związki składniowe w zdaniu

Związki składniowe w zdaniu

Ze względów gramatycznych i znaczeniowych wyrazy w zdaniu łączą się w związki składniowe, wśród których jest wyraz nadrzędny (określany) i wyraz podrzędny (określający). Już wiemy, że każda przydawka to wyraz określający rzeczownik (podrzędny wobec niego), a każdy okolicznik i każde dopełnienie – to wyrazy określające czasownik (również podrzędne wobec niego). Tworzą one związki składniowe.

ZWIĄZEK ZGODY

ZWIĄZEK RZĄDU

ZWIĄZEK PRZYNALEŻNOŚCI

KONIEC

Przygotowała Ewa Szczepaniak

Zapamiętaj! Jeśli odmieniając przez przypadki dwa wyrazy, które wchodzą w skład danego związku (np. błyszcząca gwiazda), obydwa się odmieniają (błyszczącej gwieździe, błyszczącą gwiazdą) to mamy do czynienia ze związkiem zgody. !!! Związkiem zgody w zdaniu jest połączenie podmiotu z orzeczeniem – tzw. związek główny. Jeśli w trakcie odmiany jeden z wyrazów pozostaje wciąż w tym samym przypadku (nora lisa, norę lisa, norą lisa, norze lisa) – mamy do czynienia ze związkiem rządu. Jeśli jeden z wyrazów w związku jest w ogóle nieodmienny (idę tam, przejdź obok), mamy do czynienia ze związkiem przynależności. !!! Każdy okolicznik określający orzeczenie jest w związku przynależności

ZWIĄZEK ZGODY

Wyraz podrzędny dostosowuje swoją formę gramatyczną do wyrazu nadrzędnego. Formy obu wyrazów są więc zgodne pod względem liczby, rodzaju, przypadka, osoby. Związkiem zgody jest związek podmiotu i orzeczenia oraz niektóre związki z przydawką .

Związek zgody jest to związek:

podmiotu i orzeczenia, czyli związek główny – Anka poszła do kina. z zaimkiem przymiotnym – Będziecie dumni z moich ocen. (l. mn., rodzaj niemęskoosobowy, dopełniacz); z liczebnikiem – Michał przeczytał w lutym sześć książek. (przypadek – biernik, rodzaj niemęskoosobowy); z imiesłowem przymiotnikowym czynnym – Wiosną najbardziej lubię przyglądać się kwitnącym drzewom. (liczba mnoga, rodzaj niemęskoosobowy, przypadek – celownik); z imiesłowem przymiotnikowym biernym – Dlaczego jeszcze nie schowałeś umytych naczyń? (liczba mnoga, rodzaj niemęskoosobowy, przypadek – dopełniacz).

z przymiotnikiem – Olka kupiła tylko dojrzałe jabłka. (Wyrazy dojrzałe jabłka zgadzają się ze sobą gramatycznie – liczba mnoga, rodzaj niemęskoosobowy, przypadek – biernik);

ZWIĄZEK RZĄDU

Wyraz nadrzędny rządzi przypadkiem wyrazu podrzędnego. Oznacza to, że wyraz podrzędny musi wystąpić w określonym przypadku, wymaganym przez wyraz nadrzędny. W związku rządu najczęściej występuje dopełnienie w związku z orzeczeniem, czasem też przydawka.

Związek rządu to związek

orzeczenia z dopełnieniem – Przyniósł lampę. Przyniosła lampę. Przynieśli lampę. – Nie rozumiem zadania. Magda nie rozumie zadania. Nie zrozumieli zadania. rzeczownika z rzeczownikiem (w dopełniaczu) – samochód ojca, – ból ręki z wyrażeniem przyimkowym – droga przez las – drogą przez las – drodze przez las

Jak rozpoznać związek rządu?

ZWIĄZEK PRZYNALEŻNOŚCI

Szukasz związku przynależności? Znajdź w zdaniu okolicznik. Okolicznik określający orzeczenie to związek przynależności. Wyrazem nadrzędnym w związku przynależności, oprócz czasownika, może też być przymiotnik lub przysłówek.

Związek przynależności tworzy orzeczenie z:

z imiesłowem przysłówkowym współczesnym – szliśmy śpiewając; z przysłówkiem – mówiliście głośno, – biegł szybko, – szedł powoli, – lubił bardzo; z przyimkiem – przyjdę jutro; z zaimkiem przysłownym – mieszka tutaj, – uczę się w gimnazjum; z wyrażeniem przyimkowym – idzie przez pole, – uśmiechał się pod wąsem, – jadę do domu.