Szkoła demokratyczna

Szkoła demokratyczna

Prezentację przygotowały:Małgorzata Cioch Hanna Bielas Mariola Bożek

Czym jest szkoła demokratyczna?

Szkoła demokratyczna to model nauczania, który odzwierciedla zasady działania społeczeństwa demokratycznego w edukacji. W praktyce oznacza to, że uczniowie decydują kiedy, jak i czego się uczą, a zatem biorą odpowiedzialność za cały proces. Ideą edukacji demokratycznej jest brak przymusu oraz indywidualizm.

Edukacja Demokratyczna

Edukacja demokratyczna pozwala na eksperymentowanie, odchodzi od sztywnych ram, w których uczeń musi zrealizować narzucony mu program. Opiera się na idei mówiącej, że nauka jest prawem, a nie obowiązkiem człowieka. Inną rolę pełni również nauczyciel. Po pierwsze, nie narzuca on swojego punktu widzenia. W zależności od zasad panujących w danej placówce demokratycznej może on wystawiać oceny lub nie. W części szkół rezygnuje się jednak z systemu ocen, kar i nagród. Rolą nauczyciela jest pomaganie uczniom w tym, czego sami nie potrafią zrobić.

Szkoła tradycyjna a szkoła demokratyczna

Wydaje się, że kluczowym wyróżnikiem szkół określających się jako demokratyczne jest to, że głos dziecka waży w nich tyle samo, ile głos dorosłego. W typowym układzie relacji szkolnych widoczna jest hierarchia. Powstaje wyraźny podział na sprawy dorosłych, profesjonalnie zarządzane przez nauczycieli we współpracy z rodzicami oraz odrębne sprawy dzieci. Nauczyciele stanowić mają spójną grupę wychowawców, a dzieci sprawną grupę osób poddawanych procesowi kształcenia. W szkole demokratycznej ten schemat jest przełamany, a zdanie dziecka ma być z założenia tak samo ważne, jak zdanie dorosłego. Wszyscy uczestnicy społeczności szkolnej, bez względu na płeć, wiek czy rodzaj wykonywanej pracy, mają brać udział w tworzeniu prawa, które ustanawia zgromadzenie szkolne. Zgromadzenie szkolne powołuje komitety, które są odpowiedzialne za podejmowanie decyzji dotyczących bieżących spraw.

RÓŻNICE MIĘDZY SZKOŁĄ TRADYCyJnĄ A SZKOŁĄ DEMOKRATYCZNĄ

Pierwsza szkoła demokratyczna

Pierwszą szkołą demokratyczną jest Summerhill. Została założona w 1921 roku przez Alexandra Sutherlanda Neilla w brytyjskim hrabstwie Suffolk.

Początki szkoły Summerhill

• Utworzona została w czasach, kiedy prawa jednostki były mniej szanowane niż obecnie. W większości domów dzieci bito, a podstawowym narzędziem wychowawczym była surowa dyscyplina.

• Założenia, na których oparty jest system Summerhill – wolność i samorządność oraz prawo do decydowania dzieci o sobie – sprawiły, że szkoła zmagała się przez ponad osiemdziesiąt lat z presją środowiska.

• Dziś Summerhill jest sprawnie prosperującą społecznością demokratyczną, a jej przykład pokazuje, że gdy pozwoli się dzieciom być sobą, stają się one pewne siebie, tolerancyjne i liczące się z innymi. Summerhill jest najbardziej znaną placówką na świecie, która wywarła wpływ na praktykę edukacyjną w wielu szkołach i uniwersytetach. Ruch edukacji demokratycznej przeżywa obecnie międzynarodowy rozkwit. Wiele szkół tworzonych jest na podstawie filozofii Neilla, a także dzięki inspiracjom jego książkami.

Szkoła summerhill

Główny cel- przygotowanie uczniów do życia w wolności i sprawiedliwości

Przeznaczona dla dzieci stwarzających trudności wychowawcze.

Wg jej twórcy A. Neilla to szkoła powinna przystosować się do uczniów, a nie na odwrót.

Praca szkoły oparta na partnerstwie i zaufaniu pomiędzy nauczycielami- wychowawcami, a uczniami (bardzo ważną rolę odgrywa samowychowanie).

Zadania do podjęcia na dany tydzień ustalają wspólnie /w trakcie spotkań, decyzje zapadają poprzez głosowanie/ nauczyciele i uczniowie oraz szkolny personel niepedagogiczny.

