Poprawiona - Poezja Norwida

Cyprian Nowid

Życie i twórczość

oprac. Martyna Kamińska, 2021

Kalendarium życia

1. Urodzony w 1821 (Laskowo-Głuchy k. Radzymina), wcześnie osierocony
2. Kształcił się w Warszawie w szkole malarstwa
3. 1840 – debiut literacki
4. 1842 – wyjazd za granicę, nigdy nie wrócił do Polski (przebywał w Niemczech, we Włoszech) interesował się sztuką, studiował rzeźbę, nieszczęśliwie zakochany w Marii Kalergis, znakomitej pianistce
5. 1846 – oskarżony o spiskowanie, trafił do pruskiego więzienia
6. 1849 osiadł w Paryżu
7. 1852 – wyjechał do USA, pracował najpierw jako cieśla na budowie, gdzie prawie stracił palec, potem w Nowym Yorku jako rysownik

1. 1854 – powrót do Europy, osiadł w Paryżu; żył w nędzy, nie mógł znaleźć wydawcy
2. 1877 – zamieszkał w przytułku dla emigrantów polskich, pracował twórczo do śmierci
3. 1883 – zmarł w Paryżu i tam go pochowano
4. 1888 – przeniesiono zwłoki do zbiorowej mogiły na polskim cmentarzu Montmorency. Ziemia z jego grobu została w 2001 r. przewieziona do Polski i umieszczona w Krypcie Wieszczów Narodowych w Katedrze na Wawelu.

Maria Kalegris, ukochana Norwida

Wykład prof. Rzońcy (UW) do 4:50

Słuchaj uważnie, notując odpowiedzi na poniższe pytania: 1. Jak nazywany jest Norwid i dlaczego? 2. Jakich polskich poetów znał? 3. Co wyróżnia go spośród innych romantyków? 4. Jaki prąd powraca u Norwida? 5. Jaką rolę Norwid przeznacza odbiorcy?

Pokolenia romantyków

1809

1812

1821

1798

Fortepian Szopena

1863

"Fortepian Szopena"

Motta:

Muzyka jest rzeczą dziwną!

Byron

Sztuka? - to sztuka oto wszystko.

Béranger

Anatomia geniuszu Szopena

Do kogo porównuje go Norwid?

Jak wygląda?

Jaka jest jego muzyka?

W czym tkwi jego geniusz?

Anatomia geniuszu Szopena

Do kogo porównuje go Norwid?

Jak wygląda?

Jaka jest jego muzyka?

• w muzyka jest w pewien sposób święta
• ma pochodzenie boskie
• ma charakter narodowy, jest w niej duch polskości (motywy ludowe)
• historyczna
• niesie ze sobą wartości moralne

W czym tkwi jego geniusz?

O Ty! – co jesteś Miłości‑profilem, Któremu na imię Dopełnienie; Te – co w sztuce mianują Stylem, Iż przenika pieśń, kształci kamienie... O! Ty – co się w dziejach zowiesz Erą, Gdzie zaś ani historii zenit jest, Zwiesz się razem: Duchem i Literą, I consummatum est... O! Ty... Doskonałe‑wypełnienie, Jakikolwiek jest Twój i gdzie?... znak... Czy w Fidiasu? Dawidzie? czy w Szopenie? Czy w Eschylesowej scenie?... Zawsze – zemści się na tobie... Brak – Piętnem globu tego – niedostatek: Dopełnienie?... go boli!... On – rozpoczynać woli I woli wyrzucać wciąż przed się – zadatek! – Kłos?... gdy dojrzał – jak złoty kometa –Ledwo że go wiew ruszy Deszcz pszenicznych ziarn prószy, Sama go doskonałość rozmieta...

Do kogo zwraca się podmiot liryczny w części VII?

