natura w romantyzmie

natura

w romantyzmie

Hadaj Gabrysia

08 "Cierpienie młodego Wertera"

01 natura w romantyzmie

09 "Frankenstein"

02 index

10 " Zagłada domu Usherów"

03 Rola natury w poezji

Index

11 - 16 Natura u Adama Mickiewicza

04 Podział natury

17-19 Natura u Juliusza Słowackiego

05 "Król Olch"

06 "Wymówki i odpowiedzi"

20-21 Natura u Cypriana Norwida

22- " Nie-Boska Komedia"

07 "Faust"

Rola natury w romantyzmie

- porównanie do świata rzeczywistego, mające za zadanie przedstawić duszom ""niepoetyckim" myśl artysty. Każdy z nas wie jak wygląda trawa, niebo czy góry. Użycie motywu przyrody ma nam pomóc lepiej zrozumieć konkretne dzieło.- krajobraz odgrywa znaczącą rolę w budowaniu nastroju utworu - stosowanie opisów przyrody do tworzenia metafor i porównań ( porównanie kruchości ludzi względem wiecznego bytu matki natury) - flora często jest uczestnikiem ważnych/przełomowych wydarzeń utworu ( np. w Kordianie czy Romantyczności) "Mój Boże! kur się odzywa, Zorza błyska w okienku. Gdzie znikłeś? Ach! stój, Jasieńku! Ja nieszczęsliwa"

Romantyczność Adam Mickiewicz

Natura przedstawiona jako:

Ideał, nieskazitelne piękno, sacrum

Niepokonana siła, wieczny, śmiercionośny byt

Tło wydarzeń, czynnik wpływający na nastrój utworu

." Grób Potockiej" Adam Mickiewicz " Chmury" Juliusz Słowacki "Czarne kwiaty" ( tytuł) Cyprian Norwid "Ajudah" Adam Mickiewicz "Hymn o zachodzie słońca" Juliusz Słowacki

"Wymówki i Odpowiedź" William Wordsworth"Król elfow" Johann Wolfgang Goethe "Przygnębienie" Samuel T. Coleridge "Gdy tu mój trup" Adam Mickiewicz "Bakczysaraj" Adam Mickiewicz

" Zagłada domu Usherów" Edgar Allean Poe " Faust" Johann Wolfgang Goethe "Frankenstein" Mary Shelley "Burza" Adam Mickiewicz " Lilie" Adam MIckiewicz " Nad wodą wielką i czystą" Adam Mickiewicz "Król elfow"Johann Wolfgang Goethe

natura w romantyzmie

* w romantyzmie istniało głębokie przekonanie, że osoby chore oraz dzieci mają znacznie ułatwiony kontakt ze zjawiskami nadprzyrodzonymi

"Król Olch"

Johan Wolfgang Goethe

Flora w balladzie została przedstawiona jako tło wydarzeń nadające nastrój grozy czy niepewności, jednak jest także czynnikiem dzielącym pogląd syna i ojca. Syn dostrzega zjawiska nadprzyrodzone* ukryte pod postacią przyrody, natomiast jego rodzic widzi jedynie przygnębiający obraz natury. Młody człowiek jest typowym romantykiem, w przyrodzie dostrzega on sens życia i jest w stanie dla niej umrzeć. Siły natury wywołują śmierć dziecka. Opisanie mgły, suchych,szeleszczących liści czy wierzb otulonych mrokiem nadaje utworowi nietypowy klimat budzący niepewność i przerażenie. Przyroda jest baśniowym bohaterem. Ludzie nie mają żądnego wpływu na jej działania. Człowiek zdany jest na jej łaskę. Natura ukazana nie tylko jako tło zdarzeń, ale także wieczna, niepokonana siła mogąca łamać kruche ludzkie istnienia.

Moritz Von Schwind "Król Elfów"

"Mój synu, wciąż z lękiem twarzyczkę zasłaniasz -Nie widzisz, mój ojcze, jak Elf nas dogania? Król Elfów w koronie... i wlecze swój płaszcz... -Mój synku, mgły wstają i wloką się, patrz!"

"Mój ojcze, mój ojcze, czyś tego nie słuchał, co Elf mi obiecał, naszeptał do ucha? -Uspokój się synku, uspokój się mały, to wiatr tak w olszynach liść rusza, liść stlały."

Wymówki i odpowiedź

William Wordsworth

W tym utworze motyw natury pozornie nie odgrywa znaczącej roli, jest tłem wydarzeń. Przyroda jednak rozprasza Williama, stanowi praprzyczynę jego rozważań , jest powodem bezczynności i odrętwienia.

