Środki stylistyczne

srodki

stylistyczne

Amelia, Gabriela i Maks

spis

tresci

11. Apostrofa.

16. Wykrzyknienie

01. Epitet.

06. Porównanie homeryckie

12. Inwokacja.

02. Metafora.

07. Zdrobnienie

17. Rym

03. Animizacja.

08. Zgrubienie

18. Rytm

13. Pytanie retoryczne

09. Alegoria

04. Personifikacja.

19. Onomatopeja

14. Powtórzenie

10. Symbol

05. Porównanie

20. Notatka

15. Anafora

Epitet

Określenie rzeczownika wyrażone przymiotnikiem, imiesłowem lub rzeczownikiem. Fukncje w tekście: - podkreśla chechy zjawisk przedmiotów osób - wyraża stosunek osoby mówiącej do opisywanych zjawisk, przedmiotów, osób - zwiększa konkretność opisu

Przykłady epitetów z wiersza Jana Kochanowskiego "Czego chcesz od nas Panie": - "złote gwiazdy" - "biały dzień" - "gnuśna zima"

Metafora

Przykłady z poematu pt. "Reduta Ordona" Adama Mickiewicza :- "Granat w sam środek kolumny się nurza" - "Plemie zwycięzców zbrodniami zatrute"

PRZENOŚNIA

Nietypowe zestawienie wyrazów, w którym zyskują one nowe, niedosłowne znaczenie Funkcja w tekście - tworzy nowe skojarzenia - zaskakuje, działa na emocje odbiorcy

Animizacja

Ożywienie

Przypisanie przedmiotom, zjawiskom lub pojęciom cech istot żywych Funkcja w tekście: - nadaje opisowi dynamiczny charakter - zwiększa obrazowość wypowiedzi

Przykłady z poezji epickiej pt. "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza:- "Szła muzyka"- "Chmura wyławia resztki światła" - "Kilka wichrów jeden za drugim lecą"

Personifokacja

UOSOBIENIE

Nadanie przedmiotom, zwierzętom, roślinom czy pojęciom cech ludzkich.Funkcja w tekście: - oddaje dynamiczny obraz opisu - podkreśla emocje osoby mówiącej - podnosi wartość danego elementu

Przykład z ksiżki "Latarnik" Henryka Sienkiewicza:- "Fale ryczą, idą" - "Ocean mówi, wzdycha, łka"

Porównanie

Zestawienie jednego zjawiska z innym, pod pewnym względem podobnym, za pomocą spójników:

• jak (jako)
• jakby
• niby

Funkcja w tekście:- podkreśla cechę zjawiska (poprzez wskazanie na jego podobieństwo do innego zjawiska)

Przykłady z ballady "Świtezianka" Adama Mickiewicza: - "Dziewczyna znikła jak lekki powiew wietrzyka" - "Jak ognik nocny przepada" - "Jak mokry jaskier wschodzi na bagnie"

porównanie homeryckie

Obszerne porównanie, w którym człon porównujący jest rozbudowany do samodzielnego obrazu. Cechuje się dużą złością.

Przykład z trenu V Jana Kochanowskiego: "Jako oliwka mała pod wysokim sadem/Idzie z ziemie ku górze z macierzyński śladem,/Jeszcze ani gałązek,ani listków rodząc,/Sama tylko do piro szczupłym prądkiem wchodząc;/tę jesli,ostre ciernie lub rodne pokrzywy/Uprzątając, sadownik podciął ukwapliwy,/Mdleje zaraz,a zbywszy siły przyrodzonej,/Upada przed nogami matki ulubionej;/Takci sie mej najmilszej Orszuli dostało."

Funkcje w tekście:- ma na celu lepsze zobrazowanie jakiegoś obiektu poprzez zestawienie go z czymś, co jest odbiorcy bardziej znane- używane bywa również w celu ośmieszenia pewnych zjawisk oraz wywołania komizmu

Zdrobnienie

Wyraz pomniejszający wielkość lub znaczenie wyrazu pierwotnego.