Brak ocen oraz jakichkolwiek form rywalizacji, jak też obowiązku uczestnictwa w zajęciach lekcyjnych- szkoła bezstresowa.

Społeczność Summerhill

Summerhill jest społecznością liczącą około stu osób. Większość to dzieci w wieku pomiędzy 5 a 18 rokiem życia. Resztę stanowią nauczyciele, opiekunowie i pracownicy. Szkoła mieści się w dużym wiktoriańskim domu, do którego przynależy rozległy teren. Summerhill oddalona jest o dwie mile od wschodniego brzegu Suffolk. Większość dzieci w czasie semestru mieszka w internacie, pozostali uczniowie przychodzą na lekcje. Zazwyczaj, kiedy Ci młodsi uczniowie dorastają, wolą spać w szkole. Summerhill jest placówką koedukacyjną i cieszy się z różnorodności uczniów z całego świata.

Społeczność szkolna Summerhill

• Summerhill jest społecznością radosną i troskliwą, która zdaje sobie sprawę z tego, jak ważne jest wyrażanie emocji i uczenie się poprzez uczucia. Pomiędzy jej członkami panuje szczerość i otwartość. Pracownicy nie używają autorytetu dorosłych, nie narzucają własnych wartości i nie rozwiązują problemów dzieci. Wszelkie kwestie sporne rozstrzygane są przez poszczególne osoby z pomocą przyjaciół, rzeczników praw obywatelskich lub całej społeczności podczas spotkań.

• Szkoła ma program pomocy potrzebującym. W Summerhill wyznacza się także osobę do kontaktów zagranicznych oraz komitet uczniów, którzy regularnie biorą udział w konferencjach, programach dotyczących praw dziecka, warsztatach w szkołach i na uniwersytetach. Szkoła stara się także umożliwić jak największej ilości osób odwiedzenie Summerhill i zobaczenie wyjątkowego systemu w praktyce.

• Nauczyciele, starsze i młodsze dzieci funkcjonują na tych samych prawach, co niezwykle korzystnie odbija się na ich wzajemnych relacjach. Hierarchia, choćby przyjazna i nieformalna, nie wykształci nigdy takiej swobody i bliskości, jaka łączy równoprawnych członków społeczności.

Ciekawostka

Buntownicze dzieci to zazwyczaj uczniowie, którzy trafili do Summerhill z konwencjonalnych szkół. W ten sposób odreagowują konieczność podporządkowania się autorytarnej strukturze, z której przyszli, ponieważ kiedy w niej tkwili, żaden bunt nie był możliwy. Praktyka edukacji demokratycznej pokazuje, że po pewnym czasie ludzie ci uspokajają się i zaczynają korzystać z wolności, jaką daje Summerhill.

Gdzie powstają szkoły demokratyczne?

W ostatnich 10 latach najwięcej takich szkół powstało w Niemczech, Japonii, USA i Izraelu i ich liczba stale rośnie, także w innych krajach. Oczywiście każda z tych placówek ma swą specyfikę, nieco odmienny sposób działania, który wynika głównie z lokalnej kultury, ale łączy je wspólna cecha– wszystkie traktują dzieci jako równoprawnych członków szkolnej społeczności. Obecnie również w Polsce rozpoczynają działalność szkoły demokratyczne: pierwsza w naszym kraju Społeczna Szkoła Demokratyczna w Poznaniu (Trampolina), w Łodzi, dwie w Warszawie oraz w podwarszawskim Świętochowie.

funkcjonowanie szkoły demokratycznej

• Podstawową zasadą działalności szkół demokratycznych jest oczywiście demokracja. Każdy, kto jest związany ze szkołą- czy to uczeń, czy pracownik- dysponuje jednym głosem, bierze udział w życiu szkoły i ma prawo do decydowania o tym, co się w niej będzie działo, przy czym nie ma znaczenia, czy chodzi o szkolny budżet, czy zapach mydła w toalecie.
• W niektórych szkołach demokratycznych uczniowie mogą również sami decydować, czego i w jaki sposób będą się uczyć (tzw. swoboda nauki). Dzieci, same o sobie decydując, uczą się nie dla ocen- których w szkołach demokratycznych z reguły nikt nie stawia- lecz dla siebie, a do nauki popędza je drzemiąca w każdym dziecku ciekawość świata i chęć robienia tego, co je pasjonuje.