" Oglądasz wokół matkę- Ziemię' Jak gdybyś w życia cel nie wierzył, Jakbyś zaczynał ludzkie plemię, A nikt przed tobą nie żył!"

Johann Heinrich Füssli - Cisza

Faust

Johann Wolfgang Goethe

Natura w ukazanym fragmencie przedstawiona została jako niepokonana siła. Moc, na którą my- ludzie nie mamy żadnego wpływu. Flora pełni znaczącą rolę w kreowaniu tła opisanej historii.

“Wielkie są gór moce tu natura swobodna w potędze swej działa ”

Eugene Delacroix "Faust i Mefistofeles"

Cierpienia młodego Wertera

Johann Wolfgang Goethe

Werter przybywa na wieś, aby uspokoić uciszyć skandal, którego był bohaterem . Młodzieniec jest ogromnym miłośnikiem natury ( jak każdy bohater romantyczny). Otaczającą go porę wiosenną porównuje ze swoim samopoczuciem. Gdy budzi się przyroda rozkwitają uczucia w sercu Wertera. Podobnie jest z jesienią i zimą. Zmiany pór roku wydają się dostosowywać do nastroju głównego bohatera. Gdy ten traci nadzieje na szczęśliwe życie u boku Loty, znów zatraca się w naturze, tym razem obumierającej, pogrążonej w uśpieniu, odwzorowuje to bezradność i smutek zakochanego.

Caspar David Friedrich „Wędrowiec nad morzem mgły”

„Gorące umiłowanie żywej przyrody, wypełniające po brzegi serce moje, przenikające mnie taką rozkoszą, że świat otaczający wydawał mi się rajem, jest mi dzisiaj udręką, prześladowczym demonem, kroczącym za mną wszędzie, gdzie stąpię”

„ Miejscowość, gdzie przebywam, to raj prawdziwy, a wiosna tu w pełni uroczych ponęt swych i rozkwitu. Drzewa, żywopłoty, to jakby ogromne kwietne kiście, tak, że zbiera ochota zmienić się w chrząszczyka, nurzać się w tej wonnej toni i żywić się wyłącznie zapachem.”

ogród francuski, którym zachwycony był Werter

Frenkenstein

Mary Shelley

Natura w utworze ukazywana jest jako ostateczny władca życia i śmierci. Flora przyczynia się do śmierci Frankensteina i jego tworu, podczas pościgu w lodowatej dziczy

VS

W ukazanym fragmencie widzimy chęć przechytrzenia, pokonania natury. Naukowiec chciał odkryć wszystkie tajemnice świata, podziwia dzieło boskie i chce mu dorównać -co jak wiemy zakończyło się tragicznie

Frenkenstein (1931)

„To tajemnice nieba i ziemi pragnąłem poznać; i czy była to zewnętrzna substancja rzeczy, czy wewnętrzny duch natury i tajemnicza dusza człowieka, które mnie zajmowały, nadal moje poszukiwania były skierowane do metafizyki, czy też w najwyższym sensie, fizyczne sekrety świata. "

Zagłada domu Usherów

Edgar Allan Poe

Natura stanowi tło wydarzeń, utrzymuje nastrojowość grozy i niepokoju. Ostatecznie dochodzi do rozpadu domu w wodach jeziora- co znów symbolizuje wieczność matki natury względem kruchości człowieka i wszelkich jego wytworów.

Kadr z animacji "The Fall of the House of Usher"

Zagłada domu Usherów 1960

"Przez cały dzień pewnej jesieni - dzień zadymką omglony, posępny i oniemiały, gdy chmury ciężko i nisko zwisły na niebie, przebywałem samopas i konno obszary niezwykle ponurej krainy i wreszcie w chwili przepływu zmierzchów wieczornych, stanąłem przed melancholijnym Domem Usherów."

Zagłada domu Usherów Edgar Allan Poe

animacja " The Fall of the House of the Usher"( bardzo ciekawa animacja z nietypową kreską)

Natura w twórczości Adama Mickiewiczna

III część Dziadów

Najważniejszą rolę odgrywa flora przedstawiona w ustępie "Droga do Rosji" przedstawiony obraz pełni ważną rolę w przybliżeniu tematyki świata przedstawionego. W dziadach części III znajdziemy także mnóstwo pochlebnych apostrof do natury . Możemy dostrzec obraz przyrody silnej, pięknej i wywyższonej. Flora zinterpretowana jako twór boski, więc idealny

" Ty Boże, ty naturo!,dajcie posłuchanie-Godna to was muzyka i godne śpiewanie"

Dziady cz. III

“Boga, natury godne takie pienie!Pieśń to wielka, pieśń-tworzenie. Taka pieśń jest siła,dzielność, Taka pieśń jest nieśmiertelność! Ja czuję niesmiertelność, nieśmiertelność tworzę, Cóż Ty większego mogłeś zrobić-Boże?

