kl.8 Ochrona praw i wolności w Polsce

Ochrona praw i wolności w Polsce

Konstytucyjne i ustawowe gwarancje praw i wolności

Katalog praw i wolności potwierdzony został przede wszystkim w rozdziale II Konstytucji RP z 1997 roku. Obejmuje on prawa i wolności osobiste i polityczne, ekonomiczne, socjalne i kulturowe oraz gwarancje dla cudzoziemców przebywających na terytorium naszego kraju. Zdecydowana większość praw i wolności zagwarantowanych w ustawie zasadniczej podlega ograniczeniom.

Strona tytułowa Ustawy rządowej z 1791 r.

Konstytucja 3 Maja 1791 roku Jan Matejko, Konstytucja 3 Maja 1791 roku, 1891, Zamek Królewski w Warszawie,

Niektóre prawa i wolności zawarte w Konstytucji RP

• Prawo do prywatności i ochrony danych osobowych; prawa obywatela w kontaktach z mediami (art. 47)
• Prawo do zrzeszania się (art. 58 oraz 59 ust. 1)
• Prawo do ochrony zdrowia (art. 68 ust. 1)
• Prawo do sądowego dochodzenia naruszonych praw i wolności (art.77 ust.2)

Prawa człowieka w Konstytucji RP

W Konstytucji RP określono ograniczenia w zakresie korzystania z praw oraz wolności. Można je wprowadzić tylko poprzez ustawy i wyłacznie wtedy, gdy wymagaja tego bezpieczeństwo, porządek społeczny, a także ochrona środowiska, zdrowia, moralności publicznej lub praw innych osób. Poza tym ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw (np. nie można zarządzić całkowitego zakazu wstępu do lasu, ponieważ obowiązuje tam ochrona środwiska).

Urząd Rzecznika Praw Dziecka

Rzecznik Praw Dziecka (RPD) – konstytucyjny jednoosobowy organ władzy państwowej ustanowiony artykułem 72 ust. 4 Konstytucji RP z 1997 roku, po raz pierwszy powołany w 2000 roku. Rzecznik stoi na straży praw dziecka określonych w Konstytucji RP, Konwencji o prawach dziecka i innych przepisach prawa. Kieruje się dobrem dziecka oraz bierze pod uwagę, że naturalnym środowiskiem jego rozwoju jest rodzina.

Biuro Rzecznika Praw Dziecka znajduje się na ul. Przemysłowej 30/32 w Warszawie.

Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich

Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) – jednoosobowy organ władzy państwowej. Urząd ten powstał w Polsce z dniem 1 stycznia 1988 roku. Pierwszym rzecznikiem została prof. Ewa Łętowska, obecnie urząd ten pełni dr. Adam Bodnar. Działalność Rzecznika reguluje Konstytucja RP i Ustawa z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich.

Urząd ten znajduje się w Warszawie na aleji Solidarności 77.

Prawo do prywatności

Można je zdefiniować jako uprawnienie do zachowania odrębności, tajemnicy, wyłączności i samotności. Łączy się z nim wiele praw pokrewnych, np. autonomia rodziny, tajemnica komunikowania się, nienaruszalności mieszkania. Nie można go ograniczyć nawet podczas stanu wojennego i wyjątkowego. Te konstytucyjne zasady precyzuje i rozwija Ustawa o ochronie danych osobowych z 29 sierpnia 1997r. Zgodnie z tym aktem za dane osobowe uważa sie wszelkie informacje umożliwiające zidentyfikowanie osoby fizycznej (zazwyczaj chodzi o imię, nazwisko, datę urodzenia, e-mail, PESEL, NIP itp.)

Prawa jednostki w kontaktach z mediami

W Ustawie z 26 stycznia 1984r. Prawo prasowe (z późniejszymi zmianami) określono prawa i obowiązki dziennikarzy, redaktorów naczelnych i wydawców. Dokument zawiera także treści praw i obowiązków osób udzielająych informacji mediom. Obywatel ma prawo do autoryzacji swoich słow, nie może jednak ingerować do komentarz dziennikarskich.