Nauczyciele w szkołach demokratycznych

• W wielu szkołach demokratycznych nie funkcjonuje pojęcie nauczyciela, jakiego znamy ze szkół tradycyjnych- zarówno dyrekcja, jak i osoby zatrudnione do nauczania czy pracownicy obsługi nazywani są po prostu "pracownikami".
• Uczeń, który potrzebuje pomocy w zrozumieniu jakiegoś zagadnienia, zawsze może zwrócić się z pytaniem do pracownika, ten natomiast (w większości szkół tego typu) nie może mu się narzucać ani proponować uczestnictwa w żadnych zajęciach.

Umiejętności ucznia w szkole demokratycznej

• To, co często dziwi osoby nie znające wcześniej idei szkół demokratycznych takich jak szkoły Sudbury, jest również fakt, że uczniowie mogą sami decydować, kiedy przyswoją konkretne i tak wydawałoby się niezbędne umiejętności, jak czytanie, liczenie czy pisanie- jedne dzieci mogą uczyć się ich w wieku sześciu lat, inne natomiast nawet dwa, trzy lata później: wtedy, kiedy będą czuły, że są na to gotowe.
• Choć w wielu szkołach demokratycznych nie ma tradycyjnych nauczycieli, w wielu takich placówkach regularnie odbywają się zebrania, w których uczestniczą nie tylko dorośli, ale również dzieci. W trakcie zebrań zapadają ważne dla szkoły decyzje, które wspólnie podejmują uczniowie i pracownicy (każdy z nich ma jeden, równorzędny głos).

UMIEJĘTNOŚCI UCZNIA W SZKOLE DEMOKRATYCZNEJ

• W szkołach demokratycznych funkcjonują również inne struktury, na przykład komisje (podobnie, jak w parlamencie), które zajmują się konkretnymi zagadnieniami (np. pracą biblioteki czy sposobem funkcjonowania pracowni biologicznej) w każdej z takich komisji zasiadać może dowolny uczeń lub pracownik. O kwestii istotnej dla szkoły takiej jak na przykład wysokość czesnego decydują natomiast wspólnie uczniowie, pracownicy oraz rodzice.

Program nauczania w szkołach demokratycznych

• Tym, co odróżnia szkoły demokratyczne od tradycyjnych, jest brak ściśle określonej oferty edukacyjnej. W niektórych szkołach nie ma ustalonego planu lekcji, niekiedy nie ma również podręczników. Podstawa programowa musi być realizowana, jednak każdy z uczniów zalicza ją nie przy tablicy, lecz w formie egzaminu na koniec roku.
• W wielu szkołach tego typu przedmioty takie jak biologia, polski, czy matematyka prowadzone są w formie warsztatów, a nie klasycznych lekcji. Uczniowie mogą sami wybrać, czy w danym momencie chcą zgłębiać tajniki genetyki, czy bardziej pociąga ich astronomia, albo doświadczenia chemiczne i zajmować się tym tematem tak długo, jak chcą.

PROGRAM NAUCZANIA W SZKOŁACH DEMOKRATYCZNYCH

• Mogą też na swoje wyraźne życzenie uczestniczyć w kursie na dany temat zorganizowanym przez któregoś z pracowników i zrezygnować z niego wówczas gdy uznają, że wiedzą już wszystko, czego chcieli się nauczyć. To, jak podkreślają zwolennicy tego typu szkół, pozwala wielu uczniom wyspecjalizować się w konkretnej dziedzinie nauki już w bardzo młodym wieku.
• W szkołach demokratycznych nie ma zwykle podziału na klasy i grupy wiekowe: każdy może uczyć się z rówieśnikami lub z uczniami młodszymi albo dużo starszymi.

Co budzi wątpliwości?

• Najwięcej wątpliwości budzi zazwyczaj sposób nauki w szkołach demokratycznych, także tych polskich. Aby go zaakceptować należy na początku zrozumieć różnicę pomiędzy procesem nauczania realizowanym w tradycyjnych placówkach oświatowych, a procesem uczenia się w szkołach demokratycznych. Jak wiadomo z psychologii, uczenie się, to naturalny proces w rozwoju człowieka. Dziecko od narodzin uczy się: siedzieć, raczkować, chodzić, mówić, chwytać i manipulować przedmiotami itd. By zdobyć te umiejętności nie potrzebuje narzuconego programu ani oceniania.

Co budzi wątpliwości?