Godło "Upiór", Dziady, część III-scena VIII, piórko, papier, 16 x 14,3 cm w świetle passe-partou

Dziady cz. III

Natura w twórczości Adama Mickiewiczna cd

Dziady cz. IV

W ukazanym fragmencie podkreślona zostaje tajemniczość natury. Przyroda ma sekrety, których nie zamierza zdradzać nikomu. Zdolności, których umysł ludzki nie potrafi zrozumieć. Nie warto zatem "doszukiwać się dziury w całym", ponieważ zakończenie może być tragicznie.

"Każdy cud chcesz tłumaczyć; biegaj do rozumu... Lecz natura, jak człowiek, ma swe tajemnice, Które nie tylko chowa przed oczyma tłumu, [...] Ale żadnemu księdzu i mędrcom nie wyzna!"

Dziady cz.IV

Konrad Wallenrod Przyroda dodaje nastrojowości utworu,potęguje wizje lęku i niepewności bohaterów. Stanowi także tło opowiadanej historii. W przedstawionym fragmencie obserwujemy dostrzerzenie boskości, idealności natury. i prośbę o jej pomoc

Pieśń pielgrzyma

Podmiot dostrzega i docenia piękno przyrody. Doskwiera mu jednak ogromna samotność, zatem nie potrafi w pełni cieszyć się z tworów boskich.

" Te rozkwitłe świeżo drzewa Upajają słodką wonią; Wody szepcą, słowik śpiewa I koniki cicho dzwonią. Czemuż zadumany stoję I wiosną się nie weselę? Bo sieroce serce moje: Z kimże wiosnę tę podzielę?"

"Myśl Boga z tworów wyczytuję ziemi I głazy pytam o iskrę płomienia."

Kordian

Pieśń pielgrzyma

Natura w twórczości Adama Mickiewiczna CD.

Pan Tadeusz

W Panu Tadeuszu znaczącą część zajmują opisy natury, pozwalające na dostrzeganie piękna w obiektach wcześniej niedocenianych. Przyroda jednocześnie wpływa na cykl dnia bohaterów ( np. zachody i wschody słońca wyznaczają czas pracy chłopów w majątku sędziego)W księdze IV ukazany jest wpływ rodzaju natury na kulturę danego kraju. Przeżycia narodu kształtują przyrodę. Flora przedstawiona jako świadek historii ojczyzny ,Unikalna, niepowtarzalna, wyjątkowa dla danego miejsca.

Ucichły i stanęły: tak pan Sędzia każe, U niego ze dniem kończą pracę gospodarze. «Pan świata wie, jak długo pracować potrzeba; Słońce, Jego robotnik, kiedy znijdzie z nieba, Czas i ziemianinowi ustępować z pola». Tak zwykł mawiać pan Sędzia, a Sędziego wola Była Ekonomowi poczciwemu świętą;

“Koncert Jankiela” autorstwa Jana Czesława Moniuszki

Natura w twórczości Adama Mickiewiczna CD

Stepy Akermańskie

Świtezianka

Natura ma istotny wpływ na przemyślenia podmiotu. Początkowo odczuwa on ogromne szczęście dzięki pięknu, które go otacza. Zachwyt szybko zamienia się w nostalgię oraz tęsknotę za ukochanym krajem. Przyroda wykorzystana do podkreślenia nieosiągalności wielbionej ojczyzny.

Natura wymierza sprawiedliwość, Jest czynnikiem, przed którym nikt nie ucieknie. Nie można skryć się przed jej sprawiedliwością.

„Woda się burzy i wzdyma. Burzy się, wzdyma i wre aż do dna, Kręconym nurtem pochwyca, Roztwiera paszczę otchłań podwodna, Ginie z młodzieńcem dziewica.“

Świtezianka

Stójmy! — Jak cicho! — Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Cisza, Samotność Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiej ciszy — tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. — Jedźmy, nikt nie woła!