*consummatum est - "stało się"

O Ty! – co jesteś Miłości‑profilem, Któremu na imię Dopełnienie; Te – co w sztuce mianują Stylem, Iż przenika pieśń, kształci kamienie... O! Ty – co się w dziejach zowiesz Erą, Gdzie zaś ani historii zenit jest, Zwiesz się razem: Duchem i Literą, I consummatum est... O! Ty... Doskonałe‑wypełnienie, Jakikolwiek jest Twój i gdzie?... znak... Czy w Fidiasu? Dawidzie? czy w Szopenie? Czy w Eschylesowej scenie?... Zawsze – zemści się na tobie... Brak – Piętnem globu tego – niedostatek: Dopełnienie?... go boli!... On – rozpoczynać woli I woli wyrzucać wciąż przed się – zadatek! – Kłos?... gdy dojrzał – jak złoty kometa –Ledwo że go wiew ruszy Deszcz pszenicznych ziarn prószy, Sama go doskonałość rozmieta...

Do kogo zwraca się podmiot liryczny w części VII?

Do sztuki, siły twórcej

*consummatum est - "stało się"

O Ty! – co jesteś Miłości‑profilem, Któremu na imię Dopełnienie; Te – co w sztuce mianują Stylem, Iż przenika pieśń, kształci kamienie... O! Ty – co się w dziejach zowiesz Erą, Gdzie zaś ani historii zenit jest, Zwiesz się razem: Duchem i Literą, I consummatum est... O! Ty... Doskonałe‑wypełnienie, Jakikolwiek jest Twój i gdzie?... znak... Czy w Fidiasu? Dawidzie? czy w Szopenie? Czy w Eschylesowej scenie?... Zawsze – zemści się na tobie... Brak – Piętnem globu tego – niedostatek: Dopełnienie?... go boli!... On – rozpoczynać woli I woli wyrzucać wciąż przed się – zadatek! – Kłos?... gdy dojrzał – jak złoty kometa –Ledwo że go wiew ruszy Deszcz pszenicznych ziarn prószy, Sama go doskonałość rozmieta...

Do kogo zwraca się podmiot liryczny w części VII?

Do sztuki, siły twórcej

JAK JĄ OKREŚLA? CZYM ONA JEST?

*consummatum est - "stało się"

O Ty! – co jesteś Miłości‑profilem, Któremu na imię Dopełnienie; Te – co w sztuce mianują Stylem, Iż przenika pieśń, kształci kamienie... O! Ty – co się w dziejach zowiesz Erą, Gdzie zaś ani historii zenit jest, Zwiesz się razem: Duchem i Literą, I consummatum est... O! Ty... Doskonałe‑wypełnienie, Jakikolwiek jest Twój i gdzie?... znak... Czy w Fidiasu? Dawidzie? czy w Szopenie? Czy w Eschylesowej scenie?... Zawsze – zemści się na tobie... Brak – Piętnem globu tego – niedostatek: Dopełnienie?... go boli!... On – rozpoczynać woli I woli wyrzucać wciąż przed się – zadatek! – Kłos?... gdy dojrzał – jak złoty kometa –Ledwo że go wiew ruszy Deszcz pszenicznych ziarn prószy, Sama go doskonałość rozmieta...

Do kogo zwraca się podmiot liryczny w części VII?

Do sztuki, siły twórcej

JAK JĄ OKREŚLA? CZYM ONA JEST?

• jest "Dopełnieniem-wypełnieniem"
• jest "Duchem i Literą"
• jest Stylem
• jest "Miłości-profilem"
• mści się na niej Brak

*consummatum est - "stało się"

Sztuka wg Norwida

Sztuka jako natchenienie od Boga

owoc ciężkiej pracy (porównanie Chopina do rzeźbiarza)

Exegi monumentum

Sztuka wg Norwida

ciągłe przemyślenia

Sztuka jako ciągły, niezakończony rozwój (coś, co dręczy twórcę) - zawsze mieszka w niej brak

Przełom

Triada Platońska

Piękno

Prawda

Dobro

Znaczenie zakończenia: Dlaczego Norwid chce uderzyć w sądne pienie? Kim jest późny wnuk i dlaczego ma się cieszyć?

