jezioro aralskie

jezioro aralskie

klara dąbrowska

informacje

Jezioro aralskie leży w centralnej Azji w Kazachstanie i Uzbekistanie. Należy ono do strefy klimatów umiarkowanych ciepłych. W regionie tamtym panuje klimat kontynentalny skrajnie suchy. Jezioro sąsiaduje od wschodu z pustynią Kyzył-kum, a od południa z pustynią Kara-kum. Zbiornik jest zasilany przez 2 rzeki- Syr-daria i Amu-daria.

Jezioro Aralskie kiedyś określano rownież nazwą 'Morze Aralskie', która odnosiła się do silnego zasolenia jego wód. Pod względem geologicznym zbiornik był jednak jeziorem, ponieważ nie posiadał połączenia z oceanem. Jako pozostałość po prehistorycznym Oceanie Tetydy zaliczano go do rodzaju jezior reliktowych. Był on bezodpływowym i słonym jeziorem, niegdyś czwartym co do wielkości na całym świecie.

katastrofa ekologiczna jeziora aralskiego

Przyczyny katastrofy:

W latach 60-tych Jezioro Aralskie znajdowało się w granicach Związku Radzieckiego. Władze Moskwy zdecydowały się wówczas na zorganizowanie ogromnych plantacjii bawełny na nieprzynoszących do tamtej pory zysków i mało urodzajnych terenach pustyń sąsiadujących z tym zbiornikiem. Najpierw utworzono gęstą sieć kanałow nawadniających. Pośpiech i brak staranności doprowadziły do tego, że nie były one odpowiednio uszczelnione i znaczna część wody wsiąkała z nich do ziemii. Nikt się tym wtedy nie przejął, ponieważ wodę i tak czerpano z rzek Syr-darii i Amu-darii, więc nie była ona płatna. W ten sposób ziemie, które dotychczas były nieurodzajne, zaczęły przynosić ogromne plony, a plantacje zaczęto coraz bardziej powiększać. Wiązało się to z odprowadzaniem z rzek coraz większej ilości wody. Ostatecznie doszło do tego, iż rzeki wysychały przed wpadnięciem do jeziora i przestały je zasilać, a poziom wody w nim coraz szybciej się obniżał. Władze ZSRR mimo, że zdawały sobie sprawę z konsekwencji swoich działań, nie powstrzymały się od jeszcze większego poboru wody z zasilających Morze Aralskie rzek. Dzięki zwiększonej irygacji upraw Uzbekistan stał się światowym liderem produkcji bawełny, ale pozostałe skutki okazały się katastrofalne dla samego jeziora oraz ludności zamieszkującej jego brzegi.

skutki katastrofy ekologicznej

Wyschnięte Jezioro Aralskie zamieniło się w pustynię o powierzchni 60 tys. km² nazywaną Aral-kum. Pozostałościami jego wód są cztery zbiorniki: jezioro Tuszczybas, Jezioro Północnoaralskie, basen południowo-zachodni oraz basen południowo-wschodni, który okresowo zanika. Ich wody cechują się silnym zasoleniem oraz zanieczyszczeniem nawozami/środkami ochrony roślin. Na terenie pustyni Aral-kum żyje niewiele żywych organizmów, w skutek dużej ilości soli oraz toksycznych substancji pochodzących z plantacji bawełny i ryżu. Reszta wymarła na skutek drastycznego wzrostu zasolenia. Dawniej w basenie Morza Aralskiego mocno rozwijało się rybołówstwo, które stanowiło źródło utrzymania dla setek tysięcy mieszkańców pobliskich terenów. Gdy wody zbiornika zaczęły gwałtownie opadać w latach 70., miasta położone nad dawnymi brzegami jeziora szybko się wyludniły. Na pustyni Aral-kum często szaleją burze piaskowe i solne, które poza pyłem niosą ze sobą także wiele toksycznych substancji. Kiedy zbiornik zaczął wysychać, wśród mieszkańców okolicznych miejscowości wzrosła zachorowalność na astmę, tyfus, białaczkę i gruźlicę. Zwiększył się także wskaźnik wad wrodzonych wśród noworodków.

Morze Aralskie w stanie zaniku wciąż utrzymuje się po południowej stronie. Procesy parowania w tamtym rejonie są tak silne, że prawdopodobnie nie uda się już ich zatrzymać. Wyschnięcie południowej części dawnego jeziora wydaje się być nieuniknione. Szacuje się, że koszty zapaści gospodarki rolno-spożywczej i turystyki, a przede wszystkim pomoc humanitarna to średnio dwa miliardy dolarów rocznie. Innymi konsekwencjami wysychania Jeziora Aralskiego są zmiany mezoklimatyczne (w kierunku charakteru kontynentalnego),degeneracja ekosystemów delt rzecznych, skrócenie okresu wegetacyjnego oraz spadek produktywności pól.

ciekawostki

Okolice Jeziora Aralskiego stanowią śmiertelne zagrożenie rownież z innego powodu. Dawniej na terenie położonej na nim Wyspy Odrodzenia znajdowały się radzieckie laboratoria, w których wytwarzana była broń biologiczna. Sowieci porzucili je w 1991 roku, pozostawiając wiele niebezpiecznych substancji. Morze Aralskie kojarzy się także z wrakami statków, które po opadnięciu wód ukazały się na jego dnie. Stanowią one pamiątkę po jego dawnej świetności.