Układ wydalniczy

bezkręgowce

1. Parzydełkowce

5. Stawonogi

2. Płazińce

6. Mięczaki

3. Nicienie

7. Szkarłupnie

4. Pierścienice

parzydełkowce

Nie posiadają układu wydalniczego. Wydalają zbędne produkty do jamy gastralnej, a następnie przez otwór gębowy wprost do wody, lub za pośrednictwem komórek magazynujących.

Bezkręgowce

Układ wydalniczy

Start

Płazińce

Układ wydalniczy u płazińców ma postać kanalików rozmieszczonych w parenchymie, zakończonych komórkami o specyficznej budowie. Komórki te mają liczne gwiaździste wypustki oraz skierowane do światła kanalika ruchliwy pęczek zlepionych rzęsek przypominający płomyk świecy. Z tego powodu noszą one nazwę komórek płomykowych. Taki układ wydalniczy, zamknięty od strony jamy ciała, nazywa się układem protonefrydialnym.

Główną funkcją tego układu jest nie tyle usuwanie ubocznych produktów metabolizmu, ale osmoregulacja. Świadczy o tym m. in. brak układu wydalniczego u niektórych wirków morskich. Kanały wydalnicze większości pozostałych wirków tworzą dwa podłużne ciągi uchodzące na zewnątrz jednym lub kilkoma otworkami po grzbietowej stronie ciała. Układ wydalniczy pozostałych płazińców ma podobny plan budowy.

przywry

Kanaliki wydalnicze zebrane w główne kanały zbiorcze, uchodzą na zewnątrz tylko jednym otworem wydalniczym znajdującym się w tyle ciała.

tasiemce

Kanaliki wydalnicze zebrane w główne kanały zbiorcze (jedna para kanałów grzbietowych i jedna para kanałów brzusznych), uchodzą na zewnątrz za pośrednictwem dwóch otworów znajdujących się w tyle ciała.

nicienie

Układ wydalniczy nicieni zasadniczo odbiega budową od układu protonefrydialnego występującego u wirków - między innymi dlatego że brak tu komórek płomykowych. U większych przedstawicieli nicieni ma on najczęściej kształt litery H - składa się z dwóch kanałów biegnących w bocznych wałkach hypodermalnych, otwierające się wspólnym otworem wydalniczym po brzusznej stronie ciała. Nicienie mają też komórki fagocytarne, które zatrzymują i gromadzą nierozpuszczalne w wodzie produkty przemiany materii oraz ciała stałe. Układ wydalniczy służy nicieniom przede wszystkim do osmoregulacji, w mniejszym stopniu zaś do usuwania zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii.

STAWONOGI

Narządami wydalniczymi wielu stawonogów są przekształcone metanefrydia. Zlokalizowane są one w parzystych gruczołach czułkowych i szczękowych u skorupiaków (ich ujścia znajdują się u nasady czułków II pary lub szczęki) oraz w gruczołach biodrowych u pajęczaków. Innym specyficznym typem narządów wydalniczych są cewki Malpighiego. Mają one postać zamkniętych od strony jamy ciała cienkich kanalików, ujście znajduje się na granicy jelita środkowego i tylnego. Kanaliki te zbierają zbędne i szkodliwe metabolity z płynu wypełniającego jamę ciała (hemolimfy) i przekazują je do jelita. Tam zaś po resorpcji wody, razem z resztkami pokarmu są usuwane na zewnątrz. Cewki Malpighiego występują u owadów, wijów i wyżej uorganizowanych pajęczaków. Stawonogi wodne wydalają głównie silnie rozcieńczony amoniak. Lądowe przekształcają amoniak w związki azotowe słabo rozpuszczalne w wodzie, jak guanina (pajęczaki) czy kwas moczowy (owady), gdyż muszą oszczędzać wodę.

pierścienice

W układzie wydalniczym pierścienic funkcję osmoregulacyjne i wydalnicze pełnią matanefrydia – w każdym segmencie ciała znajdują się 2 metanefrydia (urzęsione lejki z kanalikiem krętym którego ujście jest w segmencie następnym).U wieloszczetów i skąposzczetów w wydalaniu uczestniczą również komórki chloragogenowe, które znajdują się w zagłębieniu jelita środkowego od strony jamy ciała. Wychwytują z celomy i magazynują zbędne produkty przemiany materii. Po wypełnieniu się zamierają, po czym są usuwane na zewnątrz ciała za pomocą metanefrydiów. U form wodnych produktem przemiany materii jest amoniak a u lądowych mocznik.

SZKARŁUPNIE

Szkarłupnie nie mają wyodrębnionego układu wydalniczego. Ponieważ są izoosmotyczne w stosunku do zamieszkiwanego środowiska nie mają problemów z osmoregulacją. Usuwanie metabolitów zachodzi przez powłoki ciała oraz przy udziale podocytów. Są to komórki zbierające z ciała zbędne produkty przemiany materii, które przedostają się do układu wodnego a następnie na zewnątrz ciała.

MIĘCZAKI

Narządy wydalnicze mięczaków nazywane są nerkami. Są to silnie przekształcone metanefrydia. Świadectwem tego jest obecność lejkow, którymi nerki otwierają się do wtórnej jamy ciała (worka osierdziowego). Z nerek do jamy płaszczowej prowadzą moczowody. Większość mięczaków ma dwie nerki, natomiast u wyspecjalizowanych ślimaków i głowonogów dwuskrzelnych występuje tylko jedna nerka. Mięczaki wodne wydalają zazwyczaj amoniak i mocznik, lądowe ślimaki – kwas moczowy.

DZIĘKUJEMY ZA UWAGĘ

Home