• Znaczna część nauki w szkole demokratycznej jest realizowana poza tradycyjnymi lekcjami, które również są dostępne dla chętnych dzieci. Jest to nauka przez działanie, uczestniczenie lub doświadczanie, a drogą do osiągania najlepszych efektów edukacyjnych jest indywidualne podejście do potencjału, możliwości, zainteresowań i pasji każdego ucznia. Solidna diagnoza pozwala od początku dostosować tempo i sposób nauki do problemów rozwojowych i dysfunkcji młodego człowieka, a o uczeniu się pod przymusem nie ma tu mowy.
• W „zwykłych” szkołach, do których uczęszczała większość z nas, uczeń musi dopasować się do odgórnych wymogów- zakresu przedmiotów, trwających 45 minut lekcji, wykonywania narzucanych przez nauczycieli poleceń.

Zalety szkoły demokratycznej

1. W szkołach demokratycznych nie ma przymusu ani presji, dzięki czemu uczniowie chętnie zdobywają wiedzę.
2. Nie ma ocen, nikt nie musi powtarzać roku nie ma więc powodu do stresu czy konieczności uczęszczania na korepetycje.
3. Żaden uczeń nie musi też szukać wiedzy poza szkołą, gdyż placówki te jak większość szkół prywatnych mają świetnie wyposażone pracownie, a w razie zainteresowania danym tematem są w stanie szybko znaleźć specjalistów, którzy pomogą dzieciom go zgłębić.
4. Uczniowie szkół demokratycznych zdobywają również szereg niezbędnych umiejętności: szybko stają się samodzielni, uczą się wyznaczać cele i ustalać priorytety, brać odpowiedzialność za decyzje, które podejmują, same wpływać na swój rozwój, umieć analizować swoje mocne i słabe strony.
5. Potrafią też łatwo odnaleźć się w niemal każdej sytuacji i jasno wyrażać swoje zdanie, szanując przy tym opinie innych osób. Słowem: już w szkole nabywają umiejętności, które przeciętny uczeń tradycyjnej szkoły zdobywa dopiero w szkole średniej lub nawet na studiach.

Wady szkoły demokratycznej

1. Uczęszczanie do szkoły demokratycznej wiąże się z wysokimi kosztami, gdyż trzeba płacić za edukację każdego miesiąca. 2. Dziecko zapisane do szkoły demokratycznej, powinno kontynuować naukę również w liceum, ponieważ jeśli zmieni szkołę, będzie trudno mu przestawić się na zasady panujące w placówce tradycyjnej.

Wokół demokratycznej edukacji narosło wiele przekłamań. Przyzwyczajeni do systemu szkolnego z jego sztywnymi ramami i narzuconą z góry hierarchią, nie potrafimy sobie wyobrazić, że zdobywanie wiedzy i umiejętności może wyglądać zupełnie inaczej, a przy tym być co najmniej tak samo skuteczne. Oto garść faktów i najpopularniejsze mity, które postaramy się rozwiać.

W szkole demokratycznej dziecko robi co chce

FAKT, ale MITEM jest, że dziecko, które nie bierze udziału w proponowanych mu zajęciach, nic nie robi. Jednym z założeń szkoły demokratycznej jest wzajemny szacunek. Dzieciom proponuje się oczywiście pewne zajęcia, ale nie przymusza do uczestnictwa w nich. Jeśli mają one ochotę na zabawę– bawią się. Przez edukatorów demokratycznych zabawa także jest traktowana jako rodzaj nauki. Dzieci są z natury ciekawe. Bawiąc się, dokonują pewnych obserwacji– fizycznych, chemicznych, biologicznych. Zaczynają pytać. Uzyskując odpowiedzi– uczą się.

Edukacja demokratyczna jest w Polsce nielegalna

MIT. Edukacja demokratyczna jest w świetle polskiego prawa jedną z form edukacji domowej. Szkoła demokratyczna jest to pewna dobrowolnie zebrana społeczność, która się razem uczy. Każde dziecko w kraju objęte jest zarówno obowiązkiem szkolnym, jak i obowiązkiem nauki. Dlatego uczniowie szkół demokratycznych muszą być przypisani do którejś z placówek działających na prawach szkół publicznych. Po każdym etapie kształcenia zdają egzaminy. Większość szkół demokratycznych pomaga uczniom w formalnościach związanych z przeniesieniem się do edukacji domowej i przypisaniem do odpowiedniej szkoły publicznej lub niepublicznej.

