Kronika wypadków miłosnych

tadeusz konwicki

Kronika wypadków miłosnych

oprac. Martyna Kamińska, 2021

Tadeusz konwickiMinicv

"Kronika..." należy do nurtu rekreacyjno-smętkowego, czyli pisanego dla przyjemności czytelników i mojej.

Lata życia: 1926-2015

ur. w Nowej Wilejce (Litwa), zmarł w Warszawie

Polski prozaik, scenarzysta, reżyser, reportażysta i rysownik, wyreżyserował m.in. "Lawę" i "Ostatni dzień lata", w czasie wojny pracował na kolei, zdał maturę w podziemiu, był żołnierzem AK, brał udział w akcji "Burza", walczył też partyzancko, tworzył w duchu socrealizmu, wstąpił do PZPR. Po latach Konwicki przyznawał, że „to jest fatalny incydent w mojej biografii, wynikający z różnych, także psychologicznych, uwarunkowań”.

Miłość przed maturą

Przypomnij sobie sposób przedstawienia miłości w różnych lekturach i spróbuj scharakteryzować wybraną realizację

Lektury o miłości

Miłość jest jednym z najczęstszych tematów w sztuce i literaturze.

Wicio

Scharakteryzuj bohatera, uwzględniając:- jego wiek i moment w życiu, w którym go poznajemy- jego plany na przyszłość i w jaki sposób się sprawdziły - jego relacje z rodziną - jego relacje z przyjaciółmi - sposób, w jaki przeżywa miłość do Aliny

Wicio

• Miłość od pierwszego wejrzenia, która ogarnia go całkowicie, powoduje, że działa jak w gorączce. Śledzi dziewczynę, wagaruje, pod wpływem emocji całymi nocami czatuje pod jej domem i zapomina o nadchodzącej maturze. Nauka zupełnie nie wchodzi mu do głowy, dla swej miłości gotów wszystko poświęcić.
• Nie obchodzi go świat zewnętrzny, nawet wojna, o której wszyscy mówią. Nie zwraca uwagi na protesty matki, lekceważy ostrzeżenia przyjaciół. Odrzuca propozycję Engla, by – jak dawniej – uczyć się razem.
• Jednocześnie jest głęboko przekonany, że będzie sławnym lekarzem i „wielkim profesorem”. Oblana matura to dla niego niezasłużona klęska.

jak to się mogło stać? Dlaczego Bóg, los, przypadek mnie uderzył w łeb obuchem. Dlaczego tak podle, znienacka, bez uprzedzenia? […] dlaczego mnie właśnie musiała się przydarzyć taka koszmarna kraksa?”

Dlaczego Wicio nie zdaje matury?

Czyżby?

"Bo się nie uczył"

• matka wpajała w niego przekonanie, że jest najlepszy i skazany na sukces (presja)
• miał wysooką samoocenę i duże ambicje, a przecież na sukces trzeba zapracować
• Wicio jest niedojrzały - obwinia Boga, los, przypadek, ale nie siebie - zupełnie nie wie, jak to się stało, nie był gotowy na ten sprawdzian dojrzałości i nie spodziewał się klęski
• nie słucha Aliny, która rozsądnie radzi mu odczekać i zdawać egzamin dojrzałości powtórnie, zamiast tego proponuje samobójstwo

Alina

Scharakteryzuj bohaterkę, biorąc pod uwagę:- jej wiek i moment w życiu - jej rodzinę - jej plany na przyszłość - sposób, w jaki przeżywa relację z Wiciem

samobójstwo – problem psychologiczny, społeczny i kulturowy

Dlaczego bohaterowie decydują się na samobójstwo? W jaki sposób chcą je popełnić?

Kiedy w filmie pojawia się motyw samobójstwa?

Czym różni się próba samobójcza Wicia i Aliny od innych prób?

Samobójcza śmierć w opinii społecznej jest czymś hańbiącym. Rodzina samobójcy żyje z piętnem, które ma zmazać Wicio. Matka pragnie, żeby Wicio był wielkim lekarzem, bo „wtedy ludzie wszystko zapomną”. Wicio mówi o odkupieniu „niezawinionej winy ojca”.

Co ciąży nad wiciem?

W powieści samobójstwo to także problem społeczny. Rodzice Aliny chcą udaremnić ich związek i Engel tak uzasadnia ich stanowisko:

Oni pamiętają i wszyscy pamiętają […]. Jesteś synem wisielca

Samobójcza śmierć w opinii społecznej jest czymś hańbiącym. Rodzina samobójcy żyje z piętnem, które ma zmazać Wicio. Matka pragnie, żeby Wicio był wielkim lekarzem, bo „wtedy ludzie wszystko zapomną”. Wicio mówi o odkupieniu „niezawinionej winy ojca”.

Co ciąży nad wiciem?