Lecz Ty? – lecz ja? – uderzmy w sądne pienie, Nawołując: „Ciesz się, późny wnuku!... Jękły głuche kamienie – Ideał sięgnął bruku – –

Bema pamięci żałobny rapsod

1851

Motto

Przysięgi danej ojcu aż do dziś tak dochowałem.

Hannibal (dowódca wojsk antycznej Kartaginy)

Utwór w wykonaniu Czesława Niemena (od 4:30)

Okoliczności powstania

Kim był gen. Józef Bem?

Józef Zachariasz Bem urodził się 14 marca 1794 r. w Tarnowie. Był generałem, artylerzystą, członkiem Wolnomularstwa Narodowego, pisarzem, poliglotą i strategiem, którego zdolności przywódcze doceniło oprócz Polski wiele krajów, m.in. Węgry i Turcja, gdzie uważany jest za bohatera. Brał udział m.in. w powstaniu listopadowym, Wiośnie Ludów i wojnach napoleońskich. Stał się legendą już za życia. Na jego część powstało wiele utworów literackich i pomników.

Przeczytaj!

W jaki sposób został przedstawiony Józef Bem?

Czemu, Cieniu, odjeżdżasz, ręce złamawszy na pancerz, Przy pochodniach, co skrami grają około twych kolan? – Miecz wawrzynem zielony i gromnic płakaniem dziś polan, Rwie się sokół i koń twój podrywa stopę jak tancerz. – Wieją, wieją proporce i zawiewają na siebie, Jak namioty ruchome wojsk koczujących po niebie. Trąby długie we łkaniu aż się zanoszą, i znaki Pokłaniają się z góry opuszczonymi skrzydłami, Jak włóczniami przebite smoki, jaszczury i ptaki… Jak wiele pomysłów, któreś dościgał włóczniami…

Jak to możliwe, że iskry z pochodni skaczą wokół kolan zmarłego?

Elementy pogrzebu

Elementy pogrzebu

Jeździec, ubrany w pancerz - zbroję

Sokół

Proporce

Koń

Z jakimi zabiegami mamy tu doczynienia?

Kordon żałobny (płaczki, służący, chłopcy bijący w topory)

Po co te wszystkie zabiegi?

Coś ty Atenom zrobił Sokratesie...

1856

Do kogo zwraca się podmiot?

Co ich łączy?

III Każdego z takich, jak ty, świat nie może Od razu przyjąć na spokojne łoże, I nie przyjmował nigdy, jak wiek wiekiem. Bo glina w glinę wtapia się bez przerwy, Gdy sprzeczne ciała zbija się aż ćwiekiem Później… lub pierwéj…

II Więc mniejsza o to, w jakiej spoczniesz urnie, Gdzie, kiedy, w jakim sensie i obliczu, Bo grób twój jeszcze odemkną powtórnie, Inaczej będą głosić twe zasługi I łez wylanych dziś będą się wstydzić, A lać ci będą łzy potęgi drugiéj Ci, co człowiekiem nie mogli cię widziéć.

VS

Co z tego wynika?

Moja piosnka

1854

Moja piosnka

Polska w Mojej piosnce

Z czym kojarzy się Polska podmiotowi lirycznemu?

Jaki zabieg zastosował Norwid i dlaczego?

Spokojne czasy

Szacunek do chleba (do boskich darów - pobożność, skromność)

Polska w Mojej piosnce

Prostota (ludzie, którzy są konsekwetni). Mentalność narodowa.

Z czym kojarzy się Polska podmiotowi lirycznemu?

Szacunek do przyrody

Miłość, przyjaźń, troska o drugą osobę.

Jaki zabieg zastosował Norwid i dlaczego?

Podtrzymanie tradycji, grzeczność.

Środki stylistyczne

Kim jest podmiot liryczny i jaka jest sytuacja liryczna?

Co nam to mówi o tęsknocie?

