Mózgowe Porażenie Dziecięce KAROLINA KARDASZ

Dydaktyka specjalistyczna ukierunkowana na mózgowe porażenie dziecięce

wyk. Karolina Kardasz

Dydaktyka specjalna to dział dydaktyki ogólnej, który - uwzględniając prawidłowości procesu nauczania - uczenia się - ropoznaje reguły dostosowywaia tego procesu do zróżnicowanych potrzeb uczniów i kontekstów edukacyjnych.

Dydaktyka specjalna

Źródło: J. Głodkowska Dydaktyka specjalna. Od wzroca do interpretacji.

Wśród całej liczby dzieci niepełnosprawnych ruchowo, którą w naszym kraju szacuje się na około 40–50 tys., ponad połowa (20–25 tys.) to pacjenci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Zespół mózgowego porażenia dziecięcego jest wynikiem uszkodzenia morfologicznego mózgu na skutek różnych bodźców urazotwórczych i może dotykać nawet trojga niemowląt na tysiąc żywo urodzonych.

Czym jest mózgowe porażenie dziecięce?

Mózgowe porażenie dziecięce określane jest obecnie jako niepostępujące uszkodzenie mózgu powodujące narastające zaburzenia neurologiczne, ruchowe i posturalne u dziecka. Mózgowe porażenie dziecięce jest istotnym zaburzeniem neurologicznym, występującym na całym świecie we wszystkich grupach etnicznych.

Czym jest mózgowe porażenie dziecięce?

MÓZGOWE PORAŻENIE DZIECIĘCE - DEFINICJE

MPDZ wg Zbigniewa Łosiowksiego

MPDZ wg Romana Michałowicza

„aktualnie mózgowe porażenie dziecięce to zbiorcze pojęcie – parasol – obejmujące różnorodne, zmieniające się wraz z wiekiem zaburzenia ruchu i postawy (porażenia, niedowłady, ruchy mimowolne, zaburzenia napięcia mięśniowego, zaburzenia równowagi), współistniejące z innymi objawami trwałego uszkodzenia mózgu (padaczka, upośledzenie umysłowe, zaburzenie mowy, wzroku, słuchu), znajdującego się w stadium niezakończonego rozwoju, a więc zaistniałe przed urodzeniem dziecka, w czasie porodu lub w pierwszych trzech latach życia”

MPDZ wg Marii Borkowskiej

„jest zespołem różnorodnych objawów zaburzenia czynności ruchowych i napięcia mięśni wywołanych uszkodzeniem mózgu lub nieprawidłowościami w jego rozwoju nabytymi przed urodzeniem, w okresie okołoporodowym czy po urodzeniu we wczesnym dzieciństwie”

„przez pojęcie »mózgowe porażenie« dziecięce rozumie się niepostępujące zaburzenia czynności będącego w rozwoju ośrodkowego układu nerwowego, a zwłaszcza ośrodkowego neuronu ruchowego, powstałe w czasie ciąży, porodu lub okresie okołoporodowym”

CHARAKTERYSTYKA DZIECI Z MPDZ

Dzieci z MPDz mogą być spastyczne, wiotkie, a ich inteligencja może się wahać od normalnej do poniżej normy. Istnieje możliwość wystąpienia u nich uszkodzenia wzroku, słuchu i mowy, zaburzeń emocjonalnych, specyfi cznych kłopotów w uczeniu się, a także pewnych deformacji fizycznych. Wszystkie te aspekty powinno się wziąć pod uwagę przy ocenie problemów poszczególnych dzieci. Ponadto w wielu przypadkach rzeczywisty wiek dziecka nie odpowiada wiekowi jego rozwoju. Dlatego też rodzice muszą dostosować opiekę do potrzeb własnego dziecka, które wymaga wsparcia niemal w każdej sytuacji życiowej i stanowi dla opiekunów źródło licznych wyzwań.

Postaci MÓZGOWEGO PORAŻENIA DZIECIĘCEGO wg Ingrama

Obserwujemy w nim wyraźnie mniejszą aktywność i ograniczenie ruchów kończyn niedowładnych w sosunku do kończyn, które nie są objęte niedowładem. Porażenie obejmuje prawą lub lewą stronę ciała. Dodtakowo mogą pojawić się także objawy atetozy, zaburzenia czucia w kończynach objętych porażeniem, dysproporcje wzrostu porażonych kończyn.

Porażenie kurczowe połowicze prawo- lub lewostronne

Obejmuje głównie kończyny dolne (niedowład kończyn dolnych przeważa nad niedowładem kończyn górnych.