W powieści samobójstwo to także problem społeczny. Rodzice Aliny chcą udaremnić ich związek i Engel tak uzasadnia ich stanowisko:

Oni pamiętają i wszyscy pamiętają […]. Jesteś synem wisielca

Samobójstwo w kulturze

• przez wiele wieków obowiązywały w Europie przepisy potępiające samobójstwo m.in. zakaz pochówku w poświęconej ziemi, zakaz odprawiania ceremonii pogrzebowych, unieważnienie testamentu, konfiskata majątku
• karano nie tylko niedoszłych samobójców, ale też zwłoki - chowano je w miejscach niedostępnych dla ludzi, mogił oraz samego cmentarza w żaden sposób nie oznaczano, zwłoki okładano kamieniami i zasypywano ziemią, ale zdarzało się, że zwłoki nie zostały pogrzebane
• w średniowieczu zwłoki samobójców palono, topiono w beczkach, wywieszano na szubienicy, odcinano głowy, przebijano kołkiem itp.

• najcięższy grzech, przekreślający zbawienie, skierowany przeciw Bożemu miłosierdziu
• kategoryczny zakaz samobójstwa w realigiach monoteistycznych (chrześcijaństwo, judaizm, islam) np. św. Augustyn bezwględnie je potępiał wskazując Hioba jako wzór (cierpienie należy pokornie znosić)
• od średniowiecza czarną ikoną samobójstwa jest Judasz - zdradził Jezusa za 30 srebrników, a potem odebrał sobie życie

Definicja

6. W Polsce do chwili obecnej nie ma systemu rejestracji prób samobójczych. W zakresie służby zdrowia do 2018 roku nie było obowiązku sprawozdawania zamierzonych samouszkodzeń z intencją śmierci. Osoby po próbach samobójczych pozostające w opiece medycznej, w tym psychiatrycznej, nie są sprawozdawane do rejestru KGP, czyli bardzo duża liczba osób zagrożonych samobójstwem nie jest wykazywana w statystykach

Zachowania samobójcze: - dokonane - próby samobójcze (usiłowania)

Fakty i statystyki

1. W Polsce z powodu samobójstw ginie więcej ludzi niż w wypadkach drogowych (w 2017 roku 5276 w tym ponad 80% to mężyczyźni) 2. Co piąty zgon nastolatka spowodowany jest samobójstwem (u dorosłych 1.2%) 3. W 2017 według danych KGP co 47 minut dochodziło do zachowania samobójczego. W grupie wiekowej 13-18 lat odnotowano 115 samobójstw i 587 prób samobójczych. 5. Średnio co 3. nastolatek po próbie samobójczej ponawia próby samobójcze w ciągu roku, co powoduje, że jest w grupie najwyższego ryzyka popełnienia samobójstwa.

Jak pomóc osobie z depresją?

• bądź emaptyczny - nie dawaj rad, słuchaj, nie bój się ciszy
• unikaj pocieszania "po polsku":

- „Weź się w garść!”, „Każdy ma czasem gorszy dzień”- słowa takie umniejszają znaczenie depresji- „Idź na spacer, wyjdź ze znajomymi, zrób coś ze sobą” - „Jakie Ty możesz mieć problemy?” - problemy każdego są ważne - „Inni mają gorzej.”

Wilno i dolina wilenki jako "Mała Ojczyzna"

Litwo, ojczyzno moja...

W tamtych czasach Litwa była nieokreślonym obszarem geograficznym, niejasną formacją etniczną, niezdefiniowaną sferą kulturową. W tamtych czasach Litwa była gwałtowną letnią burzą albo może raczej wnętrzem wygasającego wulkanu, który umierał w ostatnich spazmach. Litwa była wtedy wielkim zachodzącym słońcem, co zostawia po sobie smugi dziwnie pięknych świateł i resztki dogasającej tęczy.

Otoczona lasem Kolonia Wileńska, leżąca w głębokiej dolinie meandrycznie wijącej się rzeki Wilenki i połączona koleją z Wilnem to miejsce akcji. Narrator raz po raz przerywa opowieść i snuje osobiste, liryczne dygresje na temat Litwy, jej mieszkańców i obyczajów.

Fragment

SchARAKTERYZUJ LITWĘ NA POSTAWIE PRZYTOCZONEGO FRAGMENTU

Obraz litwy

• bujna litewska przyroda
• tygiel kulturowo-narodowy - ludzie różnych wiar i narodowości mieszkali tam, a później rozproszyli się po świecie
• nastąpił rozpad wspólnoty, zanik polszczyzny wileńskiej, zmiana obyczajów
• wodne metafory oddające nastrój: "sadzawki smutku", "jeziora melancholii", "rzeki przeczuć"
• Litwa jako potężny żywioł: "burza letnia", "wnętrze wygasającego wulkanu, który umierał w ostatnich spazmach", "zachodzące słońce co zostawia smugi dziwnie pięknych świateł i resztki dogasającej tęczy" - podreślane jest piękno krainy, a zarazem jej rychły kres, schyłek, umieranie
• konwencja romantyczna

