Motywy

Motyw przemijania. "Vanitas" z języka łacińskiego oznacza marność i jest ściśle związany z motywem przemijania. W sztuce był on bardzo popularnym nurtem. Nie da się ukryć, iż najbardziej zafascynowani byli nim artyści żyjący i tworzący w epoce wieków średnich( od 476 r (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego) do (1453 – upadek cesarstwa bizantyjskiego,) oraz baroku(W Europie – koniec XVI w. do schyłku XVII w./1. połowy XVIII w/ W Polsce lata 30. XVII w. (pierwsze tendencje u schyłku XVI w do lat 30./40., a nawet 60. XVIII w). Borykali się oni na co dzień z problemami natury egzystencjalnej i niejako strachem przed rychło nadchodzącą śmiercią.Przemijają rzeczy doczesne, ziemskie, materialne. Człowiek nigdy nie godził się na przemijanie, zapomnienia, dlatego od najdawniejszych czasów próbował mu zapobiec czy to mumifikując zwłoki, czy pozostawiając po sobie wybitne dzieła.Jednak zmiana nie zawsze musi kojarzyć się źle.

Motywy przemijania pojawiają się w takich działach jak :

"Biblia"

Słowa Boga są tutaj kwintesencją motywu przemijania. Mówi on do Adama i Ewy, po fakcie popełniania przez nich grzechu pierworodnego - "prochem jesteś i w proch się obrócisz".Podkreślając , jak kruche i ulotne jest ludzkie życie. Przemijanie i marność ludzkiego losu pojawiają się również w Księdze Koheleta, który uważa, że dobra doczesne są niczym, a człowiek nigdy nie zgłębi sensu istnienia. jedynie wiara i ufność wobec Boga, mogą mu pozwolić żyć godnie.

"O żywocie ludzkim"

Jan Kochanowski.w swojej fraszce mówi o życiu ludzkim zgodnie ze stoicką filozofią. Wszystkie rzeczy materialne nie są ważne, ponieważ przeminą. Na świecie nie ma nic pewnego, a Fortuna śmieje się z ludzi zabiegających o dobra doczesne:Czło­wiek sku­pia się na rze­czach do­cze­snych, któ­re są nie­trwa­łe i nie­zna­czą­ce z per­spek­ty­wy wszech­świa­ta. Ko­cha­now­ski okre­śla jako bła­host­kę na­wet cno­tę, któ­ra była naj­waż­niej­szą war­to­ścią w jego świa­to­po­glą­dzie.Pod­miot li­rycz­ny sta­wia się na miej­scu mę­dr­ca, fi­lo­zo­fia, do­sko­na­le zna­ją­ce­go ży­cie, ma­ją­ce­go wie­le war­to­ścio­wych re­flek­sji. Jest to cha­rak­te­ry­stycz­ne dla utwo­rów o cha­rak­te­rze re­flek­syj­no-fi­lo­zo­ficz­nym. Mimo, że zna re­alia eg­zy­sten­cji czło­wie­ka, nie uwa­ża się za lep­sze­go od czy­tel­ni­ka, iden­ty­fi­ku­je się ze wszyst­ki­mi ludź­mi, któ­rzy nie­uchron­nie prze­mi­ną

"Pan Tadeusz"

Adam Mickiewicz na emigracji wraca pamięcią do ”kraju lat dziecinnych”, który już przeminął. Pragnie uciec od rzeczywistości do krainy swego dzieciństwa. Idealizuje ją, podkreślając równocześnie, że już jej nie ma (np.pisząc o „ostatnim zajeździe na Litwie”).(dworek w Soplicowie jest reliktem przeszłości, obrazem odchodzącej w niepamięć kultury szlacheckiej) pokazuja jego tęskonte za nimi.Ideazlizuje te czase jednocześnie mówiąc nam ze te czasy mineły i juz nie powrócą. Poeta podkreślajac żeczy zwykłe wywyzsza jego czasy pokazując ze wszystko tam jest ostatnie, ostatni zjaz czy podkomorzy co tak poloneza wodzi. Wszystkie te zeczy staja się symbolem tak jak jak dworek w Soplicowie jest symbolem odchodzącej w niepamięc kultury szlacheckiej. Mickiewicz pragnie bysmy czytaja jego dzieło mogli zobaczyc świat jego dzieciństwa.Soplicowo staje się w oczach poety reprezentantem dawności, swojskości, a nade wszystko polskości.

