POLSKA po 1945 r

POLSKA PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ

Pierwsze lata powojenne Obszar państwa i ludność

II wojna światowa była dla Polski okresem, w którym poniosła ona olbrzymie straty w ludziach i materialne, niejednokrotnie niewymierne. Ponad 6 mln ludzi (w tym 2,2 mln dzieci i młodzieży), tj. 22% ludności (wg stanu z września 1939 r.) straciło życie. Prawie wszystkie polskie rodziny w okresie wojny i okupacji niemieckiej i radzieckiej dotknęła śmierć bliskich osób. Wielkość strat w porównaniu do wartości majątku narodowego była najwyższa w świecie Przemysł został zniszczony w 35%, rolnictwo w 35%, transport w 50%, łączność w 62%, budownictwo w 38%. Straty nauki i kultury polskiej są niewymierne.

Zmiany granic

Granicę wschodnią zatwierdzoną na mocy polsko-radzieckiej umowy z sierpnia 1945 r. wyznaczono wzdłuż linii Curzona z korektami na niekorzyść strony polskiej. Po sporze toczonym w latach 1945 - 1947 państwo czechosłowackie ostatecznie zatrzymało Zaolzie, natomiast pod władzą polską znalazła się Kotlina Kłodzka. Utratę ziem wschodnich miały zrekompensować Polakom Ziemie odzyskane czyli poniemieckie tereny leżące na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej.

Granice powojennej Polski oparte były na naturalnych granicach (Bałtyk, Odra, Nysa Łużycka, Sudety, Karpaty, Bug) Stalin przesunął granice Polski w stronę zachodnią, aby oddalić granicę ZSRR od Niemiec. Polacy uzyskali rozwinięte tereny poniemieckie, w tym uprzemysłowiony Śląsk, Wybrzeże Bałtyckie wraz z Gdańskiem i Szczecinem.

Nowe terytorium Polski, ustalone między Bugiem, Odrą, Bałtykiem i Karpatami liczyło 312 677 km2. Polska straciła część terytorium z Wilnem, Lwowem, Tarnopolem i Stanisławowem, zyskała zabrane Niemcom tereny do linii Odry i Nysy Łużyckiej (zachód), Prusy Wschodnie (północ), Gdańsk. W 1946 roku Polska liczyła prawie 24 mln ludności. Na jej terytorium rozpoczęła się wielka „wędrówka ludów”. W latach 1946-1947 przeprowadzono akcję wysiedleńczą Niemców z Polski. Do ZSRR przesiedlono ok. 600 tys. Ukraińców, Litwinów i Białorusinów. W latach 1944-1948 z ZSRR przybyło do Polski około 1,5 mln Polaków. W tym samym czasie repatriowało się do Polski ok. 1,5 mln Polaków wywiezionych do Niemiec, Austrii i innych krajów w czasie wojny. Prawie 1 mln osób z centralnych i wschodnich województw przeniosło się na zasiedlane ziemie zachodnie i północne.

Polityka

Po utworzeniu w lipcu 1944 r. PKWN Stalin nadal realizował politykę narzucania Polsce ustroju komunistycznego. Nakazał, aby władze bezpieczeństwa przystąpiły do likwidacji żołnierzy AK i innych członków podziemia niepodległościowego. W grudniu 1944 r. PKWN przekształcił się w Rząd Tymczasowy, którego premierem został Edward Osóbka--Morawski. Rząd ten został natychmiast uznany przez ZSRR, ale nie uznały go państwa alianckie. W styczniu 1945 r. została rozwiązana AK. W marcu 1945 r. przywódcy obozu londyńskiego w kraju zostali aresztowani (m.in. wicepremier Stanisław Jankowski, Komendant Główny AK - gen. Leopold Okulicki, przewodniczący Rady Jedności Narodowej - Kazimierz Pużak, łącznie 16 osób). W procesie moskiewskim większość z nich skazano na kary wieloletniego więzienia, a St. Jankowski, L. Okulicki i St. Jasiukiewicz zostali zamordowani w Moskwie lub zmarli w trakcie odsiadywania kary. W wyniku rokowań w Moskwie między Rządem Tymczasowym a działaczami różnych ugrupowań z kraju i z zagranicy (związanych z rządem emigracyjnym), 28 czerwca 1945 r. utworzony został Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej. Premierem został Edward Osóbka-Morawski, wicepremierami: Władysław Gomułka (PPR) i Stanisław Mikołajczyk (PSL), były premier rządu RP w Londynie.