Szkoła demokratyczna jest dobra tylko dla najmłodszych

MIT. W ramach szkoły demokratycznej uczyć można się od przedszkola aż do matury. Aczkolwiek równie dobrze można ukończyć w niej pewien etap nauki i następnie przenieść się do szkoły innego typu. Można także oczywiście przejść z ramowej placówki do demokratycznej. Wszystko zależy od zamysłu, zgodnie z którym prowadzona jest szkoła oraz oczywiście od samego ucznia.

W szkole demokratycznej nie ma prawdziwych nauczycieli, ani ocen

MIT i MIT, a czasem FAKT. Ile szkół demokratycznych, tyle zasad ich prowadzenia. Ponieważ w większości przypadków tego typu edukację swoich dzieci inicjują sami rodzice, to oni (wraz z dziećmi) podejmą decyzję o tym, kto będzie nauczał. W wielu wypadkach towarzyszami rozwoju dzieci są nauczyciele z przygotowaniem pedagogicznym, których społeczność szkolna zatrudnia, jednak niekoniecznie. Podobnie jest z ocenami– jeśli wspólnota stwierdzi, że należy wprowadzić jakiś system ocen, będą oceny. Jeśli nie– ocen nie będzie. Faktem jest, że w polskich szkołach tego typu ocen raczej nie ma. Pojawiają się one jedynie na świadectwie uzyskanym po egzaminach.

Dzieci po szkole demokratycznej są gorzej przygotowane do studiów i pracy

MIT. Prawdą jest, że po ukończeniu szkoły demokratycznej młody człowiek niekoniecznie będzie miał od góry do dołu same piątki z każdego przedmiotu.... Ale przecież chyba nie o to w życiu chodzi, prawda? Chodzi o to, by odkryć swoje prawdziwe talenty i by móc realizować poprzez pracę własne pasje. A temu sprzyja edukacja demokratyczna. Absolwenci tego rodzaju szkół z reguły dobrze znają swoje mocniejsze i słabsze strony. Są również świadomi tego co lubią, a czego nie i kierują się tą wiedzą wybierając studia i zawody.

Szkoła demokratyczna nie jest dla każdego

MIT. Do szkoły demokratycznej chodzić może każde dziecko, ponieważ każde dziecko jest w stanie „dopasować się” do panujących w niej zasad, ale przede wszystkim– każde z dzieci należących do wspólnoty szkolnej ma wpływ na kształtowanie owych zasad. Przykładowo– dzieci przechodzące z klasycznego systemu edukacji, z początku zwykle nie są chętne do zdobywania wiedzy, najchętniej po prostu się bawią. Może to być w pierwszym odruchu interpretowane jako niedostosowanie, ale jest po prostu formą odpoczynku od sytuacji przymusowego uczenia się. Po krótszym, lub nieco dłuższym czasie następuje przyzwyczajenie i zrozumienie tego, że znalazłem/am się w środowisku, w którym mam prawo robić to, co jest zgodne z moimi aktualnymi potrzebami. Dzieci zawsze interesują się tym, co dzieje się dookoła nich, pytają, próbują, i w efekcie gromadzą nową dla siebie wiedzę i umiejętności. W danym momencie sięgają po to, co jest im akurat potrzebne i to uznają za wartościowe. Umiejętności, które dziecko zdobywa w szkole demokratycznej, dotyczą przede wszystkim kompetencji społecznych. Dzięki zdrowym relacjom panującym w szkolnej wspólnocie umacniają się w poczuciu bezpieczeństwa– a to ono stanowi warunek i bazę do tego, by świadomie zdobywać nową wiedzę.

Bibliografia

Kinga Kaczmarek, Łukasz Tanaś, Magdalena Trzewik, Szkoły demokratyczne: Założenia edukacyjne oraz charakterystyka uczniów klas I–III na tle szkoły powszechnej, WPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny, Wydział Psychologii “”.

https://www.babyboom.pl/uczen/szkola-podstawowa/edukacja-demokratyczna-w-polsce

https://wydawnictwoelement.pl/edukacja-demokratyczna-fakty-i-mity/

https://www.mjakmama24.pl/edukacja/jak-wybrac-szkole/szkoly-demokratyczne-wady-i-zalety-edukacji-demokratycznej-aa-zKWH-Fzmm-4eaE.html#umiejetnosci-ucznia-w-szkole-demokratycznej

Dziękujemy za uwagę