Abiotyczne czynniki środowiska

Abiotyczne czynniki środowiska

Do najważniejszych czynników abiotycznych należą dostępność tlenu, wody, światła oraz temperatura. To, jakie czynniki ekologiczne i z jakim nasileniem wpływają na organizmy, zależy w dużej mierze od szerokości geograficznej, wysokości n.p.m., głębokości w przypadku zbiorników wodnych, odległości od morza, rodzaju ekosystemu.

temperatura

wiatr

opady

światło

podłoże

woda

Temperatura

wpływa na aktywność organizmów by organizmy mogły wykonywać wszystkie czynności życiowe, temperatura musi być odpowiednia.

zmiennocieplność

stałocieplność

adaptacje

sen zimowy, letni

migracje

Światło

Warunki świetlne zależą m.in. od szerokości geograficznej, pory roku i doby. W strefie umiarkowanych szerokości geograficznych długość dnia zmienia się w zależności od pory roku, w okolicach równika natomiast dzień i noc przez cały rok trwają zawsze po 12 godzin. Z kolei na szerokościach podbiegunowych występuje zjawisko dnia polarnego i nocy polarnej – Słońce za kołem polarnym może nie zachodzić przez 24 godziny.

adaptacje

rozwój roślin

ciekawostka

Woda

Dla części organizmów woda jest środowiskiem życia – tu oddychają, poruszają się w niej, poszukują pokarmu, partnerów lub kryjówek. Wiele z nich uwalnia do wody swoje gamety. Jaja do wody składają owady, których larwy żyją w wodzie, a także ryby i płazy. U niektórych grup roślin – np. paproci i mchów – zapłodnienie również zachodzi wyłącznie dzięki wodzie. Stanowi podstawę budowy wszystkich organizmów!

woda jako środowisko życia

warunki w wodzie

budowa organizmów

adaptacje

transpiracja

temperatura ciała

Gazy

Tlen jest ważnym czynnikiem dla organizmów oddychających tlenowo – dla większości roślin, zwierząt, grzybów, protistów oraz wielu bakterii. Brak tlenu w środowisku, np. w zbiornikach wodnych silnie zanieczyszczonych ściekami, staje się istotnym czynnikiem ograniczającym występowanie wielu organizmów.

tlen

dwutlenek węgla

dwutlenek siarki

W wyniku wybuchu wulkanu do atmosfery przedostają się ogromne ilości SO2

Czynniki abiotyczne oddziałują na organizmy, a organizmy wpływają na czynniki abiotyczne. Przykładem takiego oddziaływania jest tworzenie gleby. Powstaje ona na okruchach skalnych przy udziale organizmów. Obumierające organizmy są rozkładane i tworzą warstwę próchniczną. Pogrubiająca się warstwa gleby daje miejsce do życia wielu mikroorganizmom, które przyczyniają się do obiegu pierwiastków w przyrodzie. Organizmy wpływają na środowisko, w którym żyją. Wprowadzają do niego związki chemiczne w postaci odchodów, obumarłych szczątków, gazów (CO2 w wyniku oddychania czy O2 w procesie fotosyntezy). W efekcie skład chemiczny atmosfery, gleby, wody czy dna morskiego w dużym stopniu zależy od organizmów tam bytujących. Przejawem tego obopólnego wpływu abiotycznych i biotycznych czynników środowiska może być także stopniowe przekształcenie się stawu w las. Najpierw zbiornik wodny się zamula i wypłyca, po jakimś czasie staje się bagnem, a później łąką lub lasem. Także elementy przyrody nieożywionej oddziałują na siebie. Wysoka temperatura przyspiesza parowanie wody. Ujemna temperatura powoduje jej zamarzanie, w wyniku czego powstaje lód, który rozsadza twarde skały. Okruchy skalne pod wpływem wody i temperatury z czasem zamieniają się w piasek.

Podsumowując...

1. Środowisko lądowe różni się od wodnego wartościami wielu czynników, m.in. ilością dostępnej wody, gęstością, ilością tlenu i dwutlenku węgla, zakresem zmian wartości temperatury, ilością docierającego światła słonecznego. 2. Czynniki abiotyczne, które w dużym stopniu wpływają na organizmy, to: światło, temperatura otoczenia, wilgotność (dostępność wody), tlen, dwutlenek węgla, a także dwutlenek siarki (SO2). 3. Zróżnicowanie warunków życia w wodzie i na lądzie sprawia, że oba środowiska zamieszkują organizmy odpowiednio przystosowane pod względem budowy i czynności życiowych. 4. Czynniki abiotyczne i biotyczne oddziałują na siebie nawzajem.

Zadania interaktywne

Play 2

Play 1

Play 3

Dziękuję za uwagę! Marzena Kieca

Prezentacja powstała w oparciu o: - zasoby Internentu - treści i zdjęcia z podreczników różnych wydawnictw