„Faust"

J.W. Geothe. Słynny cytat tej książki mówi - "chwilo trwaj, jesteś taka piękna”. Mamy tutaj ukazaną próbę zatrzymania czasu, która jak wiadomo jest niemożliwa. Życie doktora Fausta było wyścigiem z nieubłagalnym czasem dążenia do nieśmiertelności, do zapanowania nad czasem i poznania niedostępnych umysłem ludzkim tajemnic życia i śmierci – zagadki istnienia. Faust świadomy swej przegranej, pełen pragnienia zdobywania dalszej wiedzy, decyduje się zawrzeć pakt z Mefistofelesem. W ten sposób odzyskał młodość w zamian za duszę. Ostatnie słowa Fausta: "Chwilo trwaj! Jesteś tak piękna". Zamykają życie uczonego. Mają one wymiar uniwersalny, ponieważ odzwierciedlają pragnienie każdego człowieka: utrwalenia na zawsze i zatrzymanie w czasie tego, co w życiu piękne i wyjątkowe

"Pan Tadeusz"

Adam Mickiewicz na emigracji wraca pamięcią do ”kraju lat dziecinnych”, który już przeminął. Pragnie uciec od rzeczywistości do krainy swego dzieciństwa. Idealizuje ją, podkreślając równocześnie, że już jej nie ma (np.pisząc o „ostatnim zajeździe na Litwie”).(dworek w Soplicowie jest reliktem przeszłości, obrazem odchodzącej w niepamięć kultury szlacheckiej) pokazuja jego tęskonte za nimi.Ideazlizuje te czase jednocześnie mówiąc nam ze te czasy mineły i juz nie powrócą. Poeta podkreślajac żeczy zwykłe wywyzsza jego czasy pokazując ze wszystko tam jest ostatnie, ostatni zjaz czy podkomorzy co tak poloneza wodzi. Wszystkie te zeczy staja się symbolem tak jak jak dworek w Soplicowie jest symbolem odchodzącej w niepamięc kultury szlacheckiej. Mickiewicz pragnie bysmy czytaja jego dzieło mogli zobaczyc świat jego dzieciństwa.Soplicowo staje się w oczach poety reprezentantem dawności, swojskości, a nade wszystko polskości.

„Faust"

J.W. Geothe. Słynny cytat tej książki mówi - "chwilo trwaj, jesteś taka piękna”. Mamy tutaj ukazaną próbę zatrzymania czasu, która jak wiadomo jest niemożliwa. Życie doktora Fausta było wyścigiem z nieubłagalnym czasem dążenia do nieśmiertelności, do zapanowania nad czasem i poznania niedostępnych umysłem ludzkim tajemnic życia i śmierci – zagadki istnienia. Faust świadomy swej przegranej, pełen pragnienia zdobywania dalszej wiedzy, decyduje się zawrzeć pakt z Mefistofelesem. W ten sposób odzyskał młodość w zamian za duszę. Ostatnie słowa Fausta: "Chwilo trwaj! Jesteś tak piękna". Zamykają życie uczonego. Mają one wymiar uniwersalny, ponieważ odzwierciedlają pragnienie każdego człowieka: utrwalenia na zawsze i zatrzymanie w czasie tego, co w życiu piękne i wyjątkowe

"Hamlet"

William Shakespeare pisze o problemie nieuchronności nadejścia końca życia ludzkiego. Najlepiej widoczny jest on w rozmowie księcia z Klaudiuszem,Fragment ten uwidacznia myśli Hamleta dotyczące śmierci, którą bohater postrzegał jako ostatni cykl w tak zwanym „kręgu życia”. Zagadnienie kresu bytu ludzkiego ukazane zostało przez Szekspira z wielu perspektyw i w wielu aspektach. Opętany ideą śmierci Hamlet styka się z jej wymiarem spirytualnym, poprzez rozmowę z Duchem oraz namacalnym dowodem jej siły, czaszką Yoryka. Tytułowy bohater odnajduje w owej idei odpowiedź na dręczące go pytania. Przemijanie wyrażone jest w dramacie właśnie dzięki symbolicznej czaszce błazna. Odnaleziona na cmentarzu pozostałość po człowieku, który rozbawiał cały dwór, zmusiła Hamleta do rozmyślań na temat kruchości ludzkiego życia. Doszedł do wniosku, iż każdy kiedyś umrze, a wtedy jego ciało trafi do ziemi. Nieważne czy za życia ktoś był wielkim władcą, czy zwykłym błaznem, wszyscy skończą tak samo.

Motyw nadzieii w literaturze

Text/Image

Czym właściwie jest nadzieja? Dla starożytnych Greków oznaczała oczekiwanie. Dla innych jest pobożnym życzeniem, aby wszystko stało się tak jak chcemy. Nadzieja jest nieodzownym elementem ludzkiej egzystencji, który pozwala przejść przez trudne momenty życia lub motywować do podjęcia działań w celu spełnienia się marzeń.Szczególnie potrzebna w okresie niełatwych doświadczeń osobistych czy historycznych.