Obustronne porażenie kurczowe

Kończyny górne są w większym stopniu niedowładne niż kończyny dolne.

Obustronne porażenie połowicze

Związana z niezbornością ruchową, może być połączona np. z obustronnym porażeniem kończyn. Jest ściśle związana z postawą ciała.

Postać móżdżkowa

Jej podstawę stanowi występowanie licznych ruchów mimowolnych. W zależności od ich rodzaju wyróżnia się następujące rodzaje tej postaci porażenia dziecięcego: dystoniczna, ateotyczna, pląsawicza.

Postać pozapiramidowa

Postaci MÓZGOWEGO PORAŻENIA DZIECIĘCEGO wg Hogberga

Rodzaj zaburzeń wyrażony w sferze ruchów dowolnych, obejmujący zarówno proste czynności (ruchy kończyn) jak i te bardziej precyzyjne (ruchy palców podczas pisania). Ponad to zaburzone mogą być w tej postaci czynności czuciowe. Uszkodzeniu mogą ulec także drogi przewodzące bodźce wzrokowe. W tej postaci wyróżnia się:a) NIEDOWŁAD POŁOWICZY PRAWO- LUB LEWOSTRONNY - jeden z lepiej rokujących rodzajów MPDZ b) NIEDOWŁAD CZTEROKOŃCZYNOWY - najcięższa postać MPDZ c)OBUSTRONNY NIEDOWŁAD KURCZOWY - większe nasilenie zmian w kończynach dolnych.

Postać spastyczna lub piramidowa

Postaci MÓZGOWEGO PORAŻENIA DZIECIĘCEGO wg Hogberga

Uszkodzone są w tej postaci struktury podkorowe mózgu. Występują wówczas różnorodne ruchy mimowolne lub ogólna sztywność mięśni z niewielkimi ruchami.

Postacie dyskinetyczne - pozapiramidowe

Postacie ataktyczne - móżdżkowe

Przyczynę tej postaci stanowi uszkodzenie móżdżku. Występują wówczas zaburzenia równowagi i często wodogłowie.

MÓZGOWE PORAŻENIE DZIECIĘCE - OBSZAR MOTORYKI DUŻEJSKALA Gross Motor Function Classification

POZIOM I

POZIOM II

POZIOM III

- chodzi bez ograniczeń- między 2 a 4 rokiem życia dziecko siedzi na podłodze, obie ręce ma wolne, by manipulować przedmiotami

- chodzi z ograniczeniami- między 2 a 4 rokiem życia dziecko siedzi samo na podłodze ale może mieć trudności z utrzymaniem równowagi w momencie, gdy obie ręce pozostają wolne, by manipulować przedmiotami

- chodzi, korzystając z ręcznych pomocy mechanicznych- między 2 a 4 rokiem życia dziecko siedzi na podłodze w "siadzie w" i może potrzebować wsparcia osoby dorosłej, by utrzymać pozycję siedzącą

POZIOM IV

POZIOM V

- jest transportowane na wózku mechanicznym- między 2 a 4 rokiem życia zaobserwować można na tym poziomie, że niepelnsprawność ruchowa zubaża kontrolę ruchu oraz zdolność utrzymania głowy oraz ciała w osi

-przemieszcza się samodzielnie z ograniczeniami; może korzystać z pomocy zasilanych elektrycznie- między 2 a 4 rokiem życia dziecko siedzi na podłodze po usadzeniu, nie ma możliwości, by utrzymać postawę i równowagę bez użycia rąk

Problemy współtowarzyszące MPD

Problemy emocjonalne

Np. drażliwość, wybuchowość, zachowania agresywneSą one wywołane wieloma czynnikami, takimi jak: słaba kontrola reakcji emocjonalnych, nadpobudliwość psychoruchowa, zmniejszona odporność psychiczna czy niemożność zaspokojenia potrzeby psychofizycznych.

Problemy sensoryczne

Dzielimy na te pierwotne, które dotyczą zaburzeń motorycznych i sensorycznych, spowodowanych uszkodzeniami obszarów ośrodkowego układu nerwowego i wtórne spowodowane nieprawidłową i/lub niewystarczającą informacją sensoryczną.

Upośledzenie czynności wentylacyjnej płuc

Powstaja w wyniku nieprawidłowego rozwoju psychoruchowego, odmiennego charakteru aktywności ruchowej i długotrwałego przebywania w przymusowej pozycji.