Funkcja w tekście: - ujawnia uczucia osoby mówiącej - zwykle wyraża sympatię, życzliwość, czułość - wprowadza pogodny, radosny nastrój

Przykłady z satyry pt. "Żona Modna" Ignacego Krasickiego:- "skrzyneczki" - "garnuszek"

Funkcja w tekście: - wskazuje na emocje osoby mówiącej - przeważnie wyraża niechęć, lekceważenie, żartobliwy dystans

Zgrubienie

Wyraz wyolbrzymiający i wzmacniający znaczenie wyrazu pierwotnego

Przykłady z poezji epickiej Adama Mickeiwicza pt. "Pan Tadeusz":"Jakie było ich zdziwienie, gdy w kilka sekund po słowach Wojskiego ujrzeli wyłaniającego się z boru zwierza!"

Alegoria

Znak (postać, zwierzę, zdarzenie, przedmiot), który poza znaczeniem dosłownytm ma znaczenie domyślne, umowne; jest jednoznaczna

Postaci alegoryczne w powiastce filozoficznej pt. "Mały Książe":- król - władza- Róża - miłość/kobiecość - lis - przyjaźń- wąż - śmierć/zdrada- baobaby - zniszczenie/zło- studnia - cel- pustynia - samotność

Funkcja w tekście: - jest elementem kompozycxyjnym utworów dydaktycznych (np. bajek, przypowieści) - zwiększa obrazowość pojęcia

Funkcja w tekście: - buduje nastrój tajemniczości - zwiększa wieloznaczność tekstu - budzi odległe skojarzenia

Symbol

Znak (postać, zdarzenie, przedmiot), który poza znaczeniem dosłownym wyraża treści głęboko ukryte, niejasne; symbol jest wieloznaczny - można go interpretować na wiele sposobów.

Przykład: - ogień - może symbolizować niebezpieczeństwo, zagrożenie, ale też ciepło rodzinne, miłość namiętność

Apostrofa

Bezpośredni, uroczysty zwrot do adresata (przedmiotu, osoby, bóstwa) Funkcja w tekście - podkreśla emocjonalnuy stosunek nadawcy do adresata - nadaje wypowiedzi podniosły charakter

Przykład fraszki "Na Lipę" Jana Kochanowskiego: "Gościu siądź pod moim liściem, a odpocznij sobie".

Inwokacja

Rozbudowana apostrofa na początku utworu, w której autor zwraca się do muzy, bóstwa z prośbą o natchnienie

Funkcja w tekście: - nadaje wypowiedzi uroczysty charakter - ujawnia emocjonalny stosunek nadawcy do adresata - przykuwa uwagę, angarzuje odbiorcę tekstu

Przykłady z poezji epickiej Adama Mickeiwicza pt. "Pan Tadeusz": "Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie, / Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, / Kto cię stracił. / Dziś piękność twą w całej ozdobie / Widzę i opisuję, bo tęsknię po Tobie"

Pytanie retoryczne

Pytanie, na które nie oczekujemy odpowiedzi

Funkcja w tekście: - przykuwa uwagę odbiorcy - skłania go do refleksjii, przemyśleń - ożywia wypowiedź, czasem nadaje jej dramatryczny charakter

Przykład z Pieśni XXV Jana Kochanowskiego pt. "Czego chcesz od nas Panie...": "Czego chcesz od nas Panie, za Twe chojne dary, czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary [...]"

Anafora

POWTÓRZENIE

Powtórzenie tych samych słów w całym utworze lub jego fragmencie

Powtórzenie tych samych słów na początku kolejnych wersów lub zdań

Funkcja w tekście - uwydatnia znaczenie powtarzanych słów - podkreśla rytmiczość wypowiedzi, nadaje jej wyrazisty charakter - wprowadza wyliczenia

Funkcja w tekście: - podkreśla znaczenie powtarzanych słów - uwydatnia rytmiczność wypowiedzi

Przykład z dramatu pt. "Dziady cz. II" Adama Mickiewicza:"Ciemno wczędzieGłucho wszędzieCo to będzię Co to będzie"

Przykład z poematu pt. "Reduta Ordona" Adam Mickiewicz: "Car dziwi się, ze strachu drżą Petersburczany, Car gniewa się - ze strachu mrą jego dworzan"

Wykrzyknienie

Wykrzyknikowe zdanie lub równoważnik zdania

Funkcja w tekście: - ujawnia silne emocje osoby mówiącej

Przykład z poezji epickiej pt. "Pan Tadeusz" Adama Mieckiewicza:"Hej! Gerwazy! Daj gwintówkę! Niechaj strącę tę makówkę!"