Rząd Jedności Narodowej został uznany przez wszystkie państwa koalicji antyhitlerowskiej. Cofnięto uznanie dla rządu Rzeczypospolitej w Londynie. Po jego uznaniu rozwiązana została Delegatura Rządu RP na Kraj oraz rozwiązała się podziemna Rada Jedności Narodowej. Społeczeństwo polskie nadal było podzielone i walka o władzę toczyła się na dwóch płaszczyznach: zbrojnej i parlamentarnej.

Wybory do sejmu ustawodawczego 19 II 1947

Referendum

30 czerwca 1946 r. odbyło się w Polsce referendum ludowe (głosowanie powszechne). Polacy mieli odpowiedzieć na 3 zasadnicze pytania: 1. Czy jesteś za zniesieniem Senatu? 2. Czy chcesz utrwalenia w przyszłej konstytucji ustroju gospodarczego wprowadzonego przez reformę rolną i unarodowienie podstawowych gałęzi gospodarki krajowej, z zachowaniem ustawowych uprawnień inicjatywy prywatnej? 3. Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic państwa polskiego na Bałtyku, Odrze i Nysie Łużyckiej? Pomimo szeroko prowadzonej agitacji i terroru ze strony władz wynik referendum był dla komunistów niekorzystny. Oficjalne wyniki zostały sfałszowane.

Sejm Ustawodawczy uchwalił małą konstytucję, która miała regulować ustrój państwa w okresie przejściowym. W dniu 19 stycznia 1947 r. odbyły się pierwsze po wojnie wybory do Sejmu Ustawodawczego. W wyborach zwycięstwo osiągnął Blok Stronnictw Demokratycznych. Utworzony został nowy rząd. Premierem został Józef Cyrankiewicz z PPS, a prezydentem Bolesław Bierut z PPR. Utworzenie PZPR W dniu 15 grudnia 1948 r. w Warszawie na Kongresie Zjednoczeniowym PPR i PPS utworzono Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą (PZPR). Na jej czele stanął Bolesław Bierut. Nowa partia przyjęła program PPR. Z kolei w listopadzie na Kongresie Jedności Ruchu Ludowego doszło do połączenia PSL (Mikołajczyka) ze Stronnictwem Ludowym (komunistycznym) i utworzenia Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (ZSL). Rok później rozwiązano Stronnictwo Pracy, część jego działaczy przeszła do Stronnictwa Demokratycznego. Ten system panował w Polsce do 1989 r. (ZSL i SD kontrolowane były przez

Początki komunizmu

Początkowo komuniści tolerowali różne formy działalności społecznej, gdyż zależało im na poparciu społeczeństwa, bez którego nie mogli wprowadzać realnych zmian. Dlatego też zezwalano na wszelką działalność rzemieślniczą, na punkty handlowe i usługi. Plan trzyletni (1947-1949) skupiał się na uruchamianiu przedsiębiorstw zdewastowanych podczas wojny. Wraz z przejęciem pełni władzy komuniści przystąpili do zmiany ustrojowej na ustrój wzorowany na sowieckim. W wyniku "bitwy o handel" państwo przejęło kontrolę nad obrotem towarami. Szykanami i karami finansowymi zmuszano rzemieślników i przedsiębiorców do przystępowania do spółdzielni lub zaprzestania działalności. Rozwój skupiono na przemyśle ciężkim, z przyczyn politycznych (rywalizacja z Zachodem, zimna wojna) jak i ideologicznych (wzmocnienie klasy robotniczej, propaganda).

W 1950 r. przystąpiono do wykonania tzw. planu sześcioletniego, który w zamierzeniach miał "budować podstawy socjalizmu". W praktyce polegał na znaczących inwestycjach w przemysł, w kopalnie, elektrownie, fabryki i zakłady chemiczne. Narzucano zawyżone normy przedsiębiorcom, zmuszając do coraz większej pracy. Zmuszano, lecz i zachęcano na różne sposoby. Tytuł przodownika pracy był jednym ze sposobów na zmuszenie do pracy robotników (system pożyczony wprost z ZSRR, gdzie tam nazywano ich "stachanowcami”).

W 1952 roku, państwo otrzymało nazwę Polska Rzeczpospolita Ludowa, a jej godłem stał się orzeł biały bez korony na czerwonym 1952 – 1989 – okres Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – PRL Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska.