Większość akcji ma miejsce w plenerze.

społeczność Litewska

• Polski establishment - Nałęcz z rodziną (żona i Alina) - luksusowy dom Aliny, w którym mówi się po francusku, ojciec, zasłużony lekarz wojskowy, auto do własnej dyspozycji
• ubogie rodziny polskie, jak rodzina Wicia, która z trudem składa pieniądze na jego naukę
• przyjaciele Wicia - Rosjanin Lowka i niemiecka rodzina pastora Bauma – Engel i Greta (Engel nie czuje się Niemcem, chce zmienić imię i nazwisko na polskie, Greta sama nie wie, kim jest - ani Polką, ani Niemką)

Literatura ojczyzn prywatnych jest zróżnicowana, dotyczy bowiem wielu regionów: - Wileńszczyzny (Czesław Miłosz, Józef Mackiewicz) - dawnej Galicji (Leopold Buczkowski, Andrzej Kuśniewicz, Julian Stryjkowski) - Gdańska (Paweł Huelle, Stefan Chwin). Najważniejszym utworem tego nurtu jest Dolina Issy Czesława Miłosza (1955). Przedstawił dojrzewanie bohatera, wyrastającego wśród litewskiej przyrody, który poznaje siebie i świat, a największym jego przeżyciem jest wtajemniczenie w miłość i śmierć. Wyjazd do Wilna i opuszczenie doliny to jednocześnie wygnanie z raju.

literatura ojczyzn prywatnych

Nurt, który w latach 60-tych stał się niezwykle popularny.Zainicjowany został przez pisarzy emigracyjnych, którzy wracali we wspomnieniach do dzieciństwa, spędzonego na kresach dawnej Rzeczpospolitej i traktowanego jako bezpowrotnie utracona Arkadia. Kresy ukazywane były jako wielonarodowe i wielokulturowe, wraz z nimi ginie po wojnie kulturowy dorobek przeszłości.

Kim jest nieznajomy?

Wskazówki

Już nie ma krainy mojego dzieciństwa, żyje ona tylko we mnie i rozsypie się w proch którejś powracającej z nicości godziny.

Cechy poetyki

- widmowość - oniryczność (zakłócenie chronologii, motywy snu, postać o niejasnym statusie ontologicznym)- katastrofizm - znaki zapowiadające nadchodzącą apokalipsę (samobójstwa, ruchy wojsk, przepowiednie, bombardowanie na koniec)

Zmiany w filmie w stosunku do powieści

5. Scenografia podkreślająca różnice kulturowe (ascetyczny dom pastora Bauma, secesyjny salon sióstr Puciatówien)6.Dbałość o realia, a także chęć przechytrzenia cenzury widoczna jest także w nazwie miejscowości, wymalowanej na szyldzie kolejowym, który obwieszcza: „Kolonia W.” (zamiast nieprawomyślnej, naruszającej sojusze „Kolonii Wileńskiej”) 7. Usunięcie historii relacjonowanych przez międzywojenne gazety i cytowane w powieści.

1. Dodanie motta z Mickiewicza2. Ostatnia scena na cmentarzu 3. Nacisk na wątek miłosny i wielokulturowość (cerkiew zamiast kościoła). 4. Wielu Żydów w tradycyjnych szatach.

Konwicki jako nieznajomy

Najważniejsza różnica między filmem i powieścią polega nie tylko na stałej obecności Nieznajomego, ale na tym, że rolę Nieznajomego gra sam Konwicki. Jest to znakomity chwyt, który wprowadza żywioł autobiograficzny do filmu. Sam pisarz wraca do krainy swojego dzieciństwa, zaznacza swoją obecność i sugeruje, że wszystko, co przedstawia, jest jego osobistym punktem widzenia. Wspomina przeszłość, której już nie można zmienić – można ją tylko zaakceptować.

Czy problemy poruszane w powieści i filmie są wciąż aktualne?

Adam Zagajewski MinicV

Lata życia: 1945-2020

Poeta, eseista, prozaik, za PRL objęty cenzurą, w latach 1982-2002 na emigracji we Francji, laureat wielu nagród krajowych i międzynarodowych, nauczyciel akademicki, tłumacz. Tworzył prawie wyłącznie wiersze białe i wolne. Przy tym definiował poezję jako sztukę przetwarzania i układania wyrażeń myślowych. Wbrew wiodącemu prym postmodernizmowi uważał, że nie kształtowanie języka, ale sens jest najważniejszą cechą poezji. Dlatego nie ma w poezji Zagajewskiego niemal żadnych asyndetonów, neologizmów czy zniekształceń słownych, natomiast bardzo ważną rolę odgrywa tajemnica wpisana w przeżywanie współczesności.

Tekst

Porównaj Lwów Zagajewskiego i wileńszczyznę Konwickiego