Skarga konstytucyjna

Każdy obywatel ma możliwość złożenia skargi do Trybunału Konstytucyjnego. Skarżący musi jednak wykazać, że naruszenie konstytucyjnych praw dotyczy go bezpośrednio oraz że wykorzystał już wszytskie przysługujące mu środki ochrony. Sporządzoną przez prawnika pisemną skargę można wnieść w ciągu trzech miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku lub innego rozstrzygnięcia. Jeśli Trybunał uzna kwestionowany przepis za niekonsytucyjny, trzeba- powołując się na to orzeczenie- wystąpić do sądu lub organu administracyjnego z wnioskiem o wznowienie postępowania.

Siedziba Trybunału Konstytucyjnego

Ustawowa ochrona praw i wolności

Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej stanowi jedyne oficjalne źródło informacji na temat powszechnie obowiązującego w Polsce prawa. Wydawcą periodyku jest Prezes Rady Ministrów. Pierwszy numer ukazał się 1 lutego 1918 roku. Obecnie Dziennik Ustaw (Dz.U.) jest publikowany tylko w wersji elektronicznej. Uzupełnieniem przepisów konstytucyjnych są ustawy. W wielu miejscach konstytucja odwołuje się do konieczności przyjęcia ustawy, która będzie zawierała bardziej szczegółowe uregulowania. W ustawach zapisane są nie tylko gwarancje praw i wolności, ale też związane z nimi ograniczenia.

Od 1 stycznia 2012 r. Dziennik Ustaw (oraz Monitor Polski) wydawany jest w formie elektronicznej, z zachowaniem kolejności pozycji w danym roku kalendarzowym. W Dzienniku Ustaw ogłaszane są akty normatywne i inne akty prawne.

Zobowiązania międzynarodowe Polski

Jak pamiętamy, Polska jest członkiem licznych organizacji międzynarodowych o charakterze globalnym i regionalnym. Ratyfikowała także wiele umów międzynarodowych dotyczących praw człowieka. Najważniejsze z nich przyjęte zostały w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych, Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz Rady Europy.

Statua Wolności nosi oficjalna nazwę "Wolność opromieniająca świat”.

Z praw i wolności mogą korzystać trzy grupy podmiotów:

• obywatele polscy przebywający na terytorium RP,
• Polonia i Polacy przebywający poza granicami RP,
• cudzoziemcy przebywający na terytorium naszego państwa.

Ważne!

Pamiętamy już, że fundamentalne prawa i wolności przypisane są do każdej jednostki ludzkiej. Obejmują więc zarówno obywateli, jak i cudzoziemców przebywających na terytorium danego państwa. W Konstytucji RP z 1997 roku prawa te zapisywane są w formułach „każdy ma prawo do…”, „każdy ma wolność…”, „każdemu zapewnia się…”, „nikt nie może być poddany…”.

Prawa przysługujące tylko obywatelom:

• zakaz wydalenia obywateli polskich z kraju i zakazania im powrotu do niego
• prawo dostępu obywateli polskich do służby publicznej
• prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne
• prawo wybierania Prezydenta RP, posłów i senatorów oraz przedstawicieli do organów samorządu terytorialnego
• prawo udziału w referendum

Musimy także pamiętać, że niektóre przepisy prawne są kierowane do konkretnych grup, np.: kobiet, młodocianych, pracowników, pacjentów, osób niepełnosprawnych, podatników, dzieci i innych.

Ochroną praw i wolności Polonii i Polaków zagranicą zajmują się przede wszystkim polskie placówki konsularne. Zgodnie z art. 36 Konstytucji RP „Podczas pobytu zagranicą obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej”. Konsulowie sprawują opiekę nad obywatelami, udzielając im pomocy w sprawach prawnych i administracyjnych.