Zaburzenia lub brak mowy

Najczęstszym zaburzeniem mowy jest dyzartria, czyli zespół zaburzeń oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnych. Nasilenie zaburzeń mowy zależy od lokalizacji uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, związanego z funkcją mowy układu piramidowego, pozapiramidowego i móżdżku. Mowa może być spowolniała, ruchy artykulacyjne przesadne i nieskoordynowane, wymowa głosek zniekształcona. Przy uszkodzeniach móżdżku obserwuje się mowę głośną, skandowaną z nieregularnym natężeniem głosu, wybuchową.

Problemy współtowarzyszące MPD

Padaczka

Wpływa na rozwój psychoruchowy, doprowadzając do wtórnych zmian w ośrodkowym układzie nerwowym – niedotlenienia i urazów. W przypadku ciężkiej padaczki dochodzić może do cofania się w rozwoju dziecka i utraty wcześniej wyuczonych czynności.

Zaburzenia wzroku

W wyniku zaburzenia wzroku dochodzi do trudności w spostrzeganiu kształtów, nieprawidłowej percepcji wzrokowej oraz zaburzeń w ujmowaniu stosunków przestrzennych.

Opóźnienie rozwoju intelektualnego

Upośledzenie rozwoju umysłowego w mózgowym porażeniu dziecięcym dotyczy wszystkich stopni upośledzenia, od lekkiego po upośledzenie głębokie,Problem oceny rozwoju umysłowego tych dzieci jest dość złożony z uwagi na ścisły związek upośledzonego rozwoju ruchowego z rozwojem poznawczym.

Pojawiają się też mikrodeficyty – zaburzenia myślenia, koordynacji wzrokowo-ruchowej, schematu własnego ciała i lateralizacji. Dzieci mają trudności z koncentracją i orientacją w przestrzeni

Rozwój intelektualny dziecka z MPDZ

MPDZ może ale nie musi łączyć się z niepełnosprawnością intelektualną. W zakresie poziomu funkcjonowania poznawczego dzieci z MPD mogą nie mieć deficytów intelektualnych lub pozostawać na każdym poziomie niepełnosprawności intelektualnej.

Poziom funkcjonowania intelektualnego jest ważny z kilku względów:

Łączy się ona z koniecznością podejmowania bieżących decyzji zarówno tego, czego uczyć, jak i tego w jaki sposób należy to robić. Należy zwrócić uwagę na wszystkie możliwe ograniczenia towarzyszące MPD, ponieważ wiedza oraz kompetencje poznawcze ucznia właściwe dla jego wieku mogą być znacznie obiżone.

MOŻLIWOŚCI UCZENIA SIĘ DZIECKA

Dwa obszary: ruchowy (ważne jest, by uczeń rozumiał, co ma zrobić, czemu służą działania, które sam podejmuje oraz które są podejmowane wobec niego); zawiadywania otoczeniem (niezwykle ważna jest praca nad dostrzeganiem i nazywaniem przez dziecko swoich potrzeb i chęci; podstawą jest budowanie u dziecka poczucia bycia sprawczym i decyzyjnym).

BUDOWANIA (KSZTAŁTOWANIA) SMODZIELNOŚCI DZIECKA

Ważnym aspektem jest to, że brak mowy werbalnej nie jest uznawany za odrębny rodzaj niepełnosprawności, a zatem formalnie nie wiążą się z nim dodatkowe możliwości uzyskiwania wsparcia dla dzieci, a jak wiadomo możliwość komunikowania się pełni bardzo ważną funkcję w życiu KAŻDEGO człowieka.

ROZWIJANIA KOMPETENCJI KOMUNIKACYJNYCH

Mowa uczniów z MPD

Wg Barbary Sawy warunkami rozwoju mowy są:* prawidłowo ukształtowany obwodowy i ośrodkowy narząd mowy * prawidłowo funkcjonujący narząd słuchu * prawidłowy rozwój umysłowy * prawidłowe warunki środowiskowe i wychowawcze.

• By mogła powstać mowa, niezbędne jest prawidłowe ukształtowanie struktur mózgowych odpowiedzialnych za mówienie i rozumienie mowy.
• Bardzo ważna dla funkcji mowy jest sprawność układu pozapiramidowego, pozwalającego utrzymać prawidłowe napięcie mięśni języka, krtani i gardła.
• Wszystkie wymienione zakłócenia mają swoje konsekwencje dla czynności mowy i stanowią o głębokości jej zaburzenia zależnie od rodzaju i rozmiaru uszkodzenia.
• Zaburzenia mowy u dzieci z MPDZ występują najczęsciej w postaci atetotycznej oraz obustronnego porażenia połowiczego (mowa nie wykształciła się lub jest niewystarczająca, by mogła spełniać swoją funkcję).
• Ważne jest wówczas wprowadzenie jak najszybciej komunikacji alternatywnej AAC.