Motywy nadzieii pojawiają się w takich działach jak:

"Księga Hioba"

Motyw nadziei pomagającej przezwyciężyć trudności widać w życiu Hioba. Hiob staje się przedmiotem zakładu między Bogiem a szatanem. Jest człowiekiem zamożnym, głęboko wierzącym w Boga. Pan pozwolił, aby zabrano mu cały majątek, a także pozbawiono licznej rodziny. Dodatkowo Hiob został dotknięty trądem. Nie złamało to jednak wiary w Boga, pokłonił się mu i oddał cześć. Jego przyjaciele powtarzali, że wszystko, co go spotkało, jest karą za grzechy. On sam pokładał nadzieję w Bożym planie, który przygotował dla niego Stwórca. Zawierzył, że nie cierpi bezsensownie, a Bóg wyjawi mu tajemnicę tego cierpienia. Nadzieja, którą razem z wiarą i bezgraniczną miłością posiadał Hiob, pozwoliła mu przezwyciężyć trudności losu.

"Ku Muzom" pieśń xxvi

Pod­miot li­rycz­ny, utoż­sa­mia­ny z au­to­rem, zwraca się do muz. Było to dzie­więć có­rek Zeu­sa, któ­re opie­ko­wa­ły się róż­ny­mi sztu­ka­mi i na­uka­miPod­miot li­rycz­ny okre­śla sie­bie jako czło­wie­ka skrom­ne­go, któ­re­mu ni­g­dy nie za­le­ża­ło na bo­gac­twie i po­chleb­stwach. Na pierw­szym miej­scu za­wsze sta­wiał cnotę, do któ­rej dą­żył przez całe swo­je ży­cie.Pod­miot li­rycz­ny okre­śla sie­bie jako czło­wie­ka skrom­ne­go, któ­re­mu ni­g­dy nie za­le­ża­ło na bo­gac­twie i po­chleb­stwach. Na pierw­szym miej­scu za­wsze sta­wiał cnotę, do któ­rej dą­żył przez całe swo­je ży­cie.Ze wzglę­du na swo­je przy­mio­ty, pod­miot li­rycz­ny ma na­dzie­ję na przy­chyl­ność ze stro­ny muz. Chce tyl­ko, aby jego twór­czość zo­sta­ła za­pa­mię­ta­na po śmier­ci. Jest to na­wią­za­nie do horacjańskiego motywu exegi monumentum (wy­bu­do­wa­łem so­bie po­mnik). Po­eta jest śmier­tel­ny, ale jego dzie­ła mogą żyć wiecz­nie i być czy­ta­ne przez ko­lej­ne po­ko­le­nia. Twór­czość jest naj­do­sko­nal­szym po­mni­kiem dla ar­ty­sty, trwal­szym niż ka­mien­ne po­do­bi­zny.Ze wzglę­du na swo­je przy­mio­ty, pod­miot li­rycz­ny ma na­dzie­ję na przy­chyl­ność ze stro­ny muz. Chce tyl­ko, aby jego twór­czość zo­sta­ła za­pa­mię­ta­na po śmier­ci. Jest to na­wią­za­nie do horacjańskiego motywu exegi monumentum (wy­bu­do­wa­łem so­bie po­mnik). Po­eta jest śmier­tel­ny, ale jego dzie­ła mogą żyć wiecz­nie i być czy­ta­ne przez ko­lej­ne po­ko­le­nia. Twór­czość jest naj­do­sko­nal­szym po­mni­kiem dla ar­ty­sty, trwal­szym niż ka­mien­ne po­do­bi­zny.Nie­śmier­tel­ność po­ezji wią­że się z sen­ten­cją non omnis moriar (nie wszystek umrę). Ar­ty­sta wciąż żyje, do­pó­ki jego utwo­ry nie zo­sta­ły za­po­mnia­ne. Ta­lent za­pew­nia czło­wie­ko­wi nie­śmier­tel­ność, po­nie­waż umie­ra tyl­ko jego cia­ło.Nie­śmier­tel­ność po­ezji wią­że się z sen­ten­cją non omnis moriar (nie wszystek umrę). Ar­ty­sta wciąż żyje, do­pó­ki jego utwo­ry nie zo­sta­ły za­po­mnia­ne. Ta­lent za­pew­nia czło­wie­ko­wi nie­śmier­tel­ność, po­nie­waż umie­ra tyl­ko jego cia­ło.Frasz­ka ma więc for­mę po­etyc­kie­go te­sta­men­tu, po­zo­sta­wia­ne­go mu­zom.Frasz­ka ma więc for­mę po­etyc­kie­go te­sta­men­tu, po­zo­sta­wia­ne­go mu­zom.

