prezentacja - ikebana czyli japońska sztuka układania kwiatów

Ikebana czyli japońska sztuka układania kwiatów

Autor: dr Emilia Kwaśna

Co to jest ikebana?

Ikebana (jap. 生花, 活花, 生け花, 活け花) – japońska sztuka układania kwiatów, nazywana także kadō (華道, 花道) – „droga kwiatów”. W przeciwieństwie do dekoracyjnych bukietów w stylu zachodnim, japońska sztuka układania kwiatów skupia się na tworzeniu harmonii linearnych konstrukcji, rytmu i koloru. Podczas gdy ludzie Zachodu podkreślają ilość i barwy roślin, poświęcając uwagę przede wszystkim pięknu kwiatów, Japończycy podkreślają linearne aspekty kompozycji. Rozwinęli sztukę obejmującą nie tylko kwiaty, ale również naczynia, łodygi, liście i gałęzie. Cała struktura japońskiego układania kwiatów opiera się na trzech głównych punktach, symbolizujących niebo, ziemię i ludzkość.

Historia

Oczywiście jak sama nazwa już wskazuje, technika ta pochodzi z Japonii, a pierwsze oznaki istnienia znaleziono w 735 roku w buddyjskich księgach i to właśnie w Buddyzmie trzeba szukać początków Ikebany. Początkowo stała się jednym z elementów religijnych dekoracji, np. ołtarzu Buddy, później znaczenie kwiatowych aranżacji przerodziło się w symbol wysokiego poziomu wykształcenia i warstw społecznych, a także dobrego smaku. W Kraju Kwitnącej Wiśni powstały nawet specjalne szkoły, które lubowały się właśnie w technice szkolenia Ikebany.

Ogrody Japońskie w Jankowicach obok Bielska-Białej

Kliknij tutaj, aby odtworzyć

Zasady tworzenia

Ikebana słynie z tego, że powstaje z głównym naciskiem na inne elementy niż kwiaty. Chodzi o pionowe części projektu, typu pędy, patyki, gałązki itp. Dopiero później pod uwagę bierze się kwiaty (w przeciwieństwie do europejskiego stylu, w którym dominują właśnie kwiaty w różnej fazie – od pąków po pełen rozkwit). Charakterystyczną cechą są też trzy tzw. linie główne, z jedną centralną, wystającą ponad wszystkie elementy konstrukcji. Linie te mają również swoją symbolikę – najdłuższa to niebo, kolejna to ludzkość, a ostatnia, która de facto jest najkrótsza – oznacza ziemię. Ważną kwestią w Ikebanie są naczynia, tworzące również istotny element dekoracji. Dobór musi być spójny ze stylem tej kompozycji. Do tego kolejnym „składnikiem” jest kenzan, czyli płytka z kolcami, służąca do nabijania roślinnych łodyg. Podstawka ta neutralizuje wszelkie kwasy, ponieważ jest wykonana z mosiądzu, dzięki czemu trwałość roślin ciętych zostaje wydłużona.

Style ikebany

Rikka - czyli „stojące kwiaty”. Podstawowy i najstarszy styl ikebany, zdobiący początkowo buddyjskie świątynie oraz bogate wnętrza cesarskich dworów, wykorzystywany jest dziś najchętniej z okazji ważnych uroczystości, takich jak japoński Nowy Rok. Wiąże się to z oficjalnym i bardzo rygorystycznym charakterem rikka oraz ich pokaźnym rozmiarem – wysokość klasycznych kompozycji może sięgać nawet 1,5 m. Najczęściej powstają z połączenia sosny, cyprysu oraz cedru, które uzupełniane są chryzantemami i bambusem. Poszczególne elementy układane są w wysokich, wąskich naczyniach, które mają tworzyć iluzję łączącego je wspólnego pnia. Naczelną zasadą stworzonego przez Ikenobo stylu jest symetria.

Style ikebany

Seika lub shoka. Kolejny klasyczny styl, którego podstawą jest trójkąt, tworzony z wierzchołków głównych elementów ikebany. Do powstających w niskich wazonach kompozycji używane są zwykle lilie, róże oraz aspidistry. Seika mogą być tworzone z jednego (isshuike), dwóch (nishuike) lub trzech (sanshuike) gatunków roślin.

Style ikebany

Moribana – dosłownie, „nagromadzenie kwiatów”, to styl, który skupia się na naturalnym pięknie roślin. Niewielkie kompozycje, zdobiące zwykle stoły i półki, wykonywane są najczęściej z mieczyków, gerber, chryzantem i lilii, których łodygi doskonale nadają się do wpinania w kenzan – kolczastą płytkę wkładaną na dno wazonu. Moribana określa ściśle długość oraz kierunek nachylenia kwiatów, przez co ich układanie jest dość skomplikowane i czasochłonne. Ze względu na zróżnicowanie form, styl ten dzieli się na cztery klasy: pionową, poziomą, kaskadową oraz występująca w dwóch wersjach. Wśród nich szczególnie wyróżnia się właśnie ostatnia odmiana maribany. Powstające według jej reguł kompozycje przypominają miniaturowe krajobrazy przedstawiające „naturalną scenerię” lub – uzyskiwane dzięki umieszczanym na dnie naczynia lusterkom – „odbicie w wodzie”.

Style ikebany

Heika – ten klasyczny styl, w przeciwieństwie do moribany, wykorzystuje głównie wysokie, podłużne wazony, które gwarantują stabilność smukłych kompozycji. Podobnie jak opisana wcześniej odmiana, heika wyróżnia cztery podkategorie. Pierwsza z nich to pionowe konstrukcje z chryzantem. Druga – pochylające się do przodu kompozycje z astrów. Heika tworzy się przede wszystkim z lilii, kalii, róż, peonii i tulipanów, które skośnie przechylają się do tyłu. Układane kaskadowo białe i żółte kwiaty akacji, są natomiast charakterystyczne dla heika.

Zaproś wiosnę - warsztaty ikebany

Film 3

Film 1

Film 2

Ikebana to nie tylko zachwycająca precyzją, wielowiekowa tradycja, ale wciąż żywa i rozwijająca się dziedzina sztuki. Obok klasycznych, wysoce sformalizowanych stylów, kształtuje kolejne, współczesne nurty florystycznego rzemiosła. Wśród powstałych po 1930 r. nowoczesnych odmian ikebany wyróżnić można m.in. jiyubana, morimono, kakebana, zeneika, jiyuka czy gigant. Charakteryzują się przede wszystkim większą swobodą w doborze materiałów, form i rozmiarów. Choć wydają się coraz bardziej odbiegać od dzieł tradycyjnej ikebany, są dowodem na to, że poszukiwanie harmonii ze światem roślin nieustannie intryguje twórczą naturę człowieka i stanowi niewyczerpane źródło inspiracji dla jego artystycznych przedsięwzięć.

Praca plastyczna

Kwiaty z papieru - gałązka kwiatów

Dziękuję!

Pamiętajcie, róbcie zdjęcia swoim pracom i wysyłajcie je na adres e-mail: EKwasna@sp29.lublin.eu