Polska w latach 1956-1980

Zmiany polityczne, które zaszły po śmierci Stalina w ZSRR i śmierć Bieruta (1956 r.) miały zasadniczy wpływ na sytuację w Polsce i proces jej destalinizacji. PZPR podjęła kroki w celu zlikwidowania dominacji organów bezpieczeństwa w życiu politycznym i państwowym. Podjęto śledztwa wobec winnych łamania prawa oraz działania rehabilitacyjne w stosunku do więzionych działaczy partyjnych. Zaczęto się domagać rewizji procesów politycznych i rehabilitacji działaczy niepodległościowych i akowców. W partii nastąpiły zmiany na kierowniczych stanowiskach. Funkcję pierwszego sekretarza KC PZPR objął Edward Ochab.

Bolesław Bierut (ur. 1892-zm. 1956 r.) był politykiem, działaczem komunistycznym, Prezydentem RP oraz premierem w PRL, współtwórcą Polski Ludowej i przewodniczącym Krajowej Rady Narodowej.

Rządy Gomułki

Obywatele żyli nadal skromnie, a duża część polskich towarów trafiała niemal za darmo do ZSRR. Gomułka nie był w stanie samodzielnie decydować o sprawach państwa, a najważniejsze decyzje dotyczące PRL zapadały w Moskwie.

Władysław Gomułka przyszedł na świat w Białobrzegach (na terenie dzisiejszego Krosna) w 1905 roku. Zmarł w Konstancinie w 1982 roku. Był działaczem komunistycznym, I sekretarzem KC PPR , później I sekretarzem KC PZPR.

Epoka Gierka Pod koniec lat 60

PRL zaczęła wchodzić w coraz głębszy kryzys gospodarczy. Nastąpiły podwyżki cen wielu produktów, co wywołało niechęć społeczeństwa. Edward Gierek postanowił przeprowadzić reformę gospodarki PRL, państwo polskie zaciągnęło ogromne kredyty na zachodzie. Ceny żywności ponownie wzrosły, a ludzie znów zaczęli się buntować. Władze brutalnie tłumiły protesty. Milicja biła i aresztowała strajkujących.

Edward Gierek przyszedł na świat w Porąbce, 6 stycznia 1913 roku. Zmarł w Cieszynie 29 lipca 2001 roku. Był polskim politykiem, działaczem komunistycznym, a co najważniejsze I sekretarzem KC PZPR w latach 1970-1980 oraz członkiem Rady Państwa na przestrzeni lat 1976-1980.

Główne wydarzenia z lat 1956-1980

1956 r. Poznań: 28 czerwca wybuchły strajki i manifestacje robotników Zakładów im. H. Cegielskiego w Poznaniu Protestowano przeciw zmianom norm pracy i zwiększeniu podatku od płac. W wyniku walk zginęły 73 osoby (siły bezpieczeństwa i wojsko użyły 360 czołgów). 1956 r. „polski październik”: W warszawskich zakładach pracy i na wyższych uczelniach domagano się zmian w kierownictwie partii. 19 października zwołane zostało plenum KC PZPR i wybrano na I sekretarza Władysława Gomułkę. Podjęto wiele decyzji, które miały zagwarantować praworządność. Domagano się ograniczenia samowoli i terroru służb bezpieczeństwa. Wypuszczono z więzień i zrehabilitowano wielu działaczy niepodległościowych i akowców. Zwolniono z więzienia kardynała Stefana Wyszyńskiego i zaniechano wojny z Kościołem. Zaniechano także przymusowej kolektywizacji. Zmniejszyła się dominacja radziecka nad Polską. 1968 r. „wydarzenia marcowe”: Po wydaniu zakazu wystawienia dramatu Dziady A. Mickiewicza i usunięciu z uczelni studentów Adama Michnika i Henryka Szlajfera, 8 marca odbył się wiec studentów na Uniwersytecie Warszawskim. Interweniowała milicja, wielu studentów, m.in. Jacek Kuroń, trafiło do więzienia. Rozpoczęły się ataki na działaczy partyjnych pochodzenia żydowskiego (walka z syjonistami), ok. 15 tys. osób pochodzenia żydowskiego zostało zmuszonych do pouszczenia Polski.