"Lalka"

Bolesław Prus pisze że Nadzieja może prowadzić także do klęski, czego przykładem jest Stanisław Wokulski ktory ma nadzieję , że Izabela, w której jest zakochany, odwzajemni jego uczucia. Łęcka jest arystokratką, która odrzuca zaloty wszystkich mężczyzn i odmawia zamążpójścia. Wokulski jest kupcem, dorobkiewiczem fortuny, chce zaimponować wybrance serca, dlatego m.in. wykupuje srebra oraz kamienicę, gdy jej rodzina jest na skraju bankructwa. Dla Izabeli stacza zwycięski pojedynek z Hrabią Krzeszowskim, a także spełnia każdą jej zachciankę. Izabela na początku jest oburzona jego zalotami. Potem spędza dużo czasu z Wokulskim w Zasławiu, gdzie mężczyzna postanawia wyznać swoje uczucia względem niej. Brak jednoznacznej odpowiedzi Stanisław odbiera jako nadzieję na wzajemność jego uczuć. Niestety słysząc rozmowę Izabeli i Starskiego, flirtujących w pociągu, Wokulski załamuje się. Traci wszelką nadzieję na odwzajemnienie jego uczuć. Nie ma już celu w życiu, ponieważ wszystko, co robił, czynił z myślą o wybrance serca. Próbował odebrać sobie życie.

"Ludzie bezdomni" Stefan Żeromski

Nadzieja, że można naprawić świat i przezwyciężyć zło, pojawia się również pozytywizmu, ale tutaj jej wymiar jest bardziej realny – wyrazem tego są hasła pracy u podstaw i pracy organicznej. Doktor Judym pragnie naprawić świat i pomóc biednym, czuje się odpowiedzialny za ich sytuację społeczną. Sam w młodości doświadczył upokorzeń i biedy i chce tę sytuację zmienić. Dla pracy społecznej rezygnuje z miłości do Joasi. Jego działania napotykają jednak opór, ale bohater nie poddaje się. W pojedynkę próbuje naprawiać świat, a jego determinacja rośnie w miarę, jak decyzja o poświeceniu się pracy społecznej staje się bardziej świadoma i dojrzała.pozytywizmu, ale tutaj jej wymiar jest bardziej realny – wyrazem tego są hasła pracy u podstaw i pracy organicznej. Doktor Judym (Stefan Żeromski, Ludzie bezdomni) pragnie naprawić świat i pomóc biednym, czuje się odpowiedzialny za ich sytuację społeczną. Sam w młodości doświadczył upokorzeń i biedy i chce tę sytuację zmienić. Dla pracy społecznej rezygnuje z miłości do Joasi. Jego działania napotykają jednak opór, ale bohater nie poddaje się. W pojedynkę próbuje naprawiać świat, a jego determinacja rośnie w miarę, jak decyzja o poświeceniu się pracy społecznej staje się bardziej świadoma i dojrzała.

"Dziady cz III"

Adam Mickiewicz pisał o Nadzieii na stworzenie lepszego świata i pokonanie zła To odwieczne pragnienie ludzkości, by na ziemi zapanowało dobro i miłość. Jego symbolem jest Prometeusz, który wykradł bogom ogień, aby przekazać go ludziom. Prometejski bunt Konrada z Dziadów wynika z jego wiary we własną moc, ale też z nadziei, że może on stworzyć lepszy świat, w którym nie będzie cierpienia ani bólu. Postawa księdza Piotra z Dziadów jest wyrazem jego nadziei w sens cierpienia i ofiary. Tak jak męka Chrystusa była celowa, tak ofiara życia złożona dla ojczyzny ma sens (mesjanizm). Martyrologia narodu polskiego jest zaplanowana, tak jak i śmierć Chrystusa, a jej efektem będzie zmartwychwstanie narodu. Nadzieja na odrodzenie państwa uświęcała też walkę i nadawała jej sens.Nadzieja na stworzenie lepszego świata i pokonanie zła To odwieczne pragnienie ludzkości, by na ziemi zapanowało dobro i miłość. Jego symbolem jest Prometeusz, który wykradł bogom ogień, aby przekazać go ludziom. Prometejski bunt Konrada z Dziadów wynika z jego wiary we własną moc, ale też z nadziei, że może on stworzyć lepszy świat, w którym nie będzie cierpienia ani bólu. Postawa księdza Piotra z Dziadów jest wyrazem jego nadziei w sens cierpienia i ofiary. Tak jak męka Chrystusa była celowa, tak ofiara życia złożona dla ojczyzny ma sens (mesjanizm). Martyrologia narodu polskiego jest zaplanowana, tak jak i śmierć Chrystusa, a jej efektem będzie zmartwychwstanie narodu. Nadzieja na odrodzenie państwa uświęcała też walkę i nadawała jej sens.

Dziękuję za uwagę.

Zuzanna Rojek