Władza sądownicza

Władza sądownicza

Sądy i trybunały

Częścią aparatu państwowego są sądy i trybunały. Rozstrzyganie sporów na podstawie ustawy należy do niezawisłych sądów, a rozstrzyganie sporów konstytucyjnych zarówno w sferze stanowienia, jak i stosowania prawa, zostało powierzone niezawisłym trybunałom.

Władza Sądownicza

Władza sądownicza sprawowana jest przez wymiar sprawiedliwości. Niezawisłe i niezależne sądy rozstrzygają spory prawne, sprawdzają zgodność działania innych organów z prawem.

Jakie organy sprawują wymiar sprawiedliwości?

Sądy szczególne (administracyjne i wojskowe)

Sąd Najwyższy

Sądy powszechne (rejonowe, okręgowe, apelacyjne)

Sądy powszechne

Sądy powszechne rozstrzygają wszelkie sprawy z zakresu prawa karnego, cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, które nie są zastrzeżone dla innych sądów.

Do obecnego polskiego sądownictwa powszechnego należą:

Sądy rejonowe - w polskim systemie wymiaru sprawiedliwości jeden z sądów powszechnych powołanych do rozpoznawania wszystkich spraw należących do sądów powszechnych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych dla sądów wyższych instancji. Instancją odwoławczą od orzeczeń sądu rejonowego jest sąd okręgowy.

Sąd rejonowy dzieli się na wydziały:

• cywilny,
• karny,
• rodzinny i nieletnich (sąd rodzinny),
• pracy (pracy i ubezpieczeń społecznych w sądach rejonowych mieszczących się w miastach będących siedzibami sądów okręgowych, w których utworzono wydziały ubezpieczeń społecznych),
• ksiąg wieczystych,
• gospodarczy (w sądach rejonowych mieszczących się w miastach będących siedzibami sądów okręgowych)

Sądy okręgowe - w Polsce sąd powszechny orzekający zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji.

W polskim wymiarze sprawiedliwości jest zasadą, że w pierwszej instancji orzeka sąd rejonowy. W postępowaniu cywilnym procesowym sąd okręgowy orzeka w sprawach o roszczenia majątkowe przekraczające 75 tys. zł, o roszczenia wynikające z Prawa prasowego, o ochronę praw niemajątkowych, a także o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni, o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem oraz w pewnych innych sprawach dotyczących uchwał osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, jak również rozpoznaje sprawy o roszczenia związane z naruszeniem przepisów o ochronie danych osobowych. Ponadto na wniosek sądu rejonowego sąd apelacyjny może przekazać sądowi okręgowemu do rozpoznania w I instancji sprawę o każde przestępstwo ze względu na szczególną wagę lub zawiłość tej sprawy, zaś w sprawach cywilnych postanowienie o przekazaniu sprawy do sądu okręgowego wydaje sam sąd rejonowy. Sąd okręgowy uprawniony jest także do wydania listu żelaznego i europejskiego nakazu aresztowania.

Sądy apelacyjne - organ wymiaru sprawiedliwości powołany do rozstrzygania w II instancji spraw z zakresu:

• prawa cywilnego,
• gospodarczego oraz rodzinnego i opiekuńczego,
• prawa karnego,
• prawa pracy i ubezpieczeń społecznych z obszaru działania co najmniej dwóch podległych mu sądów okręgowych (obszar apelacji).

Sądy szczególne

Sądy szczególne to sądy rozpatrujące sprawy, które nie są objęte właściwością sądów powszechnych. Wyróżniamy wśród nich: sądy administracyjne oraz sądy wojskowe.

Sądy administracyjne - sąd kontrolujący działalność organów administracyjnych, w szczególności badający legalność aktów administracyjnych. W Polsce jest on jednym z organów państwowych w systemie wymiaru sprawiedliwości. Sądy administracyjne wykonują ten obowiązek poprzez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.

Regułą jest, że skarga kierowana jest do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a dopiero jego orzeczenia kontrolowane są przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wojewódzkie sądy administracyjne

• rozpoznaje skargi kasacyjne i zażalenia od orzeczeń (wyroków i postanowień) sądów wojewódzkich
• rozstrzyga wspomniane spory kompetencyjne i spory o właściwość
• podejmuje uchwały wyjaśniające przepisy prawne, rozbieżnie interpretowane przez sądy administracyjne oraz uchwały rozstrzygające zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości w konkretnej sprawie administracyjnosądowej.

Naczelny Sąd Administracyjny

Dwuinstancyjność postępowania sądowego

Niezawisłość sędziów

Konstytucyjne zasady działania sądów

Jednolitość sądów

Niezależność sądów

Udział obywateli w rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw

Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania. W jego skład wchodzą: pierwszy prezes, prezesi oraz sędziowie. Pierwszego prezesa Sądu Najwyższego powołuje prezydent na sześcioletnią kadencję.

Sąd Najwyższy dzieli się na cztery izby:

Izba Cywilna

Izba Wojskowa

Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

Izba Karna

Funkcje Sądu Najwyższego:

• Rozpoznawanie kasacji wnoszonych do prawomocnych orzeczeń sądów odwoławczych kończących postępowanie sądowe,
• Podejmowanie uchwał mających na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce,
• Stwierdzenie ważności wyborów: do sejmu i senatu, na prezydenta, a także referendum ogólnokrajowego

i konstytucyjnego.

Gwarancja niezawisłości sędziowskiej:

• Nieusuwalność - sędzia może być usunięty ze swojego stanowiska jedynie na podstawie orzeczenia sądu
• Immunitet sędziowski - sędzia nie może być zatrzymany ani pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego
• Niepołączalność - zakaz łączenia stanowisk sędziego ze sprawowaniem mandatu posła lub senatora
• Apolityczność - sędzia nie może być członkiem partii politycznej i związku zawodowego.

Podsumowanie informacji

Przygotowała: Milena Korzonek