Rym

Rytm

Powtórzenie jednakowych lub podobnych zakończeń wyrazów na końcu kolejnych wersów czywypowiedzi

Powtarzalność tych samych elementów w utworze np. stala liczna sylab w kolejnych wersach, regularne rozmieszczenie rymów

Funkcje w tekście: - zwraca uwagę na relację między rymującymi się wyrazami - nadają wypowiedzi rytmiczny charakter

Funkcja w tekście: - ożywia utwór lub go spowalnia

Przykład z Pieśni Świętojańskiej o Sobutce (Panna XII): "Wisi spokojna, wisi wesoła Który głos twej chwale zdoła?"

Przykład z fraszki Jana Kochanowkiego "Na zdrowie": Szlachetne zdrowieNikt się nie dowie Jako smakujesz aż się zepsujesz Tam człowiek prawie Widzi na jawie

Onomatopeja

wyraz dźwiękonaśladowczy

Wyraz naśladujący swoim brzmieniem rzeczywisty dzwięk

Przykłady z ballady Adama Mickiewicza pt. Świtezianka: "szum", "szelest", "cicho"

Funkcja w tekście: - oddaje efekty brzmieniowe opisywanego zjawiska - buduje nastrój utworu

NOTATKA

1. Epitet Określenie rzeczownika 2. Metafora (przenośnia) Nietypowe zestawienie wyrazów, w którym zyskują one nowe, niedosłowne znaczenie 3. Animizacja (ożywienie) Przypisanie przedmiotom, zjawiskom lub pojęciom cech istot żywych 4. Personifikacja (uosobienie) Nadanie przedmiotom, zwierzętom, roślinom czy pojęciom cech ludzkich 5. Porównanie Zestawienie jednego zjawiska z innym, pod pewnym względem podobnym, za pomocą spójników: jak (jako), jakby, niby 6. Porónanie homeryckie Obszerne porównanie nacechowane złością 7. Zdrobnienie Wyraz pomniejszający wielkość lub znaczenie wyrazu pierwotnego. 8. Zgrubienie Wyraz wyolbrzymiający i wzmacniający znaczenie wyrazu pierwotnego 9. Alegoria Znak , który poza znaczeniem dosłownym ma znaczenie domyślne, umowne; jest jednoznaczna10. Symbol Znak, który poza znaczeniem dosłownym wyraża treści głęboko ukryte, niejasne. Wieloznaczny - można interpretować na wiele sposobów.

11. Apostrofa Bezpośredni uroczysty zwrot do adresata 12. Inwokacja Rozbudowana apostrofa na początku utworu, w której autor zwraca się do muzy 13. Pytanie retoryczne Pytanie, na które nie oczekujemy odpowiedzi, ale zmusza nas do przemyśleń 14. Powtórzenie Powtórzenie tych samych słów w całym utworze lub jego fragmencie, by podkreślić znaczenie wypowiedzianego słowa 15. Anafora Funkcja ta sama co w powtórzeniu, lecz występuje na początku wersów lub zdań 16. Wykrzyknienie Wykrzyknikowe zdanie lub równoważnik zdania, ujawnia silne emocje mówcy 17. Rym Powtórzenie jednakowych lub podobnych zakończeń wyrazów na końcu kolejnych wersów czywypowiedzi 18. Rytm Powtarzalność tych samych elementów w utworze np. stala liczna sylab w kolejnych wersach, regularne rozmieszczenie rymów 19. Wyraz dźwiękonaśladowczy (onomatopeja) Wyraz naśladujący swoim brzmieniem rzeczywisty dzwięk