1970 r. wydarzenia na Wybrzeżu: W wyniku pogorszenia się sytuacji gospodarczej, zaniedbań w dziedzinie socjalnej, podwyżek cen, w grudniu 1970 r. w wielu miastach na Wybrzeżu wybuchły strajki, zapoczątkowane w Stoczni Gdańskiej. Przeciw strajkującym wysłano wojsko. W starciach zginęło 45 osób, rannych zostało 1165 (wojsko użyło 550 czołgów). Nowym sekretarzem KC PZPR został Edward Gierek. Cofnięto podwyżkę cen, obiecano poprawę warunków socjalnych. 1976 r. wystąpienia robotników w Radomiu i Ursusie: W czerwcu bez konsultacji ze społeczeństwem przeprowadzono podwyżkę cen, co spowodowało wystąpienia robotnicze w Radomiu i Ursusie, nastąpiła fala represji wobec uczestników wystąpień, powstał opozycyjny Komitet Obrony Robotników (KOR), oraz Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO). 1980 r. „polski sierpień”: Błędy w polityce gospodarczej, obniżenie się stopy życiowej Polaków oraz podwyżki cen spowodowały protest społeczeństwa. W sierpniu rozpoczął się strajk w Stoczni Gdańskiej, który objął następnie większość zakładów Trójmiasta. W Gdańsku utworzono Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS), na czele którego stanął Lech Wałęsa. Podobne komitety powstały także w Szczecinie, Jastrzębiu i na Śląsku, prowadzono pertraktacje ze stroną rządową. 30 sierpnia podpisano porozumienia społeczne w Szczecinie, 31 sierpnia w Gdańsku, 3 września w Jastrzębiu. Ustalono realizację 21 postulatów, w tym powstanie niezależnych samorządnych związków zawodowych. We wrześniu nastąpiły zmiany w kierownictwie PZPR. I sekretarzem został Stanisław Kania.

Przeobrażenia gospodarcze w latach 1956-1980

1956-1970 rozwój przemysłu ciężkiego, rozbudowa przemysłu paliw, elektrotechnicznego, środków transportu, chemicznego i energetyki w tym okresie wzrosło wydobycie węgla i gazu ziemnego, rozpoczęto produkcję uniwersalnych obrabiarek i maszyn matematycznych, nastąpił dalszy rozwój przemysłu stoczniowego, uruchomiono kopalnie węgla brunatnego - Turoszów, Konin, siarki - Tarnobrzeg, powstały Mazowieckie Zakłady Rafineryjne i Petrochemiczne w Płocku, Zakłady Azotowe w Puławach, Fabryka Włókien Sztucznych w Toruniu, nie udało się zrealizować w pełni zamierzeń w dziedzinie budownictwa mieszkaniowego

1971-1980 zwiększenie nakładów na inwestycje, tzw. polskie przyspieszenie, dalszy rozwój handlu zagranicznego, unowocześnienie gospodarki, propaganda sukcesu największym osiągnięciem tego okresu było przeprowadzenie reform socjalnych: przedłużono urlopy macierzyńskie, zrównano zasiłki chorobowe, podwyższono emerytury i renty rolnikom, nie wzięto pod uwagę możliwości kraju i objawów recesji gospodarczej w różnych rejonach świata, wysoki wskaźnik na inwestycje osiągany był kosztem zadłużenia się za granicą i zmniejszenia produkcji artykułów przeznaczonych na zaopatrzenie ludności, spadek wartości pieniądza, gorsze zaopatrzenie rynku w artykuły pierwszej potrzeby

Pod koniec lat 70. kryzys gospodarczy stał się już dostrzegalny w całym kraju. Polska była zadłużona na ponad 20 mld. dolarów USA.

PRZEMIANY SPOŁECZNE I GOSPODARCZE W PRL

Linia produkcyjna samochodu osobowego ,,Warszawa’’ w fabryce na Żeraniu

Ustrój polityczny

doprowadził do ujednolicenia społeczeństwa: chłopi i robotnicy odczuli pewien awans społeczny, podnieśli swoją stopę społeczną, natomiast przedwojenne "klasy posiadające" straciły wiele w stosunku do niższych klas społecznych.Państwo gwarantowało wszystkim pracę, darmową opiekę społeczną i naukę. Wielu chłopów ze wsi przeniosło się do murowanych domów z kanalizacją co jeszcze spotęgowało pozytywną opinię społeczeństwa na temat komunizmu.

Błędy w polityce gospodarczej

Błędy w polityce gospodarczej, obniżenie się stopy życiowej Polaków oraz podwyżki cen spowodowały protesty społeczeństwa.W roku 1980 sytuacja gospodarcza pogorszyła się jeszcze bardziej. W okresie PRL ceny większości towarów były ustalane centralnie przez rząd. O tym ile kosztowała kiełbasa w każdym państwowym sklepie na terenie całego kraju decydowali urzędnicy w Warszawie. Produkcja i sprzedaż mięsa oraz wędlin przez osoby prywatne była zabroniona. Decyzje dotyczące najważniejszych podwyżek wymagały decyzji Biura Politycznego KC PZPR. Pierwszego lipca 1980 roku władze partii podjęły decyzję o podwyższeniu cen mięsa i wędlin.