Lilie

Opis natury wpływa znacząco na nastrój utworu, Odzwierciedla uczucia bohaterów . Flora bierze czynny udział w wymierzaniu kary, Kwiaty mają zatuszować popełnioną zbrodnię

Kazimierz ALCHIMOWICZ (1840-1916) ŚWITEZIANKA

Burza w skalistych górach Albert Bierstadt , Burza w skalistych górach, 1866, olej na płótnie, Brooklyn Museum, domena publiczna

"A on już leży w grobie, A nad nim kwiatki rosną, A rosną tak wysoko, Jak on leży głęboko."

Natura w twórczości Adama Mickiewiczna cd

Burza

Bakczysaraj

W utworze natura pełni rolę jednostki zabójczej, nazwana została "geniuszem śmierci". Tekst zawiera wiele personifikacji, podkreślających potęgę żywiołu. Żaden ludzki twór nie zatrzyma sztormu, wszyscy na pokładzie skazani są na jego łaskę .

Przyroda w sonecie jest przedstawiona jako siła, moc, która niszczy pałac chanów (kultura), jednocześnie jednak go ochrania. Obserwujemy wyraźny kontrast pomiędzy działaniami przyrody a wytworami rąk ludzkich.

"Zdarto żagle, stér prysnął, ryk wód, szum zawiei, Głosy trwożnéj gromady, pomp złowieszcze jęki, Ostatnie liny majtkom wyrwały się z ręki, Słońce krwawo zachodzi, z niém reszta nadziei."

"Skroś okien różnofarbnych powoju roślina, Wdzierając się na głuche ściany i sklepienia, Zajmuje dzieło ludzi w imię przyrodzenia I pisze Baltasara głoskami: RUINA."

Burza

"Wicher z tryumfem zawył; a na mokre góry, Wznoszące się piętrami z morskiego odmętu, Wstąpił geniusz śmierci i szedł do okrętu"

Bakczysaraj

Wy macie trwać na wieki, źródło szybko płynie, O hańbo! wyście przeszły, a źródło zostało.

Burza

Bakczysaraj

Pałac chana w Bakczysaraju 1856 Carlo Bossoli

Wzburzone morze 1846 Johan Christian Clausen Dah

Natura w twórczości Adama Mickiewiczna cd

{Gdy tu mój trup...}

"Tam, wpośród prac i trosk, i wśród zabawy, Uciekam ja. Tam siedzę pod jodłami, Tam leżę śród bujnej i wonnej trawy, Tam pędzę za wróblami, motylami. Tam widzę ją, jak z ganku biała stąpa, Jak ku nam w las śród łąk zielonych leci, I wpośród zbóż, jak w toni wód się kąpa, I ku nam z gór jako jutrzenka świeci…"

przyroda ukazana jako czynnik wprowadzający spokój i harmonię u rozdartej duszy. Pozytywnie przedstawiony wiejski krajobraz stanowi kontrast do obecnego stanu podmiotu lirycznego - podkreśla jego ból, smutek, tęsknotę, rozdarcie.

Gdy tu mój trup Adam Mickiewicz

{Nad wodą wielką i czystą...}

Przyroda ukazana w odbiciu wody z Jeziora, co powoduję lekkie zniekształcenie obrazu, lecz czyni wizję bardziej intrygującą

"Nad wodą wielką i czystą Przebiegły czarne obłoki; I woda tonią przejrzystą Odbiła kształty ich marne. Nad wodą wielką i czystą Błysnęło wzdłuż i grom ryknął; I woda tonią przejrzystą Odbiła światło, głos zniknął, A woda, jak dawniej czysta, Stoi wielka i przejrzysta."

Nad wodą wielką i czystą Adam Mickiewicz

"Opactwo w dębowym lesie" Caspar David Friedrich 1810

Natura w twórczości Julisza Słowackiego

Chmury

Chmury (natura) w tym utworze przyjmują symbol wolności, swobody. Możliwe, że obrazują strefę sacrum " Chmura Boga"- użycie takie zwrotu miało podkreślić idealność zjawiska, nieprawdopodobne piękno i moc

"Do was, chmury, Wzrok ponury Skrą i łzami! Sam na ziemi Pod czarnemi Chmur wiankami."

Chmury

Wschód księżyca nad morzem mgły Caspar David Friedrich

Hymn o zachodzie słońca na morzu

Przyroda zostaję dostrzeżona przez poetę. Docenia piękno i nieskazitelność flory , jednak nie potrafi poświęcić się jej całkowicie. Przypomina mu o ukochanym kraju, czym wprowadza go w nostalgię i tęsknotę

"Smutno mi, Boże!- Dla mnie na zachodzie Rozlałeś tęczę blasków promienist Przede mną gasisz w lazurowej wodzie Gwiazdę ognistą… Choć mi tak niebo Ty złocisz i morze, Smutno mi, Boże!"

