurne i chłodne – temperatura powietrza nie przekracza 15°C. Wiatr wieje przez cały rok z prędkością 30 m/s lub więcej.

legrnd

Strefa okołobiegunowa - klimat polarny

W strefach okołobiegunowych żyją zarówno rośliny, jak i zwierzęta. Surowy klimat powoduje, że najwięcej ich przedstawicieli spotkamy na obrzeżach tych stref. Roślin lądowych jest bardzo mało. Reprezentują je głównie porosty i glony, nieliczne gatunki mchów i pojedyncze gatunki nasiennych. Przykładem takiej rośliny jest śmiałek antarktyczny.

Z powodu niedostatku roślinności na lądzie nie ma tu roślinożernych zwierząt lądowych. Na lodowej pustyni nie mogą żyć zmiennocieplne płazy i gady. Zwierzęta żyjące w strefach okołobiegunowych zdobywają pokarm głównie w wodzie. Przystosowały się do silnych mrozów, gwałtownych wiatrów i burz poprzez gromadzenie warstwy tłuszczu pod skórą. Mimo podobieństw fauna obu obszarów podbiegunowych jest odmienna. Strefa polarna półkuli północnej to zamarzający zimą i odmarzający latem ocean, otoczony archipelagami wysp i lądami trzech kontynentów. Podczas lata za koło polarne mogą wędrować zwierzęta tundry, takie jak renifery, karibu, woły piżmowe czy niewielkie lemingi, zające bielaki i żywiące się nimi pieśce. W niezamarzniętych wodach pływają foki. Tylko na półkuli północnej żyją niedźwiedzie polarne, które spotyka się zarówno się w strefie tundry, jak i na lodowej pustyni. Niedźwiedzie są zwierzętami lądowymi, ale polują głównie na granicy lądu albo pływającego lodu i wody, gdzie zdobywają większość pokarmu. Latem spotkamy tu puchacza śnieżnego, mewy, nurzyki oraz rybitwy.

legend