Ustrój polityczny

doprowadził do ujednolicenia społeczeństwa: chłopi i robotnicy odczuli pewien awans społeczny, podnieśli swoją stopę społeczną, natomiast przedwojenne "klasy posiadające" straciły wiele w stosunku do niższych klas społecznych.Państwo gwarantowało wszystkim pracę, darmową opiekę społeczną i naukę. Wielu chłopów ze wsi przeniosło się do murowanych domów z kanalizacją co jeszcze spotęgowało pozytywną opinię społeczeństwa na temat komunizmu.

Błędy w polityce gospodarczej

Błędy w polityce gospodarczej, obniżenie się stopy życiowej Polaków oraz podwyżki cen spowodowały protesty społeczeństwa.W roku 1980 sytuacja gospodarcza pogorszyła się jeszcze bardziej. W okresie PRL ceny większości towarów były ustalane centralnie przez rząd. O tym ile kosztowała kiełbasa w każdym państwowym sklepie na terenie całego kraju decydowali urzędnicy w Warszawie. Produkcja i sprzedaż mięsa oraz wędlin przez osoby prywatne była zabroniona. Decyzje dotyczące najważniejszych podwyżek wymagały decyzji Biura Politycznego KC PZPR. Pierwszego lipca 1980 roku władze partii podjęły decyzję o podwyższeniu cen mięsa i wędlin.

Coś o Solidarnośći

ruch społeczno-polityczny, dla obrony praw pracowniczych, ogólnopolski związek zawodowy powstały VIII-IX 1980 w wyniku ogólnopolskich strajków (główny osierodek: Stocznia Gdańska), który przyjął formę związku zawodowego (Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”, NSZZ „Solidarność”, zarejestrowany 10 XI 1980) Do 1989 również jeden z głównych ośrodków opozycji przeciw rządowi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i komunizmowi. Początkowo duże wpływy polityczne organizacji w III Rzeczypospolitej

Kolejna fala protestów zaczęła się 14 sierpnia w Stoczni Gdańskiej zorganizowana przez Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża. Po raz pierwszy wśród postulatów pojawiają się żądania polityczne

Stan wojenny

wprowadzony 12/13 XII 1981 przez wladze polityczne kraju; 1981-82 uzasadniany wewnętrznym zagrożeniem Polski (załamanie gospodarcze, aktywność przeciwników politycznych, groźba utraty wladzy przez PZPR), obecnie - groźbą interwencji zbrojnej ZSRR, NRD, Czechoslowacji; administrowany przez Wojskową Radę Ocalenia Narodowego. Przewodniczący gen Jaruzelski. Stan wojenny zostal odwolany 22 VII 1983 .

Okrągły stół

Okągły Stół to efekt długo falowego procesu przekształcania sie sytuacji politycznej w Polsce, od "sierpnia" ale i wcześniej, to nie była rewolucja to była koniecznośc następujących po sobie zmian!!

Lech Wałęsa

- symbol polskich przemian dla całego świata Był członkiem stoczniowego komitetu strajkowego w czasie tzw. wydarzeń grudniowych na Wybrzeżu w 1970 r. W latach 1977-80 współtworzył Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża, za co był prześladowany. Od 1980 do 1990 r. był przewodniczącym NSZZ "Solidarność". W czasie stanu wojennego został internowany. Po zwolnieniu kontynuował działalność polityczną i związkową. Przewodniczył stronie solidarnościowej podczas obrad Okrągłego Stołu

Narodziny wolnego związku zawodowego Solidarność były początkiem końca rządów komunistów w Polsce. Walkę z systemem komunistycznym wspierały pastwa zachodnie, szczególnie Stany Zjednoczone. Inne kraje bloku państw socjalistycznych, w którym znajdowała się PRL, także pragnęły wyswobodzenia się spod kontroli Kremla. Rok 1989 jest datą końca komunizmu nie tylko w Polsce, ale i w całej Europie Środkowo - Wschodniej, która należała do bloku państw kontrolowanych przez Związek Radziecki. System komunistyczny w Europie runął, ale na świecie wciąż istnieją państwa komunistyczne jak np. Korea Północna czy Kuba. Tam ideologia Lenina wciąż ma się dobrze. Żaden ustrój nie jest idealny. Każdy ma jakieś wady i zalety, ale z pewnością demokracja jest bardziej doskonała od komunizmu. A komunizm to jeden z najkrwawszych systemów w historii ludzkości.