Skały kredowe na Rugii Caspar David Friedrich

Hymn o zachodzie słońca na morzu

Natura w twórczości Julisza Słowackiego

Kordian

Natura stanowi tło zdarzeń. Jest wyjątkowo rozwinięta także w scenach przełomowych (monolog w Alpach na szczycie Mont Blanc ). Flora w utworze ma nieograniczone możliwości , nieskończoną moc, która w postaci chmury przenosi Kordiana do Polski.

"Poświęci się, choć padnie jak dawniej! jak nieraz! Nieście mię, chmury! nieście, wiatry! nieście, ptacy! chmura znosi go z igły lodu CHMURA Siadaj w mgłę — niosęć… Oto Polska — działaj teraz!…"

kadr z filmu "Kordian" 1994

Kordian

Natura w twórczości Julisza Słowackiego

Balladyna

Przyroda ukazana jako niepokonana siła, moc, która domaga się sprawiedliwości. Jest wieczna, niezniszczalna oraz pamiętliwa. Ostatecznie matka natura mści się na okrutnej Balladynie. Gdy główna bohaterka zasiada na tronie wydaje na siebie śmiertelny wyrok, po którym uderza w nią piorun.

"Każda malina może ciebie zdradzi, Ta wierzba ciebie widziała, Korą wyśpiewa… Lękaj się drzewa! Lękaj się kwiatu! Każda lilija albo róża biała I na ślubie, i po ślubie Będzie plamami szkarłatu Na wszystkich liściach czerwona. Idź… weź ten dzbanek… ja ciebie nie zgubię. Ale natura zbrodnią pogwałcona Mścić się będzie — idź do chaty."

Janusz Stanny ''Balladyna'','

Balladyna

Natura w twórczości Cypriana Norwida

Czarne kwiaty

Po balu

Pozornie natura nie odgrywa tu znaczącej roli, ale gdy podmiot znajduje kwiat zaczyna się z nim utożsamiać. Roślina prawdopodobnie należała do którejś z kobiet. (lub była prezentem czy elementem dekoracji). Kwiat jest jednak papierowy sztuczny, tak jak bawiąca się elita. Zasuszony okaz natury po ubiegnięciu nocy stanie się bezużyteczny, osamotniony. Tak właśnie czuje się podmiot.

Utwór stanowi zbiór rozmów z niezwykłymi przedstawicielami romantyzmu. Kwiaty są alegorią artystów, Porównanie ma symbolizować piękno i niezwykłość, przymiotnik "czarne" obrazuje żałobny charakter tych wpisów

Li­stek kwia­tu, upusz­czo­ny tam, Szep­nął mi coś pa­pie­ro­wą war­gą... Wśród sa­lo­nu pu­ste­go sam i sam — Rosa jemu i świt by­łyż skar­gą?

Po balu Cyprian Norwid

Johan Christian Dahl, Poranek po nocnej burzy, 1819

Natura w twórczości Cypriana Norwida

W Weronie

W utworze dostrzeżemy obraz natury łaskawej, wrażliwej na cierpienie i smutny koniec zakochanych. Niebo ubolewa nad wynikiem sytuacji ,posuwa się nawet do płaczu ( spadające gwizdy), w przeciwieństwie do ludzi, którzy podchodzą obojętnie do tragicznego losu młodych.

"Łagodne oko błękitu Patrzy na gruzy nieprzyjaznych grodów, Na wywrócone bramy do ogrodów, I gwiazdę zrzuca ze szczytu. Cyprysy mówią, że to dla Juliety, I dla Romea łza ta znad planety"

Pole pszenicy z cyprysami ( 1889) Vincent van Gogh

" A ludzie mówią, i mówią uczenie, Że to nie łzy są, ale że kamienie"

Cyprysy występują jako symbol żałobny

Zygmunt Krasiński

Nie-Boska komedia

W dramacie zawarta jest istotna apostrofa do natury. Autor prosi o natchnienie oraz opiekę. Obrazuje to bardzo istotny wpływ flory na egzystencję bohaterów romantycznych

" Z naszych sklepów wynidź, spróchniały obrazie Edenu, dzieło Belzebuba — dziury zalepiem i rozwiedziemy pokostem — a potem, płótno czarodziejskie, zwiń się w chmurę i leć do poety — wnet się rozwiąż naokoło niego, opasz go skałami i wodami, na przemian nocą i dniem. — Matko naturo, otocz poetę!"

Thank you!