Agnieszka Kremky, Chopin - nostalgia

Fryderyk Szopen - Prelude op. 28 no. 4

Przemówienie Prezydenta RP w czasie ogłoszenia wyników konkursu chopinowskiego 21.10.2021

od 5:38

Wiersz inspirowany przemówieniem

O czym szumią wierzby Andrzej Duda* Jesteśmy dumni z tego, że Chopin był Polakiem, pochodził z naszego kraju i stąpał po polskiej ziemi. Słyszymy w tej muzyce Polskę. Kiedy ją słyszymy, widzimy płynącą Wisłę, pochylone wierzby, widzimy pola, tak charakterystyczne dla naszego kraju krajobrazy. Tak naprawdę Chopin jest Polakiem, ale jego muzyka nie jest muzyką polską dzisiaj. Dzisiaj pobrzmiewa w niej, być może, rozszalały ocean, na którym żeglarze walczą o przetrwanie swojej łodzi. Być może gdzieś wysokie szczyty, gdzieś w wysokich górach szumi wiatr w drzewach, których w Polsce nie ma.

*Faktycznym autorem jest Paweł Lęcki

Tęsknota a nostalgia

W Weronie

1847

Przeczytaj wiersz

Zaznacz konteksty, w które pojawiają się w wierszu.Jeśli to możliwe, podkreśl fragmenty, które się z nimi łączą.

Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych

Kontekst historyczny Kontekst biograficzny

Kontekst innego utworu Kontekst społeczny

Kontekst filozoficzny

Kontekst filozoficzny Kontekst epoki

Kontekst historyczny Kontekst biograficzny

Kontekst innego utworu Kontekst społeczny

Kontekst filozoficzny

Kontekst filozoficzny Kontekst epoki

"Romeo i Julia"

znaczenie Werony w kulturze

Kontekst historyczny Kontekst biograficzny

Kontekst innego utworu Kontekst społeczny

Czasy konfliktu wielkich rodów

podróże Norwida i innych romantyków

Kontekst filozoficzny

racjonalizm i empiryzm, przemiany mentalności

Kontekst filozoficzny Kontekst epoki

schyłek, przemijanie Kohelet, barok miłość, która okazuje się słabsza niż czas

schyłek romantyzmu ooczątek pozytywizmu

Do obywatela Johna Browna

1859

Przeczytaj tekst i zaznacz w nim słowa, pomiędzy którymi wyczuwasz napięcia

Czy któreś zdanie/wers wzbudza w Tobie szczególne emocje?

Noc idzie - czarna noc z twarzą Murzyna!

Okoliczności powstania

Utwór ten swą genezą nawiązuje do dramatycznych losów amerykańskiego farmera, który aktywnie walczył o prawa i wolności Murzynów. Usiłował zorganizować powstanie w celu zlikwidowania niewolnictwa, jednak został aresztowany i skazany na powieszenie. Wyrok wykonano 2 grudnia 1859 roku. Decyzja sądu wywołała szereg sprzeciwów na całym świecie. Przedstawiciele inteligencji, poeci i artyści wystąpili z protestem przeciw wyrokowi. Do Ameryki docierały petycje w obronie życia Johna Brown, w których apelowano o zmianę wyroku. Cyprian Kamil Norwid należał do grona osób, które nie pozostały obojętne na los amerykańskiego farmera – wojownika o wolność. Utwór zawiera dopisek, iż napisał go „do Ameryki w 1859, listopada”. Wyrok śmierci wykonano na początku następnego miesiąca, 2 grudnia 1859 roku, wiersz powstał więc tuż przed wykonaniem wyroku.

W jaki sposób przedstawiony jest John Brown - jakie zabiegi w kreacji postaci wykorzystał poeta?

W jaki sposób przedstawiona została Ameryka?

Jakie przesłanie niesie ze sobą wiersz?

CECHY POETYKI NORWIDA

Nawiązania do antyku, ale też do Biblii

Metafory, neologizmy

Miłość do ojczyzny

CECHY POETYKI NORWIDA

Niedopowiedzenia, przemyślenia

symbole

Zachwyt nad pięknem natury

kult ludzi wielkich

kult sztuki jako rzemiosła

Triada platońska - Piękno, Dobro, Prawda