Koniecznym warunkiem pracy nad rozwojem komunikacji dziecka jest współpraca między szkołą a domem.

Rozwój emocjonalno - społeczny uczniów z MPDZ

Rozwój emocjonalny dzieci z MPD jest zwykle nieco opóźniony w stosunku do wieku, niezależnie od możliwości poznaczych dziecka. Cherakterystyczna u dzieci z MPD jest potrzeba stałości i przewidywalności zdarzeń, a to wynika z tego, że są zależne od innych osób, brakuje im wileu doświadczeń. Dużą rolę wtym aspekcie odgrywa przede wszystkim środowisko dorosłych - nauczycele, terapeuci, rodzice i to z nimi najczęsciej dzieci z MPD nawiązują kontakt.

• W starzsym wieku u dzieci z MPD można obserwować, że nie dostrzegają rówieśników.
• Ważną kwestią jest kontrola emocji, reagowanie w sposób nieadekwatny do powstałej sytuacji np. śmiech, gdy wydarzy się coś nieprzyjemnego dla innych.
• U dziecka niepełnosprawnego ważne jest kształtowanie trzech cech odgrywających znaczącą rolę tzn.: odporność emocjonalna, optymizm i samoakceptacja.

Dużą rolę wtym aspekcie odgrywa przede wszystkim środowisko dorosłych - nauczycele, terapeuci, rodzice i to z nimi najczęsciej dzieci z MPD nawiązują kontakt.

Edukacja i praca pedagogiczna z uczniami z MPDZ

W pracy z dzieckiem z MPD należy spełnić pewne warunki, by uczeń rozwijał się w pełni swoich możliwości. Ważne jest planowanie pracy, współpraca z rodziną.

Zasady ważne w pracy z dzieckiem z MPD wg Marii Król:

• zasada systemowości
• zasada systematyczności
• zasada wiązania teorii z praktyką
• zasada poglądowości
• zasada świadomości i aktywności
• zasada celowości
• efektywności i nieprzeciążania
• zasada indywidualizacji
• zasada wszechstronności
• zasada stopniowania trudności i następstwa rozwojowego
• zasada trwałości osiągnięć oraz powtarzania i utrwalania czynności
• zasada optymizmu pedagogicznego

Podkreślić należy tu ogromną rolę nauczyciela/terapeuty.

Bibliografia

1. Głodkowska J., Dydaktyka specjalna w przygotowaniu do kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, Wyd. Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2010.
2. Głodkowska J., Dydaktyka specjalna. Od systematyki do projektowania dydaktyk specjalistycznych., Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2017.
3. Głodkowska J., Dydaktyka specjalna. Od wzorca do interpretacji., Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2017.
4. Mazanek E.: Mózgowe porażenie dziecięce. Problemy psychologicznopedagogiczne. Akademia Pedagogiki Specjalnej im. M.Grzegorzewskiej, Warszawa 2003.
5. Minczakiewicz E.: Dziecko niepełnosprawne w rodzinie i w szkole. Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2001.
6. Praktyczne wytyczne dotyczące postępowania diagnostycznego z dzieckiem chorującym na mózgowe porażenie dziecięce – raport American Academy of Neurology i Child Neurology Society. Neurology, 2004:4, 26–40.
7. red. nauk. Sień M., Dębska G., Zagrożenia zdrowotne wśród dzieci i młodzieży, TOM 2, Kraków 2011.
8. Szczegielniak J., Udrska A.: Czynność wentylacyjna płuc u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Fizjol., Pol., 2005.
9. Zabłocki J., Mózgowe porażenie dziecięce w teorii i terapii, Wyd. Akademickie Żak, Warszawa 1998.
10. https://portalzdrowiadziecka.pl/index.php/video/zaburzenia-mowy-porazeniu-mozgowym/
11. https://www.slideshare.net/alicjawk/mzgowe-poraenie-dziecice?next_slideshow=1
12. https://www.facebook.com/364147950331193/posts/457850147627639/, Artykuł: Mózgowe porażenie dziecięce a zaburzenia procesów przetwarzania